فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

ارتحال آیه الله سید ابوالقاسم کاشانی: 23 اسفند 1340

سید ابوالقاسم در سال 1264 شمسی، در خانواده ای روحانی و در تهران قدم به عرصه وجود نهاد. پدرش آیه الله حاج سید مصطفی کاشانی است که از علما و مراجع بزرگ شیعه عصر خویش شود. ایشان در سال 1280 شمسی، به نجف هجرت و در آنجا به تدریس و تحقیق مشغول گشت.
آیه الله سید مصطفی در جنگ جهانی اول و تجاوز انگلیس به عراق به صفوف مجاهدان پیوست و هدایت و رهبری نیروهای عراقی را به عهده گرفت.
سید ابوالقاسم در سن شانزده سالگی به همراه پدر عازم عراق و در حوزه نجف به ادامه تحصیل پرداخت و از اساتید بنام چون میرزا محمد تقی شیرازی، آخوند خراسانی و میرزا حسین خلیلی بهره های فراوان برد و در 25 سالگی به درجه اجتهاد نایل آمد و بزرگانی چون شیخ الشریعه اصفهانی، آقا ضیاءالدین عراقی و سید اسماعیل صدر در نامه های خود به تفصیل از مقام علمی او با القابی مانند شکافنده ی دریای علوم و کلید در گنجهای دقیق و... یاد کرده اند.

مبارزات سیاسی

آیه الله کاشانی از دوران جوانی دارای افکار آزادیخواهانه بود و از ظلم و ستم و استعمار بیزار و متنفر و در گستره ای به وسعت جهان اسلام با استعمارگران بویژه انگلیس مبارزه می کرد.
در سال 1285 شمسی، که مردم ایران از بی لیاقتی شاهان قاجار و فساد دستگاه حکومتی و دخالت بیگانگان در امور داخل و چپاول ثروت ملی کشور خسته شده، و نهضت مشروطه را راه اندازی کردند، آیه الله کاشانی مشاورت آیه الله آخوند خراسانی را عهده دار بود و در تصمیم گیریها او را یاری می کرد. مبارزات آیه الله کاشانی را می توان به دو بخش تقسیم کرد:

الف - مبارزات علیه استعمار انگلیس

مبارزه با استعمار انگلیس آن چنان عمیق و ریشه دار بود که در خاورمیانه مبغوض ترین دشمن آنها به شمار می رفت، به حدی که انگلیسیها در آن زمان، تسلیم شدن ایشان را یکی از شرایط صلح با عراق قرار دادند. هنگامی که جنگ جهانی اول به عراق کشیده شد، آیه الله کاشانی بهمراهی پدر، رهبری نیروهای ملی عراق را بر عهده داشتند و در قیام علیه قرار داد ظالمانه انگلیس و با کمک عشایر عراق در مقابل قوای انگلیس ایستادگی و آنان را مجبور به عقب نشینی کرد و همین مبارزات موجب کسب استقلال عراق گردید.
متجاوزان انگلیسی به این نتیجه رسیدند که وجود سید ابوالقاسم کاشانی بزرگ ترین مانع پیشرفت آنها در عراق است، از این رو حکم اعدام ایشان از طرف مرکز فرماندهی انگلیس صادر شد که قبل از دستگیری، عراق را به سمت ایران ترک کرد.
بعد از برکناری رضاخان در شهریور 1320 و اشغال ایران توسط متفقین، مرحوم کاشانی به مبارزه با استعمار ادامه داد.
آیه الله کاشانی اعلامیه ای با این مضمون که ایران مال ایرانی است و ذخایر آن بخصوص نفت از آن ایرانیان است و فقط قوانین و ضوابط اسلامی باید حکمفرما گردد، انتشار داد. انگلیسیها از سهیلی، نخست وزیر وقت خواستند که ایشان را تبعید کند. آیه الله مخفیانه به قم رفت و نزدیک به یک سال از دست انگلیسیها در امان بود. در قم اعلامیه و شبنامه منتشر می کرد و یادآور می شد که نباید گذاشت انگلیسیها خود را مالک الرقاب ایران بدانند. فرمانداری نظامی از طریق درج آگهی در جراید به وی اخطار کرد که خود را تسلیم کند. سرانجام به وسیله جاسوس انگلیس، "تامارا" محل اقامت آیه الله کشف و در 27 خرداد 1323 در گلابدره شمیران بازداشت و به شهرهای اراک، رشت و کرمانشاه تبعید شد و تا پایان جنگ در اردوگاههای متفقین با بدترین وضع ممکن زندانی بود، با این حال حتی در بازپرسیهایش نیز با انگلیسیها به خشونت رفتار می کرد و به آنها می گفت: اگر مناز دست شما جان سالم به در برم، اجازه نخواهم داد یک قطره نفت به دست انگلیسیها برسد. سرانجام، پس از گذشت 28 ماه از زندان متفقین آزاد شد. هنگامی که در تبعید بود برای دوره چهاردهم مجلس به عنوان نماینده مردم تهران انتخاب شد و این حاکی از شناختی بود که مردم از عمق مبارزات ایشان داشتند.