فضایل و خواص سوره های قرآن کریم

نویسنده : سید مرتضی سویچ مترجم : مالک محمودی

مقدمه

قرآن کریم، این کتاب فرهنگ آفرین، همواره در کانون تدبر و تلاوت مؤمنان بوده است. در این روزگاران هزار و چهارصد ساله، هزاران کس درخور معرفت خود آن را گشوده اند و از آیات گوارایش، جرعه ای نوشیده اند. گروهی احکام شریعت از سطور پیدای آن برکشیدند و جمعی بویِ جان از اشارات پنهان آن جستند؛ دسته ای، در طراز طرز عبارت و سُوَر ماندند و در شگفت از اعجاز ادبی آن، کتاب ها نگاشتند و جماعتی از روزنِ آیاتش، به غیب عالَم و عالَم غیب نگریستند و از بقا در فنا گریختند. این رسنِ دو سوی، جمعی را بر اوج ماه برد و جمعی را به قعر چاه. جان قرآن در ضمیر حرّان نشست و جلد آن بر پشت خران. قاضیانی آن را ترازوی داوری راستین کردند و غازیانی آن را بر نیزه ی حکمیّت دروغین زدند.
فقیهان شریعتمدار و متکلمان حجت خواه و فیلسوفان حکمت دوست و ادیبان جمال جو و عارفان معرفت طلب و صوفیان ذوق آزما، جملگی در قرآن نگریسته اند و باری در این آینه صد گونه تماشا کرده اند و پیداست که برای این جام جهان بین و اکسیر اعظم، همواره بهره ها و منافع بسیار و خواص و فضایل بی مانند قایل بوده اند؛ خواصی مادی و معنوی.
موضوع خواص آیات، از دیر باز مورد توجه باورمندان به قرآن کریم بوده است. نویسندگان مسلمان به این موضوع، عناوین گوناگونی داده اند. آنان گاه از اصطلاح فضائل القرآن / السور / الایات و گاه از عنوان منافع القرآن / السور / الایات و اغلب از نام خواص الایات برای تسمیه این موضوع استفاده کرده اند و در برخی نگارشهای قرآنی خود متعرض آن شده اند. نویسندگانی نیز به نگارش کتابهایی مستقل در موضوع خواص الایات پرداخته اند و ما در این در آمد کوتاه، به برخی از این آثار اشاره خواهیم کرد. روی هم رفته، این موضوع را دست کم در چهار دسته از نگارش های دوره ی اسلامی می توان باز جست: نخست برخی تفاسیر و نگارش های قرآنی؛ دوم مجموعه های حدیثی و رساله های مستقل روایی در این باره؛ سوم گروهی از آیات طبی (طب نبوی) و چهارم، گروهی از کتابهای علوم غریبه.
1. در بسیاری از تفاسیر، احادیثی ناظر بر خواص و فضایل هر سوره در آغاز تفسیر سوره آمده است. برخی تفاسیر، هم چون کشاف زمخشری نیز این احادیث را در پایان تفسیر سوره آورده اند. زمخشری (متوفی 538)، بنابر گفته بدرالدین زرکشی، بر آن بود که خواص هر سوره صفات آن سوره است و از این رو، باید پس از موصوف بیاید(1) با این همه، عالمان و مفسران قرآن درباره اعتبار احادیث ناظر بر خواص آیات و سور روایات درست و معتبری در باب فضیلت و خاصیت کل قرآن وارد شده،(2) اما همنظر با این صلاح، مفسر و محدث بزرگ، مفسرانی را که فضیلت های سوره به سوره قرآن را در تفسیر خود آورده اند، بر خطا می داند و روایات فراوان اُبی بن کعب درباره فضائل تک تک سوره ها را مجعول و بی اعتبار می شمرد. بنابر نقل او، هنگامی از نوح بن مریم مُرجی، قاضی مرو، پرسیدند که این روایات چیست که در فضایل سوره به سوره قرآن کریم، به نقل از عکرمه از ابن عباس آورده ای؟ ابن مریم گفت: دیدم مردم از قرآن روی گردانده، به فقه ابو حنیفه و مغازی محمدبن اسحاق سرگرمند؛ من هم برای ترغیب آنان این احادیث را جعل کردم.(3)
تردید نیست که این احادیث از مضامین تشویق آمیز و رغبت انگیز برخوردارند و باورمندان را به حفظ و تلاوت آیات قرآن دلگرم می کنند، اما نمی توان آن ها را، به تمامی، در درستی یا نادرستی هم اعتبار دانست؛ تشخیص اعتبار این روایات و تفکیک سره از ناسره بر عهده حدیث شناسان سخن سنج است و البته شمار روایان ثقه و راستگو در میان ناقلان این احادیث، کم نیست.
2. علاوه بر احادیث پراکنده در مسندها و مدونه های حدیثی، آثار روایی مستقلی نیز در موضوع خواص الایات نگاشته شده است. این دسته از آثار غالبا مجهول المولف اند یا در استناد آنها به مولّفانشان تردید است. ظاهرا نخستین نگارش های از این دست، دو کتاب منسوب به امام جعفر صادق (علیه السلام) است، یکی به نام منافع سور القرآن یا الدرالنظیم فی فضائل القرآن العظیم و دیگری به نام خواص القرآن العظیم. نسخه های خطی متعددی از این دو اثر بر جای مانده و شایسته است که محققان شیعی به بررسی و تصحیح و نشر این دو اثر اهتمام ورزند.(4)
از دیگر آثار روایی در این موضوع کتاب، خمائل الزهر فی فضائل السور، نگاشته جلال الدین سیوطی (متوفی 911) است. وی در این اثر کوشیده تا انبوه روایات صحیح و ناصحیح وارد شده در باب خواص الایات را از هم جدا سازد و تنها احادیث معتبر را گرد آورد. برخی از مؤلفان امامیه نیز بر پایه احادیث پیامبر و امامان شیعه، آثاری در این زمینه نگاشته اند. از جمله، علامه محمدباقر مجلسی (متوفی 1111)، نویسنده کتاب خواص سوره های قرآن (به فارسی) و شیخ محمد تقی اصفهانی معروف به آقا نجفی (متوفی 1331 یا 1332 ق)، نویسنده کتاب خواص الایات (به فارسی).(5)
3. دسته دیگر از کتاب های مشتمل بر موضوع خواص الایات، گروهی از آثار طبی است که بر مبنای توصیه های دینی و براب خواص گیاهان در معالجه امراض یا قبول تاثیر عوامل ماوراء طبیعی و غیر مادی در مداوای بیماری ها نگاشته شده است. این گونه از طب روحانی یا دینی، در تمامی ادوار تاریخ تمدن اسلامی رواج بسیار داشته است. کتاب منافع القرآن(6) اثر حکیم (ابو عبدالله) تمیمی (متوفی پس از 370)، از قدیمی ترین آثار بر جای مانده در موضوع خواص طبی و باطنی سور قرآن است. تمیمی که در دانش گیاه شناسی و طب احاطه ای تمام داشته، احتمالا در نیمه دوم سده چهارم هجری از تألیف این اثر فارغ شده است. چند نسخه کامل از متن عربی این اثر و نیز چند نسخه از ترجمه فارسی آن بر جای مانده است.
این اثر نفیس نیز در انتظار پژوهشگرانی است که به تصحیح و نشر آن همت ورزند. از دیگر آثار این دسته، باید از کتاب عبدالقادر جیلانی، صوفی و واعظ حنبلی (متوفی 561)، به نام خواص الفاتحه الشریفه نام برد که صرفا به خواص طبی سوره فاتحه اختصاص دارد. ابن قیم جوزیه، طبیب و فقیه حنبلی (متوفی 751)، نیز در الداء و الدواء خواص پزشکی فاتحه الکتاب را به تفصیل برشمرده است.
4. شاید مهم ترین دسته از انواع کتابهای خواص الایات آنهاست که اهل باطن و معنا و آشنایان به علوم غریبه به نگارش آن پرداخته اند. این قرآن خوانان باطن بین به تجربه از اثرات و خواص روحانی و جسمانی آیات دریافت هایی داشته اند، یا مضامین روایات وارد شده در این بابا را، به تن خود، آزموده اند و در فرو بسته ترین کارها از راه بی گمان گشایش و رهایشی یافته اند و از این رو به حقیقت آنچه می گویند، باوری استوار دارند. اساسا واژه خواص از واژگان متداول در علوم غریبه است و مباحثی همچون خواص حروف، خواص جداول و اشکال، خواص اشیاء، خواص اسماء الحسنی و سرانجام خواص آیات از مباحث مهم علوم غریبه و خفیه به شمار می رود. مشهورترین نویسندگان علوم غریبه همچون بونی، جلدکی، بدوّح و انطاکی، آراء و آثاری در زمینه علوم خواص آیات قرآن عرضه کرده اند.
ابو العباس بونی، از عالمان ممتاز علم جفر و حروف و اعداد (متوفی 622)، دو اثر در این زمینه نگاشته است: یکی منافع القرآن و دیگری سیر المکتوم من العلم المکنون و خواص القرآن. کتاب درة الغواص و کنز الاختصاص فی علم الخواص، اثر عزالدین جلدکی، کیمیادان بزرگ خراسانی (متوفی 762) نیز مشتمل بر خواص الایات قرآنی از منظر علوم غریبه است. همچنین داوود انطاکی، طبیب و حکیم عرب (متوفی 1008)، در جاهای متعدد از کتاب تذکره اولی الالباب و الجامع للعجب العجاب، معروف به تذکره انطاکی، به این موضوع پرداخته است.
مؤسسه تعاون امام خمینی (ره)، به لطف الهی و با عنایات خاصه امام زمان (علیه السلام) تا کنون خدمات ارزنده و شایسته ای ارائه نموده و در راستای اینجا، لازم می دانم مراتب سپاس و تشکر خود را از مترجم محترم جناب حجةالاسلام و المسلمین آقای مالک محمودی اظهار نمایم. نیز از دوستان عزیزی که در آماده سازی و چاپ این کتاب ما را یاری رساندند، همچون حجج اسلام آقای محمد مهدی کریمی نیا و مرتضی انواری، قدردانی می نمایم. از خداوند متعال مسألت داریم این خدمات را از ما قبول فرماید.
تهران - امام جماعت مسجد الجواد (علیه السلام) و مدیر عامل موسسه تعاون امام خمینی
علی اکبر آشتیانی

سوره حمد (1)

قرآن پژوهان توجه دارند که روایات درباره عظمت و ویژگی های سوره حمد، بیش از روایات مربوط به سوره های دیگر است. بر اساس برخی احادیث، سوره حمد، اساس قرآن، خلاصه و چکیده این کتاب مقدس است و این دلیل روشنی بر عظمت و ارزش این سوره مبارک است. بسیاری از عارفان، به جهت تجربه شخصی خویش، با سوره حمد پیوند و ارتباط مخصوص و ویژه ای دارند.
ما از میان روایات فراوان نقل شده از پیشوایان راستین اسلام (علیهم السلام) - که عدل و قرین قرآن هستند - درباره این سوره، تنها به نقل چند حدیث بسنده کرده و به برخی نکات مهم آن ها اشاره می نماییم.
لازم است گفته شود که نخست احادیث مربوط به هر سوره را نقل کرده، آن گاه به آن چه از راه تجربه به دست آمده می پردازیم، و سپس نگاهی به آداب آن سوره می افکنیم، امید است موجب خشنودی خداوند بزرگ گردد. اینک روایات:
1. شیخ بزرگوار و محدث عالیقدر مرحوم صدوق در کتاب معانی الاخبار به نقل از جابر بن عبدالله می نویسد: روزی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: پروردگارم بر من منت نهاد و فرمود:
ای محمد من تو را پیامبر و راهنمای تمام جهانیان قرار دادم، و ترس در دل دشمنانت را، وسیله پیروزی تو قرار دادم، غنایم را بر تو حلال نمودم و به تو و پیروانت، گنجی از گنج های عرش خود - سوره فاتحه و آیه آخر سوره بقره - را عطا کردم.(7)
با دقت و تامل در عبارات دو آیه آخر سوره حمد که می فرماید:
خداوندا! ما را به راه راست هدایت فرما، راه آنان که گرامیشان داشته ای، نه راه مغضوبان و نه راه گمراهان.(8) و نیز با دقت در بخشی از آیه آخر سوره بقره که می فرماید: خداوندا! تو سرور مایی، پس ما را بر گروه کافران پیروز کن،(9) در مراحل سیر و سلوک در می یابیم که این سوره بیانگر رمزهایی از اسم اعظم خداوند است، آن اسم اعظمی که حقیقت و واقعیت را برای بندگان خداوند - از هر نژاد و تیره - روشن می کند. با پیروی از خداوند و پرهیزکاری، پیروزی به وسیله رعب و ترس در دل دشمنان - در هر بعدی - حاصل می گردد، زیرا خداوند می فرماید: گرامی ترین شما نزد خداوند، پرهیزکارترین شماست.(10)
بر این اساس، هر کس که زندگی و روش خود را با کتاب خداوند منسجم و هماهنگ کند، و بر اساس آن عمل نماید، امانت ها و سرهای خداوند به او تسلیم می شود و وی از فواید و ابعاد آن بهره می برد. این امانت ها و سرها آن گاه به یک فرد تسلیم می شود که در کارهایش به حد کمال رسیده و قابلیت دریافت آن را پیدا کرده باشد. در این صورت، عمل و حکمت به او داده می شود.
خدای هستی می فرماید: ما این گونه به نیکوکاران پاداش می دهیم.(11)
بر اساس روایات، این هدیه الهی به کسی داده می شود که برای امور دنیا و آخرت هر دو باهم عمل کند.
2. در تفسیر مجمع البیان و کتاب عدةالداعی به نقل از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) آمده است: در آن هنگام که خداوند بزرگ اراده فرمود سوره حمد، آیةالکرسی، آیه شهدالله(12) و نیز آیه و قل اللهم مالک الملک تا جمله بغیر حساب(13) را نازل فرماید، این سوره و آیات به عرش خداوند پناه بردند، در حالی که میان آن ها و خداوند حجابی نبود و گفتند: پروردگارا! ما را به زمین که مرکز فساد و گناه است و به سوی گناه کاران می فرستی و حال آن که در آسمان از جایگاه والایی برخورداریم؟ خداوند فرمود: به عزت و جلالم سوگند! هرکس که پس از نماز واجب، شما را تلاوت کند، یکی از امتیازات زیر را برای او در نظر می گیرم:
الف. او را در حظیرةالقدس، به تمام امکاناتش جای می دهیم.
ب. در هر روز هفتاد بار با چشم مکنونم به او نگاه می کنم.
ج. در هر روز هفتاد خواسته او را برآورده می کنم که کمترین آن ها آمرزش است.
د. او را بر دشمنانش پیروز کرده و وی را از شر ایشان ایمن می گردانم.
ه. آن گاه که دار فانی را وداع گوید، او را به بهشت می برم.(14)
روشن است که تلاوت آیاتی که درباره آن ها سخن گفته شد، در رسیدن انسان به سوی کمال نقش مهمی دارند، اصلا در مورد تلاوت قرآن مجید گفته شده که قاری قرآن در دید خداوند بزرگ است، و دلیل آن، آیه 27 سوره مومنون است که می فرماید: به او (نوح) وحی کردیم که زیر نظر ما و (به) وحی ما کشتی را بساز.(15)
به عبارت روشن تر، همان گونه که در حدیث قدسی آمده است، مومن واقعی ساخته خداوند است و در سایه لطف و رحمت اوست.
درباره حضرت موسی (علیه السلام) نازل شده است که:... و مهری از خودم بر تو افکندم تا زیر نظر من پرورش یابی.(16)
و درباره پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) آمده است: و در برابر دستور پروردگارت شکیبایی پیشه کن که تو در حمایت مایی...(17)
و نیز درباره کشتی حضرت نوح (علیه السلام) چنین آمده است: و او را بر (کشتی) تخته دار و میخ آجین سوار کردیم. (کشتی) زیر نظر ما روان بود (این) پاداش کسی بود که مورد انکار واقع شده بود.(18)
و درباره مقام و منزلت مومنان در آخرت آمده که: برای آنان، نزد پروردگارشان سرای عافیت است و به (پاداش) آنچه انجام می دادند، او یارشان خواهد بود.(19)
در هر صورت بر اساس آن چه گفته شد، عمل مشروط به دو چیز است:
الف. قصد انجام آن عمل
ب. طهارت و پاکی درونی، زیرا طهارت درونی اصل مهمی است که آیات قرآن مجید و روایات اسلامی بر آن دلالت دارند. آگاهان می دانند که طهارت درونی، در حد خود، مرتبه ای در سیر و سلوک است. بر این اساس، از نظر عارفان، طهارت درونی شرط مهمی برای رسیدن به مقام سلوک است.
3. در تفسیر عیاشی آمده است: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به جابربن عبدالله فرمود: آیا تو را به برترین سوره قرآن آگاه کنم؟
جابر گفت: بلی، پدر و مادرم فدایت باد. پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: سوره حمد است.
آن گاه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: علت برتری آن را برایت بگویم؟
جابر عرض کرد: بفرمایید، فرمود: سوره حمد داروی هر دردی، مگر مرگ است.(20)
همان گونه که پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود، باید هر کاری را با تلاوت سوره حمد آغاز کرد و هرگاه سوره حمد برای بیماری خوانده شود، نتیجه دلخواه گرفته می شود، و این سیره و روش پیروان اهل بیت (علیهم السلام) بوده، و از فضل و عنایت خداوند بزرگ بشمار می رود.
البته در این گونه امور، اعتماد به خداوند و توکل بر او، از سوی طرفین (قاری و حاجتمند) کمال اهمیت را دارد. در هر صورت، باید توجه داشت که تمام امور به دست خداوند بزرگ است. شفای بیمار توسط سوره حمد، می تواند هم فردی و برای یک بار باشد، و هم قابل تعمیم است. البته در موارد فردی یا شخصی، باید تعداد دفعاتی که سوره حمد خوانده می شود، مد نظر باشد. شایان ذکر است که سوره حمد، تنها در مجالس خشم قرائت نمی شود، بلکه حتی در مجالس عقد و ازدواج نیز تلاوت می گردد، زیرا این کار باعث خیر و برکت در امر نکاح و ازدواج است.
4. علامه طبرسی در کتاب مکارم الاخلاق به نقل از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) چنین آورده است: قرائت هفت بار سوره حمد، شفای هر دردی است، و اگر بر میتی صد مرتبه سوره حمد خوانده شود، (ممکن است) خداوند بزرگ به او حیات و زندگی دوباره ببخشد.
حدیث فوق نیز سخن و تجربه ما را در مورد سوره حمد تایید و بر آن تاکید کرده، و نظر ما را صد در صد مورد پذیرش قرار می دهد. همواره باید به یاد آوریم که ده ها و بلکه صدها بیمار از پیروان خاندان عصمت و طهارت (علیهم السلام) بدین وسیله شفا یافته، به گونه ای که این روش، یکی از روش های معالجه به شمار می رود.
من خود نیز بر اساس تقاضای برادران ایمانی، گاه در یک زمان معین نشسته و - قربة الی الله - بر بیماران سوره حمد می خوانم و این بر اساس سیره و روش اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) است، زیرا آن بزرگواران همان گونه که به پیروان و ارادتمندان خود امور معنوی را آموزش داده اند، به مسایل پزشکی نیز توجه خاص کرده اند.
کسی که - خدای نکرده - منکر این گونه امور و حقایق است، به طور حتم به جهت سرشت بد و باطن خراب او می باشد. همگی خواهند مرد، آن گاه سوال می شود که چرا از این روش برای درمان خود استفاده نمی کنی، آیا روح و جسم تو، بر تو حقوقی ندارند؟
و اگر ضرورت و نیازی وجود نداشت، خاندان وحی هیچگاه خود را در بیان این حقایق ارزشمند به زحمت نمی انداختند. در این مورد با انصاف باشید، مگر خداوند بزرگ در قرآن مجید نمی فرماید: ... و به او (توسل و) تقرب جویید.(21)
بر ما لازم است که این نکات را برای دیگران بیان کرده و خود نیز بدان عمل کنیم. شما خواننده گرامی هم فکر کنید در آن صورت این مطلب را تایید می نمایید که آن کس که تلاش می نماید روی حقایق را بپوشاند و امور را به گونه ای دیگر جلوه دهد، در حقیقت قصد دارد به نقطه مهم و اصیل اسلامی حمله ور شود. هدف او سست کردن اعتقاد ما نسبت به پیشوایان راستین اسلام است، حال آن که همه می دانند که خداوند بزرگ بر همه چیز و همه کس قادر و توانا است.
نظر نویسنده کتاب این است که باید همواره پرده از روی این میراث بزرگ، و نیز از روی آن چه مربوط به اصلاح بنای فکری، فرهنگی و تمدن ما می شود، برداشته و آن را به طور روشن به جهانیان عرضه کنیم.
به طور مسلم، این نیازمندی برای زمانی طولانی ادامه خواهد داشت، و ما به زودی به پیمان خود وفا خواهیم کرد، و پیش از آن که شخصیت هایی را تزکیه کنیم، ادله اساسی آن را بیان می کنیم. همان گونه که برای به دست آوردن پرهیزگاری کامل، زمان لازم است برای برنامه ریزی دقیق و مباحث فقهی نیز وقت بسیار لازم است. ما در کتاب خود، کار را بر اساس راه عملی برای رسیدن به همه مرام ها و فکرها تنظیم کرده ایم. در هر صورت، کسانی که در پی تزکیه و اصلاح خویش هستند، نیازمند این گونه برنامه ها می باشند.
5. در کتاب مکارم الاخلاق به نقل از پیشوای ششم (علیه السلام) آمده است: اگر سوره حمد هفتاد بار بر جنازه ای خوانده شد و او زنده گشت، تعجب ندارد.(22)
این کار خداوند بزرگ است، زیرا او هر چه را اراده کند، حتما انجام خواهد شد. به این ماجرا که برای یکی از مردان مومن اتفاق افتاده است، توجه کنید:
مادر او دار فانی را وداع گفته بود، وی سوره حمد را بر جنازه مادرش تلاوت کرد، مادر به برکت سوره حمد، چشمان خود را برای لحظه ای باز کرده و دوباره بست. آن بانو در این قضیه از حضرت زهرا علیها السلام پیروی کرده، زیرا حضرت فاطمه علیهاالسلام پس از شهادت، فرزندان خود حسن و حسین (علیهماالسلام) را در آغوش گرفت.
باید توجه داشت که حضرت زهرا علیهاالسلام ویژگی های منحصر به فردی داشته که کسی نمی تواند حتی در این گونه موارد به آن ها دست یابد. زیرا بر اساس روایات معتبر حضرت فاطمه علیهاالسلام حجت خدا بوده است.(23)
روشن است که آن خانم با سوره حمد برای چند لحظه حیات و زندگی خویش را دوباره یافت و بهتر است گفته شود که در این جا معجزه ای صورت گرفته است. باید اضافه کرد که این گونه امور بر اساس حکمت و مصلحت است و شاید گسترش آن درست نباشد.
گفتنی است که تلاوت سوره حمد برای کسی مفید واقع می شود که اجل و مرگش حتمی نباشد، چون چنین فردی هر قدر هم دوستدار اهل بیت (علیهم السلام) باشد، در مرگش تاخیری صورت نخواهد گرفت. سوره حمد برای بیماری مفید است که یک خصوصیت و یا مصلحت معینی اقتضای چنین کاری را برای او داشته باشد.
بر این اساس، همان گونه که بارها گفته ایم، آن کسی که سوره حمد را تلاوت می کند، باید ارادت و علاقه خود را نسبت به خاندان پیامبر (صلی الله علیه و آله) بیشتر کند. میت هم باید دارای چنین خصوصیتی باشد. شما خوانندگان گرامی نیز به مجالس ذکر و تلاوت حاضر شوید و تلاش کنید تا بهره برید و بر بصیرت و آگاهی خویش نسبت به طریق الی الله بیفزایید، زیرا این طریق و راه برای صالحان و خوبان نزدیک است.
6. در کتاب دعائم الاسلام به نقل از امام علی (علیه السلام) آمده است: حضرت امام حسین (علیه السلام) بیمار شد و بیماریش شدید گردید. حضرت فاطمه علیها السلام با نگرانی و ناراحتی بسیار او را به نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) برد و وی را در دامان حضرتش گذاشت و گفت: ای پیغمبر اکرم! از خداوند بزرگ بخواه تا فرزندم حسین را شفا دهد. پیامبر از جای برخاست و بالای سر حضرت امام حسین (علیه السلام) نشست و فرمود: حسین هدیه خداوند است و اوست که حسین را شفا می دهد.
جبرئیل (علیه السلام) نازل شد و گفت: ای محمد! جز سوره حمد، همه سوره ها دارای حرف فا هستند و حرف فا از آفت است، ولی سوره حمد حرف فا ندارد. ظرف آبی بخواه و سوره حمد را چهل بار در آن تلاوت کن. آن گاه آب ظرف را بر بدن حسین بپاش که خداوند او را شفا خواهد داد.
این کار صورت گرفت و حضرت حسین (علیه السلام) آن گونه شفا یافت که گویا اصلا مریض نبوده است.(24)
چه کسی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) برای انجام کار خوب، سزاوارتر و شایسته تر است؟ خداوند بزرگ می فرماید: قطعا برای شما در پیروی از رسول خدا سرمشقی نیکو است برای آن کس که به خداوند و روز باز پسین امید دارد و خدا را فراوان یاد می کند.(25) دعای خیر اهل بیت (علیهم السلام) هدیه خداوند است، زیرا خاندان عصمت و طهارت (علیهم السلام) از سوی خداوند بزرگ دارای خیر و رحمت گسترده هستند، و پروردگار عالم نسبت به ایشان لطف و عنایت خاص دارد و آنان به بالاترین و والاترین درجات معنوی نایل گشته و می شوند.
7. شیخ بزرگوار طوسی در کتاب امالی از پیشوای دهم (علیه السلام)، و آن حضرت از امام صادق (علیه السلام) چنین روایت کرده است: هر کس بیمار شد، هفت بار سوره حمد را بر سینه اش بخوانید که شفا خواهد یافت، و اگر خوب نشد، هفتاد بار بخوانید که من شفای او را ضمانت می کنم.(26)
در این جا واژه بیماری به طور مطلق آمده، یعنی بیماری شناخته شده و شناخته نشده شفا می یابد.
8. در کتاب طب الائمه به نقل از امام باقر (علیه السلام) یا امام صادق (علیه السلام) آمده است: من سوره حمد را بر هر دردی خواندم نتیجه گرفتم و آرامش حاصل شد، شما نیز امتحان کنید و از درد شکایت ننمایید.(27)
تایید امام (علیه السلام) در این مورد، از این جهت دارای اهمت است که این، یک اصل مورد اعتماد آن بزرگواران بوده که نتیجه قطعی داشته و موجب آگاهی است.
9. در کتاب اقبال الاعمال به نقل از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آمده است: مستحب است در هنگام رویت هلال ماه رجب، هفت بار سوره حمد خوانده شود، و اگر کسی چنین کند، در ماه رجب از چشم درد در امان است.(28)
با دقت در این حدیث، معلوم می شود که ماه رجب در این مورد از ویژگی خاصی برخوردار است.
10. در کتاب مکارم الاخلاق چنین آمده است: روزی پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: جبرئیل (علیه السلام) برایم دارویی معرفی کرد که منحصر به فرد است، و با وجود این دارو، نیاز به داروی دیگری نیست. مردم از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) این چه دارویی است؟
فرمود: آب باران را پیش از آن که به زمین برسد، در ظرف تمیزی جمع می کنی، و هفت بار سوره حمد بر آن می خوانی و هر یک از سوره های توحید، فلق و ناس را هفت بار می خوانی، آن گاه یک لیوان صبح و یک لیوان شب می آشامی. سوگند به آن کس که مرا به حق به رسالت مبعوث کرد! هر کس چنین کند، درد و بیماری او، به کلی از جسمش خارج شده و او معالجه می شود.(29)
باید در مورد خصوصیت شفای با آب باران توجه کرد، زیرا خداوند بزرگ ارزاق و روزی بندگان را در آب باران قرار داده و این آب از آن جا که از آسمان به زمین می آید و مراحلی را طی می کند دارای ویژگی های خاصی است که در حقیقت لطف و عنایت پروردگار همراه آن است. بر این اساس رحمت خداوند و سلامتی بر بهترین منزلگاه که بندگان خداوند باشد فرود می آید.
11. در کتاب مسند احمد به نقل از ابو سعید خدری چنین آمده است: گروهی از یاران پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در مسافرت بودند، عبورشان به ایشان را پذیرائی کنند، ولی آن قبیله خودداری کرده و خواسته ایشان را رد نمودند.
اتفاقا یکی از اهالی قبیله دچار نوعی بیماری روانی شد، و یا آن که حشره ای او را گزید. از یاران رسول خدا (صلی الله علیه و آله) پرسید: آیا در میان شما افسون گری هست؟
یکی از آنان گفت: آری من هستم. بیمار را نزد او آوردند، و وی سوره حمد را بر او خواند و او را در پناه آن قرار داد، حال بیمار خوب شد و شفا یافت.
بیمار شفا یافته و خانواده اش به جهت تشکر از او، تعدادی گوسفند به وی دادند، ولی او نپذیرفت. وقتی خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رسیدند، جریان را برای آن حضرت نقل کردند.
آن شخص به محضر پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) عرض کرد: سوگند به خداوند! من تنها سوره حمد را بر او خواندم. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) تبسم کرد و فرمود: نمی دانی که کار تو نوعی افسون گری بود؟ آن گاه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در ادامه فرمود: گوسفندان را می گرفتید و برای من هم سهمی در نظر می گرفتید.(30)
لازم است در مورد احادیث گذشته، اشارات و توضیحاتی داده شود تا مطلب بهتر روشن گردد:
الف. خاندان رسالت تا به چیزی عمل نکرده باشند، آن را نمی گویند. بنابراین، کسانی که پیرو آنان هستند، باید به گفتار ایشان عمل کرده، و کردارشان را ملاک قرار دهند و آن چه را می گویند عمل نمایند. پیروان خاندان رسالت لازم است که وقتی چیزی را تجربه کردند، دیگر شک نکنند، زیرا یقین و اطمینان به این که چیزی درست است، باعث می شود که انسان توفیق رسیدن به کمالات و مراتب بالا را به دست آورد.
دوست گرامی! حقیقت را در میان گفته های نسنجیده از بین مبر، و امور معنوی را با عمل آغاز کن، زیرا این توصیه و سفارش خاندان پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) است و این راه درستی است که شما را به سوی آن خوانده اند، مگر خداوند بزرگ در قرآن مجید نمی فرماید: ... کسانی که ایمان آورده اند، دل هایشان به یاد خدا آرام می گیرد...(31) حتما شما خواننده گرامی دوست نداری از کسانی باشی که بر دل های آن ها قفل زده شده است. آری چنین است، من می دانم که شما دوست دارید در این آموزشگاه معنوی مورد پذیرش واقع شوید. پس بر شما لازم است به آن چه خاندان پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرموده اند، عمل کنید.
ب. در مورد اعداد هفت، هفتاد، صد و... که در روایات و احادیث آمده، می توان گفت این اعداد به دو چیز بستگی دارند:
1. حال و وضعیت فرد و بیمار.
2. زیادی تکرار هر سوره به جهت ختم، مقید به عدد است، و تا عدد درست نشود، عمل به ختم سوره نشده است. به عنوان مثال گفته می شود: این سوره را برای فلان حاجت هفتاد بار بخوانید، و ما برای عمل به دستور گفته شده، خود را به عدد مقید می دانیم، همان گونه که مثلا گفته شده این سوره را بر سینه بیمار بخوانید.
ج. بر اساس روایات نقل شده از اهل بیت (علیهم السلام) خصوصیات و ویژگی های قاری از جهت طهارت ظاهری، باطنی و تقوا، اثر بسیار مهمی در نتیجه دهی دارد، همان گونه که یقین کسی که برای او تلاوت می شود، مهم است. البته خود قرائت هم بر بیمار، ولو برای مدت معینی اثر وضعی دارد. این مطلب با تجربه برای ما ثابت شده است.
علامه ابن شهر آشوب در کتاب مناقب نوشته است: یکی از دست های فردی به نام هشام بن عدی همدانی در جنگ صفین قطع شد. علی (علیه السلام) دست قطع شده را گرفت و آن را در جای خود گذاشت و آن گاه ذکری خواند. مجروح پرسید: مولای من! چه ذکری خواندید؟ فرمود: سوره حمد بود.
هشام با شنیدن اسم سوره حمد، آن را کم اهمیت فرض کرد. ناگهان قطعه چسبیده از هم جدا شد و دستش دو قطعه شد. علی (علیه السلام) او را ترک کرد و از کنارش رفت و از او فاصله گرفت.(32)
د. می دانیم که نعمت های خداوند قابل شمارش نیست، لذا پدید آمدن بعضی امور خارق عادات، عجیب و غریب نیست. طبیعت ها نیز بر اساس اراده خداوند است. باید در جریان حضرت زکریا (علیه السلام) تامل کرد، زیرا آن فرستاده خدا وقتی دید که از غیب برای حضرت مریم علیها السلام میوه و غذا می آید، از خداوند تقاضایی کرد.
قرآن مجید در این باره می فرماید: آن جا بود که زکریا پروردگارش را خواند و گفت: پروردگارا! از جانب خود فرزندی پاک و پسندیده به من عطا کن که تو شنوایی. پس در حالی که وی ایستاده و در محراب خود دعا می کرد، فرشتگان او را ندا در دادند که خداوند تو را به ولادت یحیی - که تصدیق کننده کلمةالله (عیسی) است و بزرگوار و خویشتن دار و پیامبری از شایستگان است - مژده می دهد.(33)
گفتنی است که پرسش حضرت زکریا (علیه السلام) از مریم علیها السلام که این میوه ها و غذاها از کجا برای تو می آید، برای بیان عظمت و قدرت خداوند بوده و تاثیر سوره حمد بر میت هم از همین امور و نمونه است. امتحان کنید و شکایت ننمایید.
آن گاه که روشن نیست فردی زنده است یا از دنیا رفته، باید از راه های مختلف و ابزارهای گوناگون به این موضوع رسید. در این مورد سوره حمد یکی از راه های اطمینان بخش است.
ه. در مورد سوره حمد باید توجه داشت که دوستی و پیروی از خاندان پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بسیار مهم است، و شاعر عربی در این مورد چنین گفته است:
یا بنی الزهرا انتم عدتی - وبکم فی الحشر میزانی رجح
انا ان صح ولایی فیکم - لا ابالی ای کلب قد نبح
و. اقدام کنندگان به بهره گیری از سوره حمد، حق ویژه ای دارند، هم از جهت اقدامشان به این عمل، و هم به جهت تخصص ایشان، بنابراین، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) که فرمود: سهمی هم برای من در نظر می گرفتید، این سهم یا خمس و حق شرعی آن حضرت بوده است، و یا از باب سرپرستی پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و حق اجازه تصرف به آن ها. لذا حضرت به اصحابش فرمود: گوسفندان را می گرفتید و سهمی هم به من می دادید.
12. روایت زیر نیز در همین راستا است. شیخ صدوق در امالی و عیون اخبار الرضا نقل کرده که امام علی (علیه السلام) فرمود: بسم الله الرحمن الرحیم آیه ای از سوره حمد است. این سوره با بسم الله هفت آیه دارد، آن گاه امام (علیه السلام) در ادامه فرمود: از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) شنیدم که می فرمود: خداوند بزرگ چنین پیام فرستاد: به راستی، به تو سبع المثانی (سوره فاتحه) و قرآن بزرگ را عطا کردیم.(34)
در این آیه، خداوند از سوره حمد به طور روشن اسم برده است و آن را در کنار تمام و کل قرآن قرار داده است.
آگاه باشید که سوره حمد از گنج های عرش، شریف تر است، و خداوند شرافت اعطای سوره حمد و این امتیاز را تنها به حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) داده است. البته خداوند بزرگ پیش از این، بسم الله الرحمن الرحیم را به حضرت سلیمان (علیه السلام) هم داده بود، زیرا قرآن به نقل از بلقیس می گوید: ملکه سبأ گفت: ای سران (کشور) نامه ای ارجمند برای من آمده است که از طرف سلیمان است و (مضمون آن) این است: به نام خداوند رحمتگر مهربان.(35)
آری، هر کس سوره حمد را با اعتقاد به ولایت حضرت محمد و خاندانش (علیهم السلام) قرائت نماید، فرمانبردار اوامر این سوره باشد و به ظاهر و باطن آن ایمان داشته باشد، خداوند بزرگ به ازای هر حرفی از این سوره، به او حسنه ای خواهد داد، که هر حسنه آن از دنیا و آن چه در آن است، برتر می باشد. هر کس گوش فرا دهد به آن قاری و تلاوت کننده ای که سوره حمد را تلاوت می کند، یک سوم اجر قاری از آن او است. از این خیر کثیری که بر شما عرضه می شود، بهره بگیرید، زیرا غنیمتی است که همیشگی و دائمی است، وگرنه بعدها حسرت خواهید خورد.(36)
اگر شما خواننده گرامی می دانستید آن چه را من در مورد غیر مسلمانان از جمله دکتر کارل می دانم، در این مورد بیشتر تلاش می کردید، زیرا آنان به دعا و امور معنوی اهمیت می دهند. در این صورت، شما از دعا و امور معنوی به خصوص از قرآن مجید خوب بهره می گرفتید.(37)
13. از عظمت سوره حمد، همین بس که اسم اعظم خداوند در آن پراکنده است، و تلاوت کننده را به سوی کمال رهنمون می شود، سالک نیز برای رسیدن به مراتب کمال، به آن بسیار نیازمند است.
در تفسیر عیاشی به نقل از پدر ابو حمزه ثمالی آمده است: امام صادق (علیه السلام) فرمود: اسم اعظم خداوند در سوره حمد پراکنده است.(38)
در کتاب مهج الدعوات به نقل از پیشوای ششم (علیه السلام) آمده است: روزی آن حضرت به یکی از ارادتمندانش فرمود: اگر دوست داری اسم اکبر و اعظم خداوند را بدانی و به وسیله آن از خداوند حاجت بخواهی، سوره های حمد، توحید، قدر و آیةالکرسی را بخوان و آن گاه رو به قبله شو و هر چه می خواهی طلب کن.(39)
خواننده عزیز! آن چه گفته شد را به عنوان امانت و سری از اسرار آل محمد (صلی الله علیه و آله) بدان و آن را به غیر اهلش مگو و بدان که این سوره برکات زیادی دارد. می توانی خانواده را - از کوچک و بزرگ - جمع کنی، تو دعا کنی و آنان آمین بگویند. این برنامه جالبی است که بر اساس دستور و روش امامان راستین، به ویژه پیشوای ششم حضرت صادق (علیه السلام) است.
14. از دیگر آثار و برکات سوره حمد، مغفرت، وسعت و گشایش در دنیا و آخرت است. مرحوم کفعمی در مصباح به نقل از خزائن منذری آورده است: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: هر کس در روز جمعه و در پایان نماز جمعه و پیش از آن که امام جمعه، از جای خود برخیزد، سوره های حمد، توحید، فلق و ناس، هر یک را هفت بار تلاوت کند، خداوند بزرگ گناهان گذشته و آینده اش را بیامرزد و وی را مورد بخشش قرار دهد.(40)
در تفسیر درالمنثور به نقل از ابو هریره چنین آمده است: پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) فرمود: هر کس به منزل خود رود و سوره های حمد و توحید را تلاوت کند، خداوند فقر را از او دور کند، و برکات منزلش آن قدر زیاد شود که به همسایگانش نیز برسد.(41)
پیشوای ششم (علیه السلام) نیز فرموده است: هر کس سوره حمد را تلاوت کند، با لطف و عنایت خداوند بزرگ درهای خیر و دنیا و آخرت به روی او باز شود.(42)
15. همان گونه که پیش از این نقل شد، این سوره در فضل و عظمت سوره های دیگر نیز مشترک است؛ آن هم به گونه ای که جز خداوند، کسی از آن ها آگاهی ندارد. برخی از آن ها پس از تجربه روشن خواهد شد. از آن جمله، مرحوم کفعمی در مصباح نوشته است: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: در برخی سوره ها و آیات، شفای نهصد و نود و نه درد است، این سوره ها و آیات عبارتند از سوره علق، حمد، آیات اول سوره بقره تا کلمه مفلحون و آیةالکرسی تا کلمه علیم و آیه لله ما فی السماوات تا آخر سوره، آیات 284 تا 286 و آیات 54 تا 56 سوره اعراف، آیات 110 و 111 سوره اسراء، و از آیه اول تا آیه 11 سوره صافات، آیات 33 تا 35 سوره الرحمن، آیات 21 تا 24 سوره حشر، آیات 3 و 4 سوره جن، آیه 11 سوره رعد، آیه 9 سوره یس، آیه 7 سوره بقره. آن گاه پس از قرائت این هزار بار بگو: الله الشافی الکافی، لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم.(43)
باید گفت: در همین راستا است بیان امام هشتم (علیه السلام) در مکارم الاخلاق که به نقل از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: اگر دچار بیماری شدید، دستهای خود را باز کنید و سوره های حمد، توحید، فلق و ناس را تلاوت کنید و آن گاه دست ها را به صورت بکشید که خوب خواهید شد.(44)
در کتاب دعوات راوندی آمده است: روزی پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به اصحابش فرمود: آیا دارویی را که جبرئیل (علیه السلام) به من یادآور شده، و با بهره گیری از آن، دیگر نیازی به طبیب و دارویی نیست، به شما بگویم؟
اصحاب گفتند: آری ای پیامبر خدا! فرمود: آب باران را بگیرید و هر یک از سوره های حمد، فلق و ناس را هفتاد بار بر آن تلاوت کنید و هفتاد مرتبه بر من و خاندانم صلوات و درود بفرستید، هفتاد بار خداوند را تسبیح بگویید، آن گاه به مدت هفت روز صبح و شب از آن بیاشامید که شفا خواهد یافت.(45)
باز در همین کتاب آمده است: امام علی (علیه السلام) فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در حال عبادت بود که عقربی آن حضرت را گزید. پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: خداوند عقرب را لعنت کند، سزاوار بود که کاری به من نداشته باشد. آنگاه آب خواست و بر ظرف آب، سوره های حمد، فلق و ناس را قرائت کرد، آنگاه چند جرعه از آن آشامید. سپس مقداری نمک خواست و آن را در آب ریخت و از آن آب، به جای درد پاشید که درد از بین رفت.(46)
لازم است همراه دعا، از ابزار و وسایل مادی هم کمک گرفته شود، زیرا امام علی (علیه السلام) به کسی که برای بهبودی کچلی و گری شترش دعا می کرد، فرمود: ضمن استفاده از دعا، از قطران (که برای معالجه گری شتران مفید بوده) هم بهره بگیر (که بهتر نتیجه می دهد.)
در طب الائمه به نقل از شخصی به نام هارون بن شعیب آمده است: شخصی از بسیاری بلغم، مشکل ادرار و درد قولنج خود، به حضرت ابی جعفر (علیه السلام) اظهار ناراحتی کرد.
حضرت فرمود: برای درمان درد قلنج سوره های حمد، فلق، ناس و توحید را با زعفران و مشک بر استخوانی بنویس و در پی آن جملات زیر را بنویس: اعوذ بوجه الله العظیم و بقوته التی لا ترام، و بقدرته التی لا یمتنع منها شی ء من شر هذا الوجع و شر ما فیه، و شر ما احذر منه.
آن گاه نوشته ها را با آب باران بشوی و پیش از صرف غذا و نیز در هنگام خواب بیاشام که خوب خواهی شد.(47)
نیز در آن کتاب آمده: یکی از شیعیان پیشوای نهم (علیه السلام) به خدمتش عرض کرد: کنیزی دارم که ارواح و اجنه به سراغش می آیند، چکار کنم؟
فرمود: سوره فاتحه، فلق و ناس هر یک را ده بار در ظرفی با مشک و زعفران بنویس و به او بده بیاشامد. سعی کن همیشه مقداری از این آب را مورد استفاده قرار دهد. آن شخص گفت: دستور امام را انجام دادم و نتیجه خوب گرفتم.
در روایت دیگری آمده است: ابو بصیر - که از شاگردان مکتب امام پنجم (علیه السلام) بود - خدمت امام (علیه السلام) عرض کرد: دندانم خیلی درد می کند، به گونه ای که شب ها از شدت درد، از خواب بیدار می شوم.
فرمود: هرگاه احساس درد کردی، دستت را روی موضع درد بگذار و سوره های حمد و توحید را قرائت کن، و آن گاه آیه وتری الجبال تحسبها جامدة و هی تمر مر السحاب...(48) را قرائت نما که درد برای همیشه از بین خواهد رفت.
و در روایت دیگری آمده است: آن گاه سوره قدر را یک بار تلاوت کن که درد برای همیشه ساکت خواهد شد.(49)
در کتاب مکارم الاخلاق نقل شده است: شخصی به محضر امام پنجم (علیه السلام) عرض کرد: دختری دارم که گاه آن چنان سستی در بازویش به وجود می آید که نقش بر زمین می شود، چکار کنم؟ فرمود: در ایام عادت ماهانه اش سه روز به او شوید پخته شده همراه با عسل به او بده.
آن گاه امام افزود: برای افراد فلج و نیز برای درد قولنج سوره های حمد، توحید، فلق و ناس را بخوان و سپس دعای زیر را بر لوحی یا چیزی بنویس و با آب باران آن را بشوی و پیش از صرف غذا، و در هنگام خواب به او بدهید تا بیاشامد.(50)
در کتاب طب الائمه چنین نوشته شده است: شخصی به پیشوای ششم (علیه السلام) عرض کرد: پسری دارم که گاهی باد ام الصبیان او را می گیرد، برای او نگرانم، تقاضا دارم که برای وی دعا کنید.
امام صادق (علیه السلام) دعا نمود و فرمود: هفت بار سوره حمد را با زعفران و مشک بنویس و آن را با آب بشوی و یک ماه به او بده تا بیاشامد که خوب خواهد شد. آن شخص می گوید: ما تنها یک شب به دستور امام عمل کردیم، او خوب شد و ما راحت شدیم.(51)
بهتر بود که او، همان گونه که امام فرموده بود، یک ماه عمل می کرد.
در تفسیر رازی از ابو سلیمان نقل شده که در جنگی همراه پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بودیم، یکی از افراد به حالت غش افتاد، برخی از همراهان سوره حمد را در گوش او خواندند، حالش خوب شد و از جای برخاست.
جریان را خدمت پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بیان کردیم، فرمود: سوره حمد، ام القرآن است و شفای هر دردی است.(52)
در کتاب نفحات الرحمان به نقل از ابی بن کعب نوشته شده است: در محضر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بودیم که یک مرد عربی وارد شد و گفت: برادری دارم که بیمار است، پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از او پرسید: بیماریش چیست؟ گفت: به نوعی جنون گرفتار شده است. فرمود: او را نزد من بیاور. وی برادرش را به محضر آن حضرت آورد. پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) سوره ها و آیات زیر را بر او خواند و وی را در پناه آن ها قرار داد. این سوره ها و آیات از این قرارند: سوره حمد و چهار آیه از اول سوره بقره، آیه و الهکم اله واحد(53) و آیةالکرسی و سه آیه از آخر سوره بقره و آیه شهدالله انه لا اله الا هو(54) و آیه ان ربکم الله(55) از سوره اعراف و آیه آخر سوره مومنون که می فرماید: فتعالی الله الملک الحق(56) و آیه ای از سوره جن که می فرماید: و انه تعالی جد ربنا(57) و ده آیه از اول سوره صافات و سه آیه از آخر سوره حشر و سوره های توحید، فلق و ناس. پس از پایان قرائت سوره ها و آیات فوق، آن مرد از جای برخاست به گونه که گویا هرگز بیمار نبوده است.(58)
همان گونه که ملاحظه کردید، در این مورد روایات و اخبار بسیاری وجود دارد، و در این راستا، سوره حمد از جایگاه ویژه ای برخوردار است و از نظر پیشوایان اسلام استفاده از سوره حمد برای بهره گیری از آن به عنوان دعا درمانی، امری پسندیده است، و در قرائت و کتابت آن خیر دنیا و آخرت وجود دارد.
توصیه و سفارش نویسنده این است که عموم برادران ایمانی که همواره سخنان را می شنوند و آن گاه از مطالب سنجیده و پسندیده پیروی می نمایند، این است که شما امتحان و تجربه کنید، و هیچگاه شک و تردید به خود راه ندهید، زیرا درست ترین کار، این است که امور را تجربه نمایید. همانا تجربه شخصی بهترین برهان بر درستی چیزی است. اگر من بخواهم منافعی که از راه این امور به دست آورده ام جمع آوری کنم، به قول معروف مثنوی هفتاد من کاغذ شود. طبیعی است که تجربه های نویسنده و کسانی که خود امتحان کرده اند، بهترین دلیل بر درستی این امور است. معلوم است کسی که در یک مورد دچار شک و تردید شده باشد، نتیجه خوب نمی گیرد.
این گونه افراد تنها به خود ضرر می زنند.
شگفت آور است وقتی انسان می شنود مومنی برای خود و خانواده اش، سوره ای را می نویسد یا تلاوت می کند و از خانواده خود می شنود که آنان آیات را با دقت و تدبر خوانده اند و برکات تلاوت این آیات شامل همسایگان نیز گشته است.
خوشا به حال کسی که نعمت خداوند را مورد توجه قرار داده و آن را بیان می کند. زیرا شکر نعمت، موجب خیر و برکت بسیار است. توجه به نعمت های خداوند بر بندگان، باعث توجه بیشتر انسان به امور معنوی می شود، البته منظور تنها توجه به نعمت نیست، بلکه عمل هم لازم است.
خدای بزرگ در قرآن مجید می فرماید: و بگو (هر کاری می خواهید) بکنید که به زودی خداوند و پیامبر او و مومنان در کردار شما خواهند نگریست و به زودی به سوی دانای نهان و آشکار باز گردانیده می شوید...(59)
روشن است که یادآوری نعمت و شکر آن، باعث می شود که انسان به تلاش بپردازد و من خود این واقعیت را نزد اهل سیر و سلوک دیده ام.
بنابراین از مطالبی که تاکنون بیان شده، نتیجه می گیریم که سوره حمد در بیشتر عبادات و امور معنوی و علمی از جایگاه ویژه و مهمی برخوردار است، و باید گفت: خواندن آن در نمازهای واجب و مستحب آثار عمیقی بر انسان دارد. لذا در خواندن نماز تلاش کنید و آن را ترک نکنید، زیرا فلسفه خلقت انسان عبادت خداست. آفریدگار خود در قرآن می فرماید: و جن و انس را نیافریدم جز برای آن که مرا بپرستند. از آنان هیچ روزی نمی خواهم و نمی خواهم که مرا خوراک دهند.(60)
قرآن مجید در مورد دیگر می فرماید: و کسان خود را به نماز فرمان ده و خود بر آن شکیبا باش.(61)
باید توجه داشت که سوره حمد بر اساس حروف ابجد عدد 920 است، و اگر بیشتر خوانده شود، حتما نتیجه بهتر خواهد داد. من تفصیل عدد 920 را در علم حروف توضیح داده ام.
روشن است که هرگونه ختم سوره حمد، باید طبق نظر و گفتار خاندان رسالت باشد، زیرا آن بزرگواران، راسخون در علم و مصادیق فسئلوا اهل الذکر ان کنتم لا تعلمون هستند، و ایشان اطبای این جهان هستی.
سوره حمد برای برطرف شدن بسیاری از دردهای به خصوص تب بسیار مفید است. پیشوای ششم (علیه السلام) به یکی از تربیت شدگان مکتب خویش که از درد شکم شکایت داشت، فرمود: گریبان پیراهنت را باز کن و سرت را در گریبان خویش ببر، اذان و اقامه بگو و آنگاه هفت بار سوره حمد را تلاوت کن که خوب می شوی.
او می گوید: به دستور امام صادق (علیه السلام) عمل کردم و آن چنان خوب شدم که گویا اصلا مشکلی نداشته ام.(62)

سوره بقره (2)

این سوره شریف در مدینه نازل شده و 286 آیه دارد.