فهرست کتاب


آداب و مستحبات نماز

عباس عزیزی‏

6 - اذان و اقامه

قال علی (علیه السلام): من صلی باذان و اقامة صلی خلفه صف من الملائکة لا یری طرفاه و من صلی بأقامة صلی خلفه ملک:
هر کس نماز خود را با اذان و اقامه بخواند صفی از فرشتگان پشت سر وی به نماز می ایستند که دو طرف آن صف دیده نمی شود، و هر کس نماز خود را با اقامه تنها بخواند فقط یک ملک یا یک صف پشت سر او نماز می خواند.
(ثواب الاعمال، ص 58)
1 - مستحب است پیش از نمازهای یومیه اذان و اقامه بگویید(43).
2 - اذان و اقامه برای نمازهای پنجگانه مستحب مؤکد است، چه نماز ادا باشد و چه قضاء و خواه در سفر باشد و یا در غیر سفر، چه مرد باشد و چه زن، در هر حال. حتی بعضی اذان و اقامه را واجب دانسته اند، ولی اقوی استحباب آن به طور کلی است. چنانچه نماز عصر با ظهر و نماز عشاء با مغرب خوانده شود، گفتن اذان برای نماز عصر و عشاء ساقط می گردد(44).
3 - مستحب است در روز اولی که بچه به دنیا می آید، یا پیش از آنکه بند نافش بیفتد، در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه بگویند.
4 - مستحب است موقع گفتن اذان و اقامه، انسان رو به قبله بایستد و با وضو یا غسل باشد.
5 - دستها را به گوش بگذارد و صدا را بلند نماید و بکشد و در بین جمله های اذان کمی فاصله دهد و بین آنها حرف نزند.
6 - مستحب است بدن انسان در موقع گفتن اقامه آرام باشد و آن را از اذان آهسته تر بگوید و جمله های آن را به هم نچسباند. ولی به اندازه ای که بین جمله های اذان فاصله می دهد، بین جمله های اقامه فاصله دهد.
7 - مستحب است بین اذان و اقامه یک قدم بردارد، یا قدری بنشیند، یا سجده کند، یا ذکر بگوید، یا دعا بخواند، یا قدری ساکت باشد، یا حرفی بزند، یا دو رکعت نماز بخواند. ولی حرف زدن بین اذان و اقامه نماز صبح مستحب نیست، ولی نماز خواندن بین اذان و اقامه نماز مغرب را به امید ثواب بجا بیاورید.
8 - کسی که اذان و اقامه دیگری را می شنود، مستحب است هر قسمتی را که می شنود بگوید، ولی از حی علی الصلوة تا حی علی خیر العمل را به امید ثواب بگوید.
9 - باید بین اذان و اقامه فاصله ندهد و اگر بین آنها به قدری فاصله دهد که اذانی را که گفته اذان این اقامه حساب نشود، مستحب است دوباره اذان و اقامه را بگوید و نیز اگر بین اذان و اقامه و نماز به قدری فاصله دهد که اذان و اقامه آن نماز حساب نشود، مستحب است دوباره برای آن نماز، اذان و اقامه بگوید.
10 - مستحب است کسی را که برای گفتن اذان معین می کنند، عادل و وقت شناس و صدایش بلند باشد و اذان را در جای بلند بگوید(45).

7 - آداب قبله

قال الصادق (علیه السلام): اذا استقبلت القبلة فایس من الدنیا و ما فیها والخلق و ما هم فیه:
به هنگامی که برای نماز به جانب قبله ایستادی از دنیا و آنچه در آن است مأیوس شو، و نسبت به خلق و آنچه در آن است در کمال نومیدی باش. (عرفان اسلامی، ج 5، ص 170)
نماز رو به کعبه مقدس برگزار می شود. جهتی که به آن رو می کنیم و به نیایش خداوند می پردازیم قبله نام دارد.
1 - مستحب است قلب هم سمت قبله باشد.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: چون رو به قبله نمودی، از دنیا و هرچه در آن است و از خلق و هر چه بدان مشغولند، مأیوس باش و دل خود را از هر آنچه که او را از خداوند مشغول می نماید، خالی ساز و با دیده باطن عظمت خداوند را ببین، و به یاد آور روزی را که در پیشگاه الهی خواهی ایستاد، روزی که هرکس بدانچه از پیش فرستاد گرفتار است.
و در حدیث نبوی است که: هرگاه بنده ای به نماز بایستد و قلبش با خدا و متوجه او باشد، پس از نماز، همچون روزی خواهد بود که از مادر متولد شده است(46).
بدون شک صحیح نیست در پیشگاه حضرت حق دارای دو حالت باشی، در یک حال توجه به او و در یک حال توجه به دنیا و خلق دنیا.
2 - کارهای دیگری مانند سر بریدن حیوانات باید رو به قبله انجام گیرد(47).
مسلمانان باید در عبادت رو به کعبه کنند، حتی در کارهایی همچون خواب، خوراک، هنگام وضو گرفتن و...

8 - حضور قلب

قال زین العابدین (علیه السلام): ان العبد لا یقبل من صلاته الا ما اقبل علیه منها بقلبه:
همانا نماز بنده پذیرفته نمی شود، مگر آنچه را که با قلبش به نماز توجه کرده است.
(المواعظ العددیه، ص 270)
یکی دیگر از مقدمات نماز حضور قلب است و آن مهمترین شرط قبولی نماز می باشد. برای نمازگزار سزاوار است که در تمام ذکرها و کارهای نماز حضور قلب داشته باشد که تنها آنچه در نماز به آن توجه داشته باشد به حسابش گذاشته می شود(48).
و هم اکنون سالک پس از ایجاد مقدمات و گفتن اذان و اقامه، آماده خواندن نماز است. در این لحظه مهمترین مسأله حضور قلب است. یعنی این که سالک به هر صورتی که شده، قلب خود را متوجه این عمل عظیم گرداند و در محضر ربوبی قدس آن را حاضر کند، زیرا در روایات تأکید زیادی به رعایت حضور قلب شده و عبادت بدون آن همچون جسمی بی روح و دور از مرحله قبول است.
در کتاب کافی از حضرت باقر (علیه السلام) و صادق (علیه السلام) روایت شده است که فرمودند:
بدرستی که آنچه از نماز برای تو می باشد، آن قسمتی است که نسبت به آن حضور قلب داشته باشی، پس اگر تمام نماز را غلط بجای آورد و با از آداب آن غفلت نماید، نمازش پیچیده می شود و با آن به صورت صاحبش زده می شود(49).