فهرست کتاب


آداب و مستحبات نماز

عباس عزیزی‏

11 - قیام

عن ابی عبدالله (علیه السلام): کان علی بن الحسین (علیه السلام) اذا قام الی الصلوة تغیر لونه فاذا سجد لم یرفع رأسه حتی یرفض عرقا:
از امام صادق (علیه السلام) نقل است: هنگامی که امام چهارم (علیه السلام) به نماز بر می خواست رنگش دگرگون می شد و چون به سجده می رفت تا چهره مبارکش به عرق نمی نشست سر از سجده برنمی داشت.
(فروع کافی، ج 3، ص 300)
قیام، ایستادن تن و دل است در پیشگاه خدای سبحان. پس باید سرت که بالاترین اعضاء توست به زیر فرو افکنده و با گردن کج باشی، و این سرافکندگی تنبیهی است برای دل، تواضع و تذلل و انکسار باشد و از تکبر و ریاست بیزاری جوید(59).
1 - کمال قیام بدن به این است که با طمأنینه و هیبت و حیاء باشد.
2 - قیام در موقع گفتن تکبیرة الاحرام و قیام پیش از رکوع، که آن را قیام متصل به رکوع می گویند، رکن است. ولی قیام در موقع خواندن حمد و سوره، و قیام بعد از رکوع رکن نیست و اگر کسی آن را از روی فراموشی ترک کند، نمازش صحیح است(60).
3 - مستحب است که در حال ایستادن، بدن را راست نگاه دارد و شانه ها را پایین بیندازد.
4 - مستحب است سر خود را پایین بیندازد و به موضع سجده بنگرد، به آسمان و راست و چپ نگاه نکند.
از رسول خدا (صلی الله علیه آله و سلم) روایت شده است که فرمود: آیا کسی که در هنگام نماز صورتش را این طرف و آن طرف می کند، از این نمی ترسد که خدا صورتش را به صورت حماری برگرداند.
یکی از محققین در این باره می گوید: مراد پیامبر (صلی الله علیه آله و سلم) این بود که آیا کسی که در نماز از خداوند و عظمت او به چیز دیگری مشغول می شود، نمی ترسد که خداوند این غفلت را ادامه دهد، در نتیجه وجه قلبش مثل وجه قلب حمار گردد.
5 - مستحب است دستها را روی رانها بگذارد، انگشتها را به هم بچسباند، جای سجده را نگاه کند، سنگینی بدن را به طور مساوی روی دو پا بیندازد، با خضوع و خشوع باشد، پاها را پس و پیش نگذارد، اگر مرد است پاها را از سه انگشت باز تا یک وجب فاصله دهد، و اگر زن است پاها را به هم بچسباند(61).
6 - انگشتان پا را رو به قبله گذارده و از قبله کج نکند(62).
7 - در حال برخاستن این ذکر را بگوید: بحول الله و قوته اقوم و اقعد(63).
8 - با دستهایش بازی نکند و پاهای خود را حرکت ندهد.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: پدرم می فرمود: علی بن الحسین (علیه السلام) چون به نماز بر می خواست گویی شاخه درختی بود که بجز آنچه باد از آن جناب حرکت می داد حرکت نمی کرد. یعنی بدن آن حضرت مانند چوب بی حرکت بود و فقط دامن لباس او بود که در اثر وزش باد در حرکت بود(64).
10 - کمال قلب در هنگام نماز به این است که سخن خدای تبارک و تعالی را پیوسته در نظر داشته باشد(65).
11 - وظیفه قلبی در قیام آن است که متذکر باشی که تو در پیشگاه خداوند ایستاده ای که از باطن ذات تو و از نهان و آشکار تو آگاه است و او به تو از رگ گردن نزدیک تر است. پس باید آن چنانش عبادت کنی که گویی او را می بینی، و اگر تو او را نمی بینی بدان که او تو را می بیند.

12 - قرائت

حدیث قدسی:
قسمت الصلوة بینی و بین عبدی فنصفهالی و نصفها لعبدی
من نماز را میان خود و بنده ام تقسیم کرده ام، پس نیمی از آن، از آن من است و نیمی دیگر از آن بنده ام.
(پرواز در ملکوت، ص 128)
1 - یکی از چیزهایی که در قرائت مستحب است رعایت ترتیل است.
2 - اهمیت دادن به اعراب کلمات است.
3 - مستحب است در نماز صبح سوره طولانی اختیار کند(66).
4 - مستحب است در رکعت اول پیش از خواندن حمد بگوید: اعوذ بالله من الشیطان الرجیم.
5 - مستحب است برای مردها، بلند گفتن بسم الله الرحمن الرحیم برای حمد و سوره در نماز ظهر و عصر(67).
6 - حمد و سوره را شمرده بخواند و در آخر هر آیه وقف کند، یعنی آن را به آیه بعد نچسباند. وقتی گفت بسم الله الرحمن الرحیم آخر آن را وقف کند و با اندکی وقف بگوید الحمد الله رب العالمین و باز وقف کند تا آخر آن...
7 - در حال خواندن حمد و سوره، به معنای آیه توجه داشته باشد.
8 - بعد از خواندن سوره کمی صبر کند، بعد تکبیر پیش از رکوع را بگوید یا قنوت را بخواند(68).
9 - مستحب است در تمام نمازها در رکعت اول سوره قدر و در رکعت دوم سوره توحید را بخواند(69).
10 - در نماز جمعه و در نماز ظهر روز جمعه مستحب است که در رکعت اول بعد از حمد سوره جمعه و در رکعت دوم بعد از حمد، سوره منافقین را بخواند(70).
11 - گفتن کذلک الله ربی بعد از خواندن سوره اخلاص(71)
12 - در رکعت سوم و چهارم مستحب است بعد از تسبیحات استغفار کند، مثلا بگوید: استغفر الله ربی و اتوب الیه و یا این که بگوید: اللهم اغفرلی(72).
13 - هنگام خواندن حمد سوره، سالک بایستی از صورت ظاهری قرائت عبور کرده و به صورت باطنی آن توجه نماید، و تمام عبادت را با حضور قلب و توجه تام و تمام اداء نماید، زیرا در روایت است که هر عبارتی از سوره حمد را که نمازگزار اداء می نماید خداوند ندای او را شنیده و تصدیق می نماید. لذا بایستی به گونه ای عبادت را اداء نمود که شایسته تصدیق خداوندی گردد.
14 - انسان باید نماز را یاد بگیرد که غلط نخواند و کسی که هیچ قسم نمی تواند صحیح آن را یاد بگیرد، باید هر طور که می تواند بخواند و احتیاط مستحب آن است که نماز را به جماعت بجا آورد(73).
15 - اگر نماز را به جماعت می خواند بعد از تمام شدن حمد امام، و اگر فرادی می خواند بعد از آنکه حمد خودش تمام شد، بگوید: الحمد لله رب العالمین(74).
16 - بعد از خواندن سوره توحید یک یا دو یا سه مرتبه کذلک الله ربی یا سه مرتبه کذلک الله ربنا بگوید(75).
17 - مستحب است بلند خواندن قرائت در نماز ظهر روز جمعه، لیکن احتیاطا، آهسته خواندن آن سزاوار نیست که ترک شود(76).
18 - مستحب است خواندن سوره نباء یا هل اتی یا غاشیه یا قیامت و مانند اینها در نماز صبح، و خواندن سوره اعلی یا شمس در نماز ظهر، و خواندن سوره نصر و سوره تکاثر در نماز عصر و مغرب(77).
19 - مستحب است که در شب جمعه در رکعت اول نماز مغرب و عشاء سوره حمد و رکعت دوم آنها سوره اعلی(78).
20 - یکی دیگر از آداب مستحب نماز آن است که انسان وقتی نماز می خواند با تأنی بخواند، یعنی خواندن او طوری باشد که اگر کسی کنار او ایستاد و خواست این کلمه ها را یکی یکی بشمارد، موفق به انجام این کار بشود. بعضی ها چنان نمازشان را تند و سریع می خوانند و کلمات را با سرعت اداء می کنند، که نه تنها نمی توان کلمات آنها را شماره کرد، بلکه اصلاً اگر کسی هم بخواهد همراه آنها نماز بخواند و با آنها پیش برود، قادر به انجام این کار نخواهد بود(79).
21 - امام زین العابدین (علیه السلام) وقتی به جمله مالک یوم الدین در نماز می رسید، آن را آن قدر تکرار می کرد که نزدیک بود روح از بدنش پرواز کند.

13 - قنوت

قال رسول الله (صلی الله علیه آله و سلم): اطولکم قنوتا فی دارالدنیا اطولکم راحة یوم القیمة فی الموقف:
هر کس از شما قنوتش در این دنیا طولانی تر باشد، در آخرت در موقف محشر راحتی او بیشتر خواهد بود.
(ثواب الاعمال، ص 59)
1 - بدان که قنوت یکی از مستحبات مؤکده است که ترک آن شایسته نیست و احتیاط بر انجام آن است، که آن بلند نمودن دست تا رو به روی صورت و کف آن رو به آسمان، و خواندن دعا به هر زبان، چه عربی و چه غیر آن می باشد، لیکن احتیاط آن است که عربی بخواند.
2 - مستحب است که قبل از قنوت تکبیر بگوید و بعد از آن دستها را بالا ببرد و انگشتان را به هم بچسباند، مگر دو انگشت بزرگ را.
3 - اشرف اذکار قنوت کلمات فرج است و دعاهای عقب آن، و آن هم از دعاهای طلب مغفرت و عافیت است.
عمده ای از دعاهای قنوت در بخش اذکار مستحبی آمده است.