فهرست کتاب


آداب و مستحبات نماز

عباس عزیزی‏

7 - آداب قبله

قال الصادق (علیه السلام): اذا استقبلت القبلة فایس من الدنیا و ما فیها والخلق و ما هم فیه:
به هنگامی که برای نماز به جانب قبله ایستادی از دنیا و آنچه در آن است مأیوس شو، و نسبت به خلق و آنچه در آن است در کمال نومیدی باش. (عرفان اسلامی، ج 5، ص 170)
نماز رو به کعبه مقدس برگزار می شود. جهتی که به آن رو می کنیم و به نیایش خداوند می پردازیم قبله نام دارد.
1 - مستحب است قلب هم سمت قبله باشد.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: چون رو به قبله نمودی، از دنیا و هرچه در آن است و از خلق و هر چه بدان مشغولند، مأیوس باش و دل خود را از هر آنچه که او را از خداوند مشغول می نماید، خالی ساز و با دیده باطن عظمت خداوند را ببین، و به یاد آور روزی را که در پیشگاه الهی خواهی ایستاد، روزی که هرکس بدانچه از پیش فرستاد گرفتار است.
و در حدیث نبوی است که: هرگاه بنده ای به نماز بایستد و قلبش با خدا و متوجه او باشد، پس از نماز، همچون روزی خواهد بود که از مادر متولد شده است(46).
بدون شک صحیح نیست در پیشگاه حضرت حق دارای دو حالت باشی، در یک حال توجه به او و در یک حال توجه به دنیا و خلق دنیا.
2 - کارهای دیگری مانند سر بریدن حیوانات باید رو به قبله انجام گیرد(47).
مسلمانان باید در عبادت رو به کعبه کنند، حتی در کارهایی همچون خواب، خوراک، هنگام وضو گرفتن و...

8 - حضور قلب

قال زین العابدین (علیه السلام): ان العبد لا یقبل من صلاته الا ما اقبل علیه منها بقلبه:
همانا نماز بنده پذیرفته نمی شود، مگر آنچه را که با قلبش به نماز توجه کرده است.
(المواعظ العددیه، ص 270)
یکی دیگر از مقدمات نماز حضور قلب است و آن مهمترین شرط قبولی نماز می باشد. برای نمازگزار سزاوار است که در تمام ذکرها و کارهای نماز حضور قلب داشته باشد که تنها آنچه در نماز به آن توجه داشته باشد به حسابش گذاشته می شود(48).
و هم اکنون سالک پس از ایجاد مقدمات و گفتن اذان و اقامه، آماده خواندن نماز است. در این لحظه مهمترین مسأله حضور قلب است. یعنی این که سالک به هر صورتی که شده، قلب خود را متوجه این عمل عظیم گرداند و در محضر ربوبی قدس آن را حاضر کند، زیرا در روایات تأکید زیادی به رعایت حضور قلب شده و عبادت بدون آن همچون جسمی بی روح و دور از مرحله قبول است.
در کتاب کافی از حضرت باقر (علیه السلام) و صادق (علیه السلام) روایت شده است که فرمودند:
بدرستی که آنچه از نماز برای تو می باشد، آن قسمتی است که نسبت به آن حضور قلب داشته باشی، پس اگر تمام نماز را غلط بجای آورد و با از آداب آن غفلت نماید، نمازش پیچیده می شود و با آن به صورت صاحبش زده می شود(49).

9 - نیت

قال الصادق (علیه السلام): ان الله یحشر الناس علی نیاتهم یوم القیامة
خداوند به روز قیامت مردم را بر نیتهایشان محشور می کند.
(پرواز در ملکوت، ص 69)
نیت یعنی قصد انجام کار، و در آن نزدیک شدن به خدای بزرگ و اطاعت از فرمان او معتبر است(50).
1 - نیت رکن عبادت است، اگر عملی بدون نیت انجام شود یا نیت غیر خدایی داشته باشد، باطل است(51).
2 - انسان باید نماز را به نیت قربت، یعنی برای انجام فرمان خداوند عالم بجا آورد و لازم نیست نیت را از قلب خود بگذراند یا مثلا به زبان بگوید که چهار رکعت نماز ظهر می خوانم قربة الی الله.
3 - بایستی در همه چیز نیت داشته باشد، حتی در خواب رفتن و غذا خوردن.
رسول خدا (صلی الله علیه آله و سلم) فرمود: هیچ گفتاری بدون عمل ارزش ندارد و هیچ گفتار و کرداری بدون نیت فایده ای ندارد و هیچ گفتار و کردار و نیتی بدون موافقت با سنت (روش رسول خدا) نتیجه بخش نیست.
4 - خداوند در روز قیامت، مردم را بر نیتهایشان محشور می کند(52).
5 - یکی از مهمات آداب نیت، که از مهمات جمیع عبادات است و از دستورات کلیه شامله است، اخلاص است و حقیقت آن تصفیه نمودن عمل است از شائبه غیر خدا(53).