فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

روز درختکاری: 15 اسفند

یکی از زیباترین و پرثمرترین نعمتهای بیکران پروردگار متعال، درخت می باشد که بخش قابل توجهی از نیازهای انسان و سایر موجودات زنده را بر آورده می سازد تا حدی که انسان نوعی تقدس و ارزش معنوی برای آن قایل شده است.
در ایران باستان نیز نوشته های افسانه ای در مورد درخت و درختکاری، به رشته تحریر در آمده، که بیانگر احترام خاص ایرانیان به موضوع درختکاری از زمانهای دیرین است. تاریخ می گوید که ایرانیان حتی در دشوارترین شرایط جغرافیایی، در ابعاد وسیعی به کاشت درخت پرداخت و زمین را به برکت وجود درختان سرسبز و زیبا، بارورتر و با طروات تر ساخته اند. درختکاری علاوه بر داشتن پشتوانه ای از علایق ملی و سنت تاریخی در ایران، با اعتقادات مذهبی مردم نیز پیوند دارد، امر که اجر دنیوی و اخروی دارد و از حرمت و قداست ویژه ای برخوردار است، تاحدی که کاشت درخت، نوعی عبادت فرض، ولطمه به آن، گناه محسوب می شده است، زیرا از دیرباز، چوب درختان نقش پر اهمیتی در زندگی بشر داشته و انسان استفاده های بسیار متنوعی را از آن می کرده است.
در این زمینه احادیث و روایات معتبری از پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه معصومین (علیه السلام) وجود دارد که بیانگر اهمیت درختکاری از نظر آن بزرگواران است.(262)
امام جعفر صادق (علیه السلام) فرموده است: 6 چیز است که مؤمن پس از مرگ، از آنها بهره مند می شود: فرزند طالح، مصحفی که از او بماند، چاه آبی که حفر کرده باشد، آبی که جاری کند، سنت نیکی که بنهد و درختی که بکارد.
روایت شده است: حضرت علی (علیه السلام) به ایجاد نخلستان بزرگی پرداختند و به دست مبارک و تلاش مستمرشان، آن را به بار نشاندند.
رهبر معظم انقلاب اسلامی، ضمن تأکید فروان بر اهمیت کاشت درخت در هر ممکانی که امکان آن وجود دارد، تصریح کرده اند:(263)
اگر هر فرد ایرانی فقط یک نهال بکارد، میلیونها درخت بر آنچه موجود است، افزوده خواهد شد.
در قرآن کریم، متجاوز از 20 آیه به تمشیت و قدرت الهی که چگونه سر رویش در دل دانه ها نهاده شد و میوه هایی که در رنگ و شکل و طعم و عطر و خواص دیگر، به عبارت خود قرآن، متشابه و غیر متشابه خلق شده است [اشاره دارد] و همه اینها آیات و بیناتی است از موهیت و برکات الهی در حق بندگان و نشانه هایی برای معرفت و پرستش پروردگار. به قول سعدی (علیه الرحمه):
برگ درختان سبز در نظر هوشیار - هر ورقش دفتری است معرفت کردگار
در جمهوری اسلامی ایران، از 15 تا 22 اسفند ماه به عنوان "هفته منابع طبیعی تجدید شونده" نامگذاری شده است که نخستین روز این هفته، "روز درختکای" است و مراسم ویژه ای به هیمن مناسبت بر پا می شود. در این هفته، نهال انواع درختان، متناسب با شرایط جوی ایران بین مردم توزیع می گردد و شیوه های کاشت درخت به علاقه مندان آموزش داده می شود. آنچه اهمیت درختکای را در ایران دو چندان کرده است، شرایط آب و هوایی خشک و کم باران اغلب مناطق کشور است. میزان بارندگی در بسیار از نقاط ایران، فقط 250 تا 300 میلیمتر است. با کاشت درختان سازگار با این وضعیت جوی، می توان به تلطیف هوا پرداخت و محیط زیست را با طراوت کرد.

قواید درخت

درخت در تابستان به عنوان سایبانی خوب و در زمستان به عنوان سوختی مناسب است. میوه بسیاری از درختان، خوردنی است. درختان علاوه بر تلطیف هوا و پالایش آن، موجب حفظ محیط زیست، ایجاد فضایی سرسبز و زیبا برای گردش، تأمین آبهای زیرزمینی، ازدیاد آب رودخانه ها و چشمه سارها، حفظ خاک و حاصلخیزی اراضی کشاورزی نیز می شود. کاشت درختان در اطراف مزارع، دسترنج کشاورزان را از گزند باد در امان می دارد. همچنین، با غرس درخت می توان از پیشروی بیابانها و کویرها جلوگیری به عمل آورد.
علاوه بر موارد مذکور، استفاده از چوب درختان در تأمین نیازهای اساسی صنایع چوب و فرآورده های فرعی آن و همچنین، مصرف شیره برخی درختان در صنعت و تهیه دارو، نقش درختان را در پیشرفت اقتصاد جامعه آشکار می سازد.

اهمیت حفاظت از جنگلهای ایران

هر درختی که در گوشه ای روییده و شاخ و برگ گسترده است، متعلق به آحاد ملت و بخشی از ثروت ملی محسوب می شود، بنا بر این، حراست از هر درختی جزء وظایف ملی و شرعی ماست و قصور در این زمینه گناهی بزرگ است، زیرا درختان به عنوان مهمترین منابع تجدید شونده طبیعی، نقش، بسیار مهمی در زندگی ما دارند و به قولی، از گهواره تاگور مورد مصرف انسان قرار می گیرند و به وی فایده می رسانند. پس اگر با تیغ جهالت و سود پرستی به مصادف درختان جوان برویم، گناهی نابخشودنی را مرتکب شده ایم.
سرزمین ایران با وجود داشتن شرایط جوی غیر یکنواخت و کم آبی، محل رشد و نمو درختان بزرگ و تنومندی بوده، که برخی از آنها چند دهه عمر کرده اند و از نظر ارتفاع و ضخامت، زبانزد خاص و عام شده اند، برای مثال، در نبش کوچه ای موسوم به "غریبان" واقع در بازار تهران، درخت گردوی عظیمی که طول آن 30 متر و قطر تنه اش 4 متر و گفته می شود، این درخت حدود 850 سال عمر دارد.
در کشور شیلی، 84%، فنلاند 72% ژاپن 63% سوئد 56% و ایران فقط 10% جنگل دارد.
بنابر آمار رسمی،(264) روزانه در شهر تهران، بیش از 6 هزار تن "منواکسید کربن"550 تن" هیرو کربنهای اشباع نشده"، 66 تن "اکسیدهای ازت"، 13 تن "دی اکسید گوگرد"، 5 تن سرب و مقادیر زیادی ذرات معلق در هوا، وارد ریه های ساکنان شده و سبب بروز بیماریهای گوناگونی می گردد. کارشناسان ، گسترش فضای سبز قادر است، "اکسیژن" مورد نیاز یک انسان را برای مدت یک سال تأمین کند. این در حالی است که متراژ فضای سبز موجود برای هر یک از شهروندان تهران کمتر از 3 متر مربع بر آورده شده است.
با مقایسه این ارقام، به محدودیت اراضی جنگلی و فضای سبز کشور پی می بریم که در کنار حراست شدید از جنگلهای موجود، اجرای طرحهای گسترده جنگل کاری و همچنین، احیای جنگلهای مخروبه کشورمان، تا چه حدی برای سلامتی مردم اهمیت دارد و به رونق اقتصادی مملکت کمک می کند.
کارشناسان تخمین زده اند، سالانه باید حداقل 200 تا 300 میلیون نهال جنگلی در ایران کاشته شود. اگر بصورت علمی از درختان استفاده شود و در ضمن، گونه های آنها تکثیر گردد، نه تنها میزان منابع چوب جنگلی کاهش نمی یابد، بلکه بر شما درختان افزوده می شود، بنابراین، هر گونه برداشت و استفاده بر رویه و غیر علمی از چوب درختان، نه تنها زمین را از وجود پر برکت آنها بی بهره می سازد، بلکه در نهایت، موجب انقراض و انهدام جنگلها می شود.
تأسیس کارخانه های بزرگ برای بهره برداری اصولی از جنگلها، امری ضروری است، زیرا با این طریق می توان آن گروه از چوبهای صنعتی را که دارای ارزش صنعتی هستند (با به حداقل رساندن میزان ضایعات)، به الوار تبدیل کرد و در اختیار واحدهای تولید وسایل چوبی و دیگر مصرف کنندگان چوب قرار داد. شایان ذکر است، هم اکنون با اعمال روشهای ژنتیک، انتخاب بهترین گونه ها و استفاده از کودهای شیمیایی کار آمد و ادوات جدید صنعتی، سن بهره برداری از درختان در جهان کاهش یافته است، یعنی می توان در مدت زمان کوتاهی، درختان را به رشد مورد نیاز خود رسانید و از آنها استفاده کرد.