فهرست کتاب


آداب و مستحبات نماز

عباس عزیزی‏

مستحبات نماز

مستحبات نماز آن چیزهایی هستند که انجام دادن آنها باعث ثواب می شود، ولی ترکشان اشکالی ندارد و ضرری هم به نماز نمی زند، و آنها عبارتند از:
1 - افعال مستحبی.
2 - اذکار مستحبی.
افعال و اذکار مستحبی نماز بسیارند که در این دو بخش به بعضی از آنها اشاره می کنیم.

بخش اول: افعال مستحبی

1 - آداب وضو

قال رسول الله (صلی الله علیه آله و سلم): الوضوء مفتاح الصلاة:
وضو کلید و وسیله افتتاح نماز است.
(نهج الفصاحه، حدیث 1588)
وضو و نماز همچون ترمزی است که در پنج نوبت روز، بدن و روح را از گرایش به آلودگی و بدی باز می دارد و به پاکی و راستی و درستی می کشاند.
شایسته است که نمازگزار هنگام وضو ساختن آداب آن را کاملاً رعایت کند، تا مقدمات و نورانیت لازم را برای حضور به محضر رب الارباب تحصیل نماید.
1 - نخستین آداب وضو آن است که رو به قبله بایستد و در حال توجه به مرکز عبادت و توحید باشد تا از فواید آن محروم نماند. چنانچه در روایت است که: هر کس وضو را رو به قبله بسازد ثواب دو رکعت نماز در نامه عمل او نوشته می شود.(2).
در حدیث است که امام مجتبی (علیه السلام) به هنگام وضو مفصلهایش می لرزید و رنگ صورت مبارکش زرد می شد. علت این حالت را از آن حضرت پرسیدند، فرمود: بر هر کس که در مقابل پروردگار می ایستد سزاوار است که رنگش زرد شود و اعضایش بلرزد(3).
2 - یکی دیگر از مستحبات وضو مسواک زدن به هنگام هر وضو می باشد.
هرگاه اراده کنی وضو ساختن را، باید ابتدا به مسواک کردن بپردازی و مسواک را بر عرض دندانها بمالی، نه بر طول آن.
مسواک کردن به انگشت ابهام و مسبحه در وقت وضو، مثل مسواک کردن به مسواک است؛ یعنی هر دو انگشت را بر دندان مالیدن در وقت وضو ساختن مجزی از مسواک است و قائم مقام آن است(4).
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به حضرت علی (علیه السلام) فرمود: ای علی! بر تو باد مسواک زدن به هنگام هر وضو(5).
نیز حضرت فرمود: اگر بر امتم دشوار نبود، هر آینه مسواک را واجب می کردم در هر وضو(6).
همچنین فرمود: دو رکعت نماز در حالی که انسان مسواک زده باشد، از هفتاد رکعت نماز در حالی که مسواک نزده باشد، برتر است(7).
3 - هنگام وضو مضمضه کند، و این عمل یعنی آب در دهان کردن و گردانیدن، و بهتر این است که آب را بیرون ریزد.
4 - هنگام وضو استنشاق نماید، و این عمل، آب را در بینی کردن و بالا کشیدن آن است.
مستحب است که سه بار مضمضه و استنشاق کند، اگر چه به یک مشت آب باشد(8).
5 - یکی دیگر از مستحبات وضو این است که مرد در شستن اول در وقت شروع به شستن دستها آب را بر پشت آرنج بریزد، و در شستن دوم در وقت شروع آب را بر پیش آرنج بریزد، بر عکس زن، که او در شستن اول ابتدا به ریختن آب به پیش آرنج می کند و در شستن دوم ابتدا به پشت آرنج می کند(9).
6 - مستحب است بعد از وضو گرفتن، اعضاء وضو را خشک نکند.
امام صادق (علیه السلام) فرمود: هر کسی که وضو بگیرد و خود را با حوله خشک نماید، یک حسنه برای او نوشته می شود. اما کسی که وضو بگیرد و خشک نکند، بلکه صبر کند تا اعضای وضو به خودی خود خشک شود، سی حسنه برای او نوشته می شود(10).
7 - هنگام وضو، میان انگشتان را باز کند تا کاملا شسته شود.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: هنگام وضو میان انگشتان خود فاصله دهید تا خدا به وسیله آتش میان آنها را فاصله ندهد(11).
8 - مقدار مصرف آب:
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: برای وضو ده سیر آب، و برای غسل سه کیلو آب کافی است، ولی افرادی در آینده می آیند که این مقدار را کم می شمارند و آب زیادی را مصرف خواهند کرد، آنها بر خلاف راه من می روند(12).
9- از دیگر مستحبات وضو، خواندن دعاهایی است که در هر یک از افعال واجب وضو (شستن صورت و دستها و مسح سر و پاها) و افعال مستحبه وضو (مثل مضمضه و استنشاق) وارد شده. این دعاها در بخش دوم کتاب (اذکار مستحبی) آمده است.