فهرست کتاب


آداب و مستحبات نماز

عباس عزیزی‏

13 - قنوت

قال رسول الله (صلی الله علیه آله و سلم): اطولکم قنوتا فی دارالدنیا اطولکم راحة یوم القیمة فی الموقف:
هر کس از شما قنوتش در این دنیا طولانی تر باشد، در آخرت در موقف محشر راحتی او بیشتر خواهد بود.
(ثواب الاعمال، ص 59)
1 - بدان که قنوت یکی از مستحبات مؤکده است که ترک آن شایسته نیست و احتیاط بر انجام آن است، که آن بلند نمودن دست تا رو به روی صورت و کف آن رو به آسمان، و خواندن دعا به هر زبان، چه عربی و چه غیر آن می باشد، لیکن احتیاط آن است که عربی بخواند.
2 - مستحب است که قبل از قنوت تکبیر بگوید و بعد از آن دستها را بالا ببرد و انگشتان را به هم بچسباند، مگر دو انگشت بزرگ را.
3 - اشرف اذکار قنوت کلمات فرج است و دعاهای عقب آن، و آن هم از دعاهای طلب مغفرت و عافیت است.
عمده ای از دعاهای قنوت در بخش اذکار مستحبی آمده است.

14 - رکوع

قال الصادق (علیه السلام): لا یرکع عبدلله رکوعا علی الحقیقة الا زینه الله تعالی بنور بهائه و اظله فی ضلال کبریائه و کساه کسوة اصفیائه
هیچ بنده ای برای خدا به حقیقت رکوع نکند، مگر آن که خداوند تعالی او را به نور جمال خود بیاراید و در سایه کبریایش جای دهد و جامه برگزیدگانش بپوشاند.
(مصباح الشریعه، ص 14)
1 - مستحب است پیش از رفتن به رکوع، در حالی که راست ایستاده، تکبیر بگوید.
2 - دست راست را بر زانوی پای راست بگذارد، این کار را قبل از گذاردن دست چپ، بر زانوی پای چپ بگذارد.
3 - در رکوع، زانوها را به عقب دهد و پشت را صاف نگه دارد و گردن را بکشد و مساوی پشت نگه دارد. فصل مرد است مابین دو قدم خود به یک وجب، و چسباندن زن است آنها را به یکدیگر.
4 - جدا نمودن دو دست است از بدن، به در آوردن دو مرفق و دو بازو به نحو دو بال.
5 - بین دو قدم را نگاه کند.
6 - پیش از ذکر یا بعد از آن صلوات بفرستد.
7 - بعد از آن که از رکوع برخاست و راست ایستاد، در حالی که بدن آرام است، بگوید: سمع الله لمن حمده.
8 - مستحب است در رکوع زنها دست را از زانو بالاتر بگذارند و زانوها را به عقب ندهند(80).
9 - مستحب است ذکر رکوع را سه یا پنج یا هفت مرتبه بیشتر بگوید(81).
شخصی وارد منزل امام صادق (علیه السلام) شد و دید که امام در حال رکوع به تسبیح خدا مشغول است و تا شصت مرتبه تسبیح را تکرار نمود(82).
10 - دعا است بعد از تسبیح: اللهم لک رکعت.....(83) (به بخش اذکار مستحبی مراجعه شود).
11 - پس از بلند شدن از رکوع، مستحب است در حالی که بدن آرام است، تکبیر گفته شود. خوب است امام ذکر را با صدای بلند بگوید تا مأموم بشنود.
12 - طول دادن رکوع مستحب است(84).
امیرالمؤمنین (علیه السلام) آن قدر رکوع طولانی داشت که عرق از ساق پای او جاری و زیر قدمهای مبارکش تر می شد(85).
13 - مکروه است در حال رکوع سرش را پایین اندازد یا دستهایش را به پهلوهایش بچسباند و یا دستهایش را میان زانوهایش قرار دهد(86).
14 - مستحب است دستها را در حال گفتن تکبیر بلند کند(87).
15 - مستحب است که کف دستها را با انگشتان باز در حال رکوع روی زانوها بگذارد(88).
16 - مستحب است که زانوها را به عقب کشیده، کمر را صاف نگاه دارد، گردن را بکشد و آرنج دستها را مانند دو بال قرار دهد(89).
17 - زن دستهایش را روی رانها بالای زانوها بگذارد(90).
امام صادق (علیه السلام) می فرماید: نمی شود که بنده ای برای خدا رکوع کند، رکوعی از روی حقیقت و آن چنان که شایسته است، مگر این که خداوند او را به نور بهاء خود زینت بخشد، و در سایه کبریاء و بزرگی خود جای دهد و لباس برگزیدگان خود را بر او بپوشاند(91).

15 - سجود

قال الصادق (علیه السلام): ما خسر والله من اتی بحقیقة السجود ولو کان فی العمر مرة واحدة:
به خدا قسم کسی که حق سجود را به جای آورد و سجده حقیقی کند به هیچ عنوان زیان متوجه او نشود، گر چه در تمام مدت عمر چنین سجودی را یک بار به جای آورد.
(عرفان اسلامی، ج 6، ص 54)
1 - کسی که ایستاده نماز می خواند بعد از آن که سر از رکوع برداشت و کاملا ایستاد و کسی که نشسته نماز می خواند بعد از آن که کاملا نشست، برای رفتن به سجده تکبیر بگوید.
2 - موقعی که مرد می خواهد به سجده برود اول دستها را، و زن اول زانوها را به زمین بگذارد.
3 - بینی یا پیشانی را به مهر یا چیزی که سجده بر آن صحیح است بگذارد.
4 - در حال سجده انگشتان دست را به هم بچسباند و برابر گوش بگذارد، به طوری که سر آنها رو به قبله باشد.
5 - در سجده دعا کند و از خدا حاجت بخواهد و دعایی که بعدا ذکر می شود بخواند.
6 - بعد از سجده بر ران چپ بنشیند و روی پای راست را بر کف پای چپ بگذارد.
7 - بعد از هر سجده وقتی نشست و بدنش آرام گرفت تکبیر بگوید.
8 - بعد از سجده اول بدنش که آرام گرفت استغفر الله ربی و اتوب الیه بگوید.
9 - سجده را طول بدهد و در موقع نشستن دستها را بر روی رانها بگذارد.
10 - برای رفتن به سجده دوم در حال آرامی بدن الله اکبر بگوید.
11 - در سجده ها، صلوات بفرستد و اگر آن را به قصد ذکری که در سجده ها دستور داده اند بگوید، اشکال ندارد.
12 - در موقع بلند شدن دستها را بعد از زانوها از زمین بردارد.
13 - مردها آرنج و شکم را به زمین نچسبانند و بازوها را از پهلو جدا نگاه دارند و زنها آرنجها و شکم را به زمین بگذارند و اعضاء بدن را به یکدیگر بچسبانند(92).
14 - ذکر بیش از مقدار واجب در سجده بگوید.
15 - در وقت عزم ایستادن تکیه به دست ها کند، در حالی که انگشتان خود را گشوده باشد.
16 - دو مرفق و دو بازو را مثل دو بال بیرون آوردن.
17 - نظر کردن در حال سجده به طرف بینی(93).
18 - مستحب است وقتی که خواست بلند شود، بگوید: بحول الله و قوته اقوم و اقعد.
19 - مستحب است بعد از نماز سجده شکر نماید و همین قدر که پیشانی را به قصد شکر بر زمین بگذارد کافی است، ولی بهتر است صد مرتبه یا سه مرتبه یا یک مرتبه شکرا لله یا شکرا یا عفوا بگوید و نیز مستحب است هر وقت هم نعمتی به انسان می رسد یا بلایی از او دور می شود سجده شکر بجا آورد(94).
20 - مستحب است انسان به قصد اظهار ذلت و کوچکی خویش یا به قصد تعظیم و بزرگ شمردن حق تعالی سجده نماید و این سجده از بهترین عبادات الهی است که طول دادن آن نیز مستحب است(95).
21 - مستحب است که با رسیدن هر نعمتی در پیشگاه خداوند متعال شکرگزاری کند، حتی همین قدر که انسانی موفق شده است نماز واجب خویش را بخواند و وظیفه اش را انجام دهد، این خود، جای شکر دارد(96).
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: نزدیکترین حالت بنده به خدا حالت سجده است(97).