حیوة القلوب جلد 1(تاریخ پیامبران علیهم السلام و بعضی از قصه های قرآن )

نویسنده : علامه محمد باقر مجلسی رحمة الله علیه

پیشگفتار

اکنون که نزدیک به دوازده قرن از عصر ائمه معصومین علیهم السلام می گذرد، و عالم در دوران غیبت کبرای حجت خدا و امام دوازدهم بسر می برد، و امتها در انتظار آن مصلح حقیقی جهان نشسته و چشم به ظهور عدالت گستر گیتی مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف دوخته اند؛ آنچه که در این دوران طولانی توانسته است آن خلأ ظاهری را تا حدودی جبران کرده و از گمراهی ها و انحرافات و همچنین از دلهره ها و نگرانیها بمقدار زیادی بکاهد و آرامش و سکون را جایگزین اضطراب و تشویش نماید، سه عامل بوده است:
1 - قرآن کریم که انس گرفتن با آن و تلاوتش باعث نشاط روح و روان و شفای جسم و جان می گردد و ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمة للمؤمنین و لا یزید الظالمین الا خسارا.(1)
2 - گفتار و سخنان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه معصومین علیهم السلام که در سخن و حدیث آنان نوری وجود دارد که بر اعماق جان انسانها می تابد و زنگار آینه دل را می زداید کلامکم نور و امرکم رشد
3 - علماء و دانشمندانی که در دروان غیبت آمده و محصول عمر و ثمره وجود خود را برای آیندگان در قالب تألیفات و نوشته ها بجای گذارده اند که آنان با سیره و روش خود در زمان حیاتشان مرشد و هدایتگر جامعه و مردم بوده و نیز با تدوین و تألیف و کتبی که از آنها به یادگار مانده است نسبت به نسلهای آینده نقش هدایتی خود را ایفاء کرده اند.
امیرالمؤمنین علیه السلام به کمیل بن زیاد فرمود: هلک خزان الاموال و هم احیاء و العلماء باقون ما بقی الدهر، اعیانهم مفقودة و امثالهم فی القلوب موجودة(2) جمع کنندگان ثروت اگر چه به ظاهر زنده اند، ولی در واقع آنان هلاک شدند بر خلاف دانشمندان که جاوید هستند و همیشگی، پیکر آنان از دیده ها پنهان و خاطره و یاد آنها در دلها موجود است.
تلاشهای علماء و دانشمندان شیعه در طول غیبت کبری در زمینه های مختلف علوم مانند علم تفسیر، کلام، فقه، حدیث، اخلاق، رجال، درایه و تراجم امروز بصورت مجموعه ای وسیع و گسترده از نوشته ها و کتابهایی در اختیار علاقمندان و پیروان مکتب راستین اسلام و تشیع قرار گرفته است، براستی اگر کوششهای شبانه روزی و بی وقفه محدثان و راویان و دانشمندان و علماء نبود، این منابع که امروز در اختیار ماست چه می شد؟! از این رو می بینیم که حضرت صادق علیه السلام فرمود: کسی را همانند زراره و ابوبصیر و محمد بن مسلم و برید بن معاویه نیافتم که ذکر ما و احادیث پدرم را احیاء نماید.(3)
و باز فرمود: خدا زراره را رحمت کند، اگر او نبود آثار نبوت و احادیث پدرم از میان رفته بود.(4)
بهر حال نقش علماء و راویان احادیث در حفظ و نگهداری آثار دین و دفاع از آنها و رساندن این آثار به آیندگان با تألیف و تدوین، نقشی است انکارناپذیر، و حقوقی را برای آنان بر طالبان علم و حقیقت ایجاب می کند.

علامه مجلسی

در این راستا از جمله دانشمندان و شخصیتهای برجسته جهان تشیع و از چهره های بارز و مشهور علماء شیعه در قرن یازدهم و اوائل قرن دوازدهم هجری، علامه مجلسی رضوان الله تعالی علیه است.
نام او محمد باقر ملقب به مجلسی است، و تاریخ ولادت او بنابر آنچه در مقدمه کتاب بحار الانوار از مرآة الاحوال نقل شده است، سال 1038 هجری قمری بوده است(5)، ولی مرحوم نوری در کتاب فیض القدسی از کتاب وقایع الایام و السنین تاریخ ولادت او را سال 1037 هجری قمری ذکر کرده است.(6)

والد علامه مجلسی

والد علامه مجلسی مرحوم محمد تقی فرزند مقصود علی است، او بنا بر گفته مرحوم اردبیلی یگانه عصر و زمان خود بوده است، شخصیت و جلالت و همچنین تبحر او در علوم نیاز به بیان ندارد، و تعبیرات درباره منزلت او قاصر است از اینکه بتواند منعکس کننده شخصیت و مقام والای آن عالم ربانی باشد.
او پرهیزکارترین، زاهدترین، متقی ترین و عابدترین اهل زمان خود بوده، و بیشتر اهل آن زمان از خواص و عوام از فیوضات دینی و دنیوی او بهره می بردند، یکی از خدمتهایی که به اهل بیت علیهم السلام انجام داد این است که اخبار ائمه معصومین علیهم السلام را در اصفهان نشر داد.
از تألیفات او: شرح عربی و نیز شرح فارسی بر کتاب من لا یحضره الفقیه؛ کتاب حدیقة المتقین؛ شرح بعضی از کتابهای تهذیب الاحکام؛ و رساله ای در افعال حج و رساله ای در رضاع
او در سال 1070 در سن 67 سالگی وفات یافت.(7)
مرحوم ملا محمد تقی. مجلسی از مکتب اساتیدی همانند شیخ بزرگوار بهاء الدین عاملی و علامه زاهد مولی عبدالله شوشتری بهره برد، و پس از فراغت از تحصیل راهی نجف اشرف گردید و به ریاضت نفس و تصفیه باطن و تهذیب اخلاق مشغول گردید و برای او مکاشفات و رؤیاهای حسنه ای بوده است.
پدرش مولی مقصود علی مردی بصیر و پرهیزکار و مروج مذهب شیعه اثنی عشری بوده و اشعار زیبا و بدیعی سروده است، و چون دارای حسن محاضرت و مجالست بود لذا او را مجلسی لقب دادند، و این لقب در فرزندان او باقی ماند.
مادر مولی محمد تقی عارفه مقدسه صالحه دختر عالم جلیل کمال الدین درویش محمد بن الشیخ حسن عاملی که از بزرگان ثقات علماء است و از محقق بزرگوار شیخ علی کرکی روایت می کند، و از مناقب الفضلاء نقل شده است که مولی کمال الدین اهل عبادت و زهد بوده است و در نطنز مدفون است و برای او قبه ای است معروف. مرحوم شیخ یوسف بحرانی گفته است: او اول کسی بود که در عصر دولت صفویه حدیث را در اصفهان نشر داد.(8)