فهرست کتاب


آداب و مستحبات نماز

عباس عزیزی‏

8 - حضور قلب

قال زین العابدین (علیه السلام): ان العبد لا یقبل من صلاته الا ما اقبل علیه منها بقلبه:
همانا نماز بنده پذیرفته نمی شود، مگر آنچه را که با قلبش به نماز توجه کرده است.
(المواعظ العددیه، ص 270)
یکی دیگر از مقدمات نماز حضور قلب است و آن مهمترین شرط قبولی نماز می باشد. برای نمازگزار سزاوار است که در تمام ذکرها و کارهای نماز حضور قلب داشته باشد که تنها آنچه در نماز به آن توجه داشته باشد به حسابش گذاشته می شود(48).
و هم اکنون سالک پس از ایجاد مقدمات و گفتن اذان و اقامه، آماده خواندن نماز است. در این لحظه مهمترین مسأله حضور قلب است. یعنی این که سالک به هر صورتی که شده، قلب خود را متوجه این عمل عظیم گرداند و در محضر ربوبی قدس آن را حاضر کند، زیرا در روایات تأکید زیادی به رعایت حضور قلب شده و عبادت بدون آن همچون جسمی بی روح و دور از مرحله قبول است.
در کتاب کافی از حضرت باقر (علیه السلام) و صادق (علیه السلام) روایت شده است که فرمودند:
بدرستی که آنچه از نماز برای تو می باشد، آن قسمتی است که نسبت به آن حضور قلب داشته باشی، پس اگر تمام نماز را غلط بجای آورد و با از آداب آن غفلت نماید، نمازش پیچیده می شود و با آن به صورت صاحبش زده می شود(49).

9 - نیت

قال الصادق (علیه السلام): ان الله یحشر الناس علی نیاتهم یوم القیامة
خداوند به روز قیامت مردم را بر نیتهایشان محشور می کند.
(پرواز در ملکوت، ص 69)
نیت یعنی قصد انجام کار، و در آن نزدیک شدن به خدای بزرگ و اطاعت از فرمان او معتبر است(50).
1 - نیت رکن عبادت است، اگر عملی بدون نیت انجام شود یا نیت غیر خدایی داشته باشد، باطل است(51).
2 - انسان باید نماز را به نیت قربت، یعنی برای انجام فرمان خداوند عالم بجا آورد و لازم نیست نیت را از قلب خود بگذراند یا مثلا به زبان بگوید که چهار رکعت نماز ظهر می خوانم قربة الی الله.
3 - بایستی در همه چیز نیت داشته باشد، حتی در خواب رفتن و غذا خوردن.
رسول خدا (صلی الله علیه آله و سلم) فرمود: هیچ گفتاری بدون عمل ارزش ندارد و هیچ گفتار و کرداری بدون نیت فایده ای ندارد و هیچ گفتار و کردار و نیتی بدون موافقت با سنت (روش رسول خدا) نتیجه بخش نیست.
4 - خداوند در روز قیامت، مردم را بر نیتهایشان محشور می کند(52).
5 - یکی از مهمات آداب نیت، که از مهمات جمیع عبادات است و از دستورات کلیه شامله است، اخلاص است و حقیقت آن تصفیه نمودن عمل است از شائبه غیر خدا(53).

10 - تکبیرة الاحرام

قال الصادق (علیه السلام): فاذا کبرت فاستصغر ما بین السموات العلی والثری دون کبریائه:
هرگاه تکبیرة الاحرام گفتی، همه چیز را از آنچه که در آسمان و زمین است در مقابل خدای کبیر و متعال، کوچک و ناچیز بشمار؛ مگر کبریایی و بزرگی خداوند متعال را.
(مصباح الشریعه، ص 91)
1 - پس از نیت، تکبیرة الاحرام می گوییم و وارد نماز می شویم.
2 - نماز با الله اکبر شروع شده و با رحمة الله ختم می گردد.
3 - مستحب است بعد از تکبیرة الاحرام بگوید: یا محسن ... (به بخش اذکار مستحبی مراجعه شود.)
4 - مستحب است موقع گفتن تکبیر اول نماز و تکبیرهای بین نماز، دستها را تا مقابل گوشها بالا ببرد(54).
5 - مستحب است موقع گفتن تکبیر، دستها را تا مقابل گوشها و یا تا مقابل صورت بالا ببرد، در حالی که انگشتها بسته و کف دستها رو به قبله است و به طوری باشد که با بلند کردن دست ها، تکبیر را آغاز کند. با تمام شدن الله اکبر دستها تا مقابل گوشها بالا آمده باشد و بهتر آن است که دستها از گوشها نگذرد(55).
6 - آنچه واجب است همان تکبیرة الاحرام است، ولی پس از آن، گفتن شش تکبیر بنا بر اقوی مستحب است.
7 - مستحب است، شش تکبیر به تکبیرة الاحرام افزوده شود یا قبل از تکبیرة الاحرام یا بعد از آن، و یا برخی قبل و برخی دیگر بعد از آن، و احتیاط همان صورت اول است (که همه قبل از تکبیرة الاحرام باشند).
بنابراین هفتمین را تکبیرة الاحرام قرار می دهد(56).
8 - مستحب است امام جماعت تکبیرة الاحرام را طوری بلند بگوید که افراد پشت سر او بشنوند و شش تکبیر بقیه را آهسته بگوید(57).
9 - مستحب است که به عدد تکبیرهای نماز تکبیر بگوید(58).
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که آن حضرت فرمود: آنگاه که تکبیر گفتی آنچه که بین خاک و افلاک قرار دارد همه را کوچک شمار و کبریاء و بزرگی او را سرآمد همه اینها بدان.