سیری در شأن نزول آیات قرآن

نویسنده : احمد رنجبری حیدرباغی

پیشگفتار

قرآن، بیانگر تمام معارف بشر؛ عهدنامه خداوند برای بشریت؛ کتابی است شگفت برای هدایت پارسیان.
قرآن، کتاب همیشه؛ تجلی گاه خداوند؛ بهترین وسیله ی آرامش و برترین مصداق ذکر الله است.
این درآمد گفتمانی است با نسل نو پای جامعه ما؛ که در بحران انتخاب قرار گرفته و برای جست وجوی الگوی مناسب، سر از پا نمی شناسد. هر تازه ای را می آزماید و به حکم لکل جدید لذة همواره در پی نوی دیگر است.
به قرآن رو آوریم، که سراسر شگفتی است؛ و هیچ گاه کهنه نمی شود، بلکه تازه و تازه تر نیز می گردد؛ ولی به شرط تدبر و ژرف اندیشی برای رسیدن به حقایق بطن در بطن قرآن.
مسلمانان بوسیله همین قرآن، به اقرار غربی ها، تا ششصد سال استاد اروپاییان بودند؛ ولی وقتی چنین کتاب ماندگار و دریای خروشان معارف را از متن زندگی، به کنج طاقچه ها و گوشه محراب ها سپردند؛ بر سر آنان همان آمد که میبینیم. اگر خواهان عظمت از دست رفته خود هستیم، باید پیام قرآن را در عمل و جای جای زندگی خویش جاری نماییم.
از آنجا که دانستن سبب نزول آیه های قرآن، در فهم آن سهم بسزایی دارد و از مباحث شیرین علوم قرآن محسوب می گردد؛ و نیز به علت نبود کتاب مستقل به زبان فارسی در این زمینه، مجموعه حاضر تهیه شده است که به خوانندگان جوان و قرآنی تقدیم میشود. باشد که باتفکر و تأمل بیشتر در رهنمودها و معارف این کتاب آسمانی، گامهایی در مسیر رشد و کمال و سعادت دو دنیا برداریم.
در پایان به این چند نکته اشاره می کنم:
1. در ترجمه آیه های قرآن، از ترجمه استاد فولادوند استفاده شده است.
2. در نگارش برخی از شأن نزول ها که طولانی بود، خلاصه نگاری صورت گرفته است.
3. در این مجموعه سعی شده موضوعاتی که از جنبه های اجتماعی و فرهنگی مورد نیاز و مبتلا به جامعه باشند، مطرح شود.
4. در اثر حاضر؛ داوری و کارشناسی بر روی روایات، مورد نظر نبوده، بلکه با عنایت و توجه به مسائل مذکور، گزینش و نگارش آن انجام یافته است.
احمد رنجبری حیدرباغی
23 رمضان 1426

بخش اول: درباره شأن نزول

شأن نزول چیست؟

آیات قرآن، به تدریج و در مدتی طولانی نازل شده اند. یکی از مسائل مهمی که با تدریجی بودن نزول قرآن ، ارتباطی تام دارد، بحث سبب نزول یا شأن نزول است. آیات قرآن کریم به طور کلی به دو دسته تقسیم می گردند:
1 - آیاتی که بدون سبب خاص و برای هدایت و ارشاد عموم مردم نازل شده اند.
2 - آیاتی که نزول آن ها بنا به انگیزه ای خاص بوده است.
بسیاری از آیات و یا سور قرآن ناظر به حوادث و اتفاقاتی بوده است که در طول مدت بعثت پیامبر به وقوع پیوسته یا سؤالی از آن حضرت می شده و زمینه هایی به وجود می آمده تا آیه یا آیات و بلکه سوره ای نازل گردد؛ این شرایط و زمینه ها را سبب یا شأن نزول آیه نام نهاده اند. روشن است که در دسترس بودن واقعی