فهرست کتاب


آداب و مستحبات نماز

عباس عزیزی‏

9 - نیت

قال الصادق (علیه السلام): ان الله یحشر الناس علی نیاتهم یوم القیامة
خداوند به روز قیامت مردم را بر نیتهایشان محشور می کند.
(پرواز در ملکوت، ص 69)
نیت یعنی قصد انجام کار، و در آن نزدیک شدن به خدای بزرگ و اطاعت از فرمان او معتبر است(50).
1 - نیت رکن عبادت است، اگر عملی بدون نیت انجام شود یا نیت غیر خدایی داشته باشد، باطل است(51).
2 - انسان باید نماز را به نیت قربت، یعنی برای انجام فرمان خداوند عالم بجا آورد و لازم نیست نیت را از قلب خود بگذراند یا مثلا به زبان بگوید که چهار رکعت نماز ظهر می خوانم قربة الی الله.
3 - بایستی در همه چیز نیت داشته باشد، حتی در خواب رفتن و غذا خوردن.
رسول خدا (صلی الله علیه آله و سلم) فرمود: هیچ گفتاری بدون عمل ارزش ندارد و هیچ گفتار و کرداری بدون نیت فایده ای ندارد و هیچ گفتار و کردار و نیتی بدون موافقت با سنت (روش رسول خدا) نتیجه بخش نیست.
4 - خداوند در روز قیامت، مردم را بر نیتهایشان محشور می کند(52).
5 - یکی از مهمات آداب نیت، که از مهمات جمیع عبادات است و از دستورات کلیه شامله است، اخلاص است و حقیقت آن تصفیه نمودن عمل است از شائبه غیر خدا(53).

10 - تکبیرة الاحرام

قال الصادق (علیه السلام): فاذا کبرت فاستصغر ما بین السموات العلی والثری دون کبریائه:
هرگاه تکبیرة الاحرام گفتی، همه چیز را از آنچه که در آسمان و زمین است در مقابل خدای کبیر و متعال، کوچک و ناچیز بشمار؛ مگر کبریایی و بزرگی خداوند متعال را.
(مصباح الشریعه، ص 91)
1 - پس از نیت، تکبیرة الاحرام می گوییم و وارد نماز می شویم.
2 - نماز با الله اکبر شروع شده و با رحمة الله ختم می گردد.
3 - مستحب است بعد از تکبیرة الاحرام بگوید: یا محسن ... (به بخش اذکار مستحبی مراجعه شود.)
4 - مستحب است موقع گفتن تکبیر اول نماز و تکبیرهای بین نماز، دستها را تا مقابل گوشها بالا ببرد(54).
5 - مستحب است موقع گفتن تکبیر، دستها را تا مقابل گوشها و یا تا مقابل صورت بالا ببرد، در حالی که انگشتها بسته و کف دستها رو به قبله است و به طوری باشد که با بلند کردن دست ها، تکبیر را آغاز کند. با تمام شدن الله اکبر دستها تا مقابل گوشها بالا آمده باشد و بهتر آن است که دستها از گوشها نگذرد(55).
6 - آنچه واجب است همان تکبیرة الاحرام است، ولی پس از آن، گفتن شش تکبیر بنا بر اقوی مستحب است.
7 - مستحب است، شش تکبیر به تکبیرة الاحرام افزوده شود یا قبل از تکبیرة الاحرام یا بعد از آن، و یا برخی قبل و برخی دیگر بعد از آن، و احتیاط همان صورت اول است (که همه قبل از تکبیرة الاحرام باشند).
بنابراین هفتمین را تکبیرة الاحرام قرار می دهد(56).
8 - مستحب است امام جماعت تکبیرة الاحرام را طوری بلند بگوید که افراد پشت سر او بشنوند و شش تکبیر بقیه را آهسته بگوید(57).
9 - مستحب است که به عدد تکبیرهای نماز تکبیر بگوید(58).
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که آن حضرت فرمود: آنگاه که تکبیر گفتی آنچه که بین خاک و افلاک قرار دارد همه را کوچک شمار و کبریاء و بزرگی او را سرآمد همه اینها بدان.

11 - قیام

عن ابی عبدالله (علیه السلام): کان علی بن الحسین (علیه السلام) اذا قام الی الصلوة تغیر لونه فاذا سجد لم یرفع رأسه حتی یرفض عرقا:
از امام صادق (علیه السلام) نقل است: هنگامی که امام چهارم (علیه السلام) به نماز بر می خواست رنگش دگرگون می شد و چون به سجده می رفت تا چهره مبارکش به عرق نمی نشست سر از سجده برنمی داشت.
(فروع کافی، ج 3، ص 300)
قیام، ایستادن تن و دل است در پیشگاه خدای سبحان. پس باید سرت که بالاترین اعضاء توست به زیر فرو افکنده و با گردن کج باشی، و این سرافکندگی تنبیهی است برای دل، تواضع و تذلل و انکسار باشد و از تکبر و ریاست بیزاری جوید(59).
1 - کمال قیام بدن به این است که با طمأنینه و هیبت و حیاء باشد.
2 - قیام در موقع گفتن تکبیرة الاحرام و قیام پیش از رکوع، که آن را قیام متصل به رکوع می گویند، رکن است. ولی قیام در موقع خواندن حمد و سوره، و قیام بعد از رکوع رکن نیست و اگر کسی آن را از روی فراموشی ترک کند، نمازش صحیح است(60).
3 - مستحب است که در حال ایستادن، بدن را راست نگاه دارد و شانه ها را پایین بیندازد.
4 - مستحب است سر خود را پایین بیندازد و به موضع سجده بنگرد، به آسمان و راست و چپ نگاه نکند.
از رسول خدا (صلی الله علیه آله و سلم) روایت شده است که فرمود: آیا کسی که در هنگام نماز صورتش را این طرف و آن طرف می کند، از این نمی ترسد که خدا صورتش را به صورت حماری برگرداند.
یکی از محققین در این باره می گوید: مراد پیامبر (صلی الله علیه آله و سلم) این بود که آیا کسی که در نماز از خداوند و عظمت او به چیز دیگری مشغول می شود، نمی ترسد که خداوند این غفلت را ادامه دهد، در نتیجه وجه قلبش مثل وجه قلب حمار گردد.
5 - مستحب است دستها را روی رانها بگذارد، انگشتها را به هم بچسباند، جای سجده را نگاه کند، سنگینی بدن را به طور مساوی روی دو پا بیندازد، با خضوع و خشوع باشد، پاها را پس و پیش نگذارد، اگر مرد است پاها را از سه انگشت باز تا یک وجب فاصله دهد، و اگر زن است پاها را به هم بچسباند(61).
6 - انگشتان پا را رو به قبله گذارده و از قبله کج نکند(62).
7 - در حال برخاستن این ذکر را بگوید: بحول الله و قوته اقوم و اقعد(63).
8 - با دستهایش بازی نکند و پاهای خود را حرکت ندهد.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: پدرم می فرمود: علی بن الحسین (علیه السلام) چون به نماز بر می خواست گویی شاخه درختی بود که بجز آنچه باد از آن جناب حرکت می داد حرکت نمی کرد. یعنی بدن آن حضرت مانند چوب بی حرکت بود و فقط دامن لباس او بود که در اثر وزش باد در حرکت بود(64).
10 - کمال قلب در هنگام نماز به این است که سخن خدای تبارک و تعالی را پیوسته در نظر داشته باشد(65).
11 - وظیفه قلبی در قیام آن است که متذکر باشی که تو در پیشگاه خداوند ایستاده ای که از باطن ذات تو و از نهان و آشکار تو آگاه است و او به تو از رگ گردن نزدیک تر است. پس باید آن چنانش عبادت کنی که گویی او را می بینی، و اگر تو او را نمی بینی بدان که او تو را می بیند.