فهرست کتاب


آداب و مستحبات نماز

عباس عزیزی‏

4 - تعقیبات نماز

قال الصادق (علیه السلام): من صلی صلوة و عقب الی اخری فهو ضیف الله و حق علی الله ان یکرم ضیفه:
هر که نماز فریضه کند و بعد از آن تعقیب بخواند تا نماز دیگر، یعنی به خواندن دعاهایی که بعد از نماز باید خواند و قرائت قرآن و غیره مشغول گردد تا وقت نماز دیگر، پس آن بنده مهمان خداست و حق است بر خدای عزوجل این که اکرام کند مهمان خود را.
(وافی، ج 2، ص 11)
مستحب است انسان بعد از هر نماز، مقداری مشغول تعقیب یعنی خواندن ذکر و دعا و قرآن شود. و بهتر است پیش از آن که از جای خود حرکت کند و وضو و غسل و تیمم او باطل شود، رو به قبله تعقیب را بخواند. لازم نیست تعقیب به عربی باشد، ولی بهتر است چیزهایی را که در کتابهای دعا دستور داده اند بخواند(138).
ما در این جا بعضی از تعقیبات مأثوره را که با فضیلت خاصی با اسناد معتبر نقل شده، می آوریم تا مؤمنین به خواندن آن مداومت فرمایند، و آنها چند رقم است:
1 - بعد از سلام هر نماز سه مرتبه الله اکبر بگو و در هر تکبیر دستها را تا محاذی گوشها بالا ببرد.
2 - از تعقیبهایی که خیلی سفارش شده است، تسبیحات حضرت زهرا (س) است که باید به این ترتیب گفته شود: 34 مرتبه الله اکبر، 33 مرتبه الحمد لله و 33 مرتبه سبحان الله(139).
امام صادق (علیه السلام) فرمود: اگر عبادتی بالاتر از این بود، خداوند آن را برای حضرت زهراء (علیه السلام) اهداء می کرد.
و نیز فرمود: از هزار رکعت نماز مستحب نزد خدا برتر است.
3 - مستحب است بعد از هر نماز، سجده شکر نماید و همین قدر که پیشانی را به قصد شکر بر زمین بگذارد، کافی است. ولی بهتر است صد مرتبه یا سه مرتبه یا یک مرتبه شکرا لله یا شکرا یا عفوا بگوید و نیز مستحب است که هر وقت نعمتی به انسان می رسد و یا بلایی از او دور می شود، سجده شکر بجا آورد(140).
4 - مستحب است صلوات بر پیغمبر (صلی الله علیه آله و سلم) بفرستد(141).
5 - مستحب است خواندن آیة الکرسی و آیه شهد الله... و آیه ملک، بعد از همه نمازها(142).
6 - دعاها و تعقیبات مشترک و مخصوص نمازها، که در کتب ادعیه آمده است و در این بخش تعدادی از آنها را آورده ایم.
امام صادق (علیه السلام) می فرماید: همین که از نماز واجب فارغ شدی به دعا و تعقیب نماز مشغول باش، دعای بعد از نماز صبح و ظهر و مغرب مستجاب می شود.(143)
7 - در تعقیب نماز شرط است که متصل به فراغ از نماز باشد.
8 - در تعقیب بهتر است در همان جای نماز رو به قبله و با طهارت بنشیند و آنچه از ائمه طاهرین (علیهم السلام) وارد شده، بخواند(144).
امام صادق فرمود: خداوند نمازهای پنجگانه را در بهترین ساعتها بر شما واجب کرد، بنابراین پس از نمازها (که در بهترین وقتها انجام می گیرد) دعا کنید(145).

تعقیبات مشترک نمازها

1. لا اله الا الله وحده وحده، انجز وعده، و نصر عبده، و اعز جنده، و غلب الاحزاب وحده، فله الملک و له الحمد، یحیی و یمیت، و هو حی لا یموت، بیده الخیر، و هو علی کل شی ء قدیر:
(خدایی جز الله نیست، یکتای یگانه، وعده خود را صورت واقع داد و بنده اش را یاری فرمود و سپاهش را عزت بخشید و به تنهایی بر همه احزاب چیره گردید. پس ملک او راست و حمد او را، زنده می گرداند و می میراند و او زنده جاوید است و خیر تنها به دست اوست و او بر همه کارها بسی قدرتمند است)(146).
2. اللهم اهدنی من عندک، و افض علی من فضلک و انشر علی من رحمتک، و انزل علی من برکاتک:
(پروردگارا، مرا به درگاه خود راه نمای، و از فضل خویش بر من فیض برسان، و رحمت خود را بر من بپراکن، و برکات خود را بر من نازل فرمای)(147).
3. اللهم صل علی محمد و آل محمد، و اجرنی من النار، و ارزقنی الجنة، و زوجنی من الحور العین:
(بار خدایا، درود تو بر محمد و خاندان محمد نثار باد. مرا از آتش دوزخ پناه ده، و بهشت را روزی من ساز، حورالعین را همسر من فرمای.)(148)
4. اعوذ بوجهک الکریم، و عزتک التی لاترام، و قدرتک التی لا یمتنع منها شی ء من شر الدنیا و الاخرة، و من شر الأوجاع کلها:
(بارالها، از بدی دنیا و آخرت و از بدی همه دردها به وجه کریم تو پناه می بریم و به عزت تو که دست هیچ پوینده به آن نرسد، و به قدرت تو که هیچ چیز در برابر آن توانایی سرپیچی ندارد، و حرکت و نیرویی جز خدای بلند مرتبه و بزرگ را نیست)(149).
5. اللهم انی اسئلک من کل خیر احاط به علمک و اعوذ بک من کل شر احاط به علمک، اللهم انی اسئلک عافیتک فی اموری کلها، و اعوذ بک من خزی الدنیا و عذاب الاخرة:
(بارالها، از تو همه خیرهایی را درخواست می کنم که علمت به آنها احاطه دارد و از هر بد که علم تو بر آن احاطه دارد به تو پناه می برم. بارالها، در همه کارهای خویشتن از تو سلامت و تندرستی می طلبم و از خواری دنیا و عذاب آخرت به تو پناه می برم.)(150)
6. سبحان من لا یعتدی علی اهل مملکته، سبحان من لا یأخذ اهل الارض بالوان العذاب، سبحان الرؤف الرحیم اللهم اجعل لی فی قلبی نورا و بصرا و فهما و علما، انک علی کل شی ء قدیر:
(پاک است خدایی که به مردم کشورش ستم روا نمی دارد، پاک است خدایی که اهل زمین را به عذابهای گوناگون فرو نمی گیرد. پاک است آن که مهربان است و پر مهر. بارالها، در دلم نور و بینش و فهم و علمی قرار ده که تو بسی به هر کار توانایی)(151).

آیة الکرسی

7. الله لا اله الا هو الحی القیوم لا تأخذه سنه و لا نوم له ما فی السموات و ما فی الارض من ذاالذی یشفع عنده الا بأذنه یعلم ما بین ایدیهم و ما خلفهم و لا یحیطون بشی ء من علمه الا بما شاء وسع کرسیه السموات و الارض و لا یؤده حفظهما و هو العلی العظیم. لا اکراه فی الدین قد تبین الرشد من الغی فمن یکفر بالطاغوت و یؤمن بالله فقد استمسک بالعروة الوثقی لا انفصام لها والله سمیع علیم الله ولی الذین امنوا یخرجهم من الظلمات الی النور والذین کفروا اولیائهم الطاغوت یخرجونهم من النور الی الظلمات اولئک اصحاب النار هم فیها خالدون:
(الله است که خدایی جز او نیست. زنده و بسیار نگاهدارنده است. او را خواب سبک و سنگین فرا نگیرد. آنچه در آسمانها و در زمین است از آن اوست. کیست که در آستان او جز به اذن او شفاعت کند؟ آنچه در پیش روی و در پشت سر آنان است می داند، و به چیزی از علم او احاطه نیابند، مگر به آنچه او بخواهد. سلطنت و قدرت او آسمانها و زمین و سراسر جهان هستی را فرا گرفته است و نگهبانی آن دو، او را گران نیاید و اوست بلند قدر و بزرگ مرتبه. در دین اکراه نیست. همانا که راه راست از راه کج آشکار گردید. پس آن کس که به طاغوت کافر گردد و به خدا ایمان آورد، همانا که در حقیقت، به دستاویزی در آویخته باشد که آن را انقطاعی نباشد، و خدا شنوا و داناست. خدا دوست کسانی است که ایمان آورند. آنان را از تیرگیها به نور بیرون آورد؛ و آنان که کفر ورزند، طاغوت دوست آنان است و آنان را از روشنایی به تاریکی فرو برد. آنانند اصحاب آتش، و آنان در آتش جاویدند)(152).