فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

تأسیس بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی: 9 اسفند 1357

بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی یکی از متنوع ترین مجموعه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران است که پس از پیروزی انقلاب، در 9 اسفند 1357، در پی صدور فرمانی از امام (ره) خطاب به شورای انقلاب به مدت نامحدود تأسیس شد. بنیاد بخش عمومی غیر دولتی در کشور است که تحت امرولایت فقیه، توسط هیأت امنای منصوب ایشان مطابق مقررات بخش خصوصی در چهار چوب قانون اداره می شود، رئیس بنیاد عضو هیات امناست.
به موجب فرمان امام (ره) شورای انقلاب مأموریت یافت تمام اموال منقول و غیر منقول سلسله پهلوی و کارگردانان اصل این رژیم را که از بیت المال اختلاس کرده اند، به نفع مستمندان و کارگران و کارمندان ضعیف مصادره نماید.
شورای انقلاب در تاریخ 21/12/1357 این بیانیه را صادر کرد:(257)
در پی صدور فرمان امام خمینی رهبر انقلاب اسلامی درباره مصادره اموال منقول و غیر منقول خاندان پهلوی و کارگردانان اصلی رژیم پیشین و صرف آن در امور رفاهی مستضعفان و محرومان، شورای انقلاب اسلامی اقدام به ایجاد مؤسسه ای به نام بنیاد مستضعفان کرده است. وظیفه این بنیاد شناسایی و ضبط این اموال اعم از املاک و سپرده های بانکی و پول نقد و غیره و ایجاد واحدهای مسکونی برای محرومان است.
اولین اساسنامه بنیاد مستضعفان، مشتمل بر 25 ماده است که در گرد همایی هفتم تیر 1358، مجمع عمومی مؤسسین تصویب و به تأیید شورای انقلاب رسید.
هیأت مؤسس مرکب از آیات شهید بهشتی، خامنه ای، هاشمی رفسنجانی، موسوی اردبیلی و آقایان احمد جلالی، علی اصغر مسعودی و مهندس سحابی بود که بنا به تصویب این هیأت آقای مهندس علینقی خاموشی به ریاست بنیاد منصوب گردید.
شهید حاج مهدی عراقی در اداره امور و سازماندهی ابتدایی آن بویژه در زمینه جمع آوری اموال مصادره ای در چهار چوب ضوابط و موازین تعیین شده تلاش گسترده ای داشت.
حساسیت مأموریتها و ضرورت نظارت دقیق تر بر این مجموعه عظیم هماهنگی بیشتر با برنامه های دولت، موجب شد که در تاریخ 26/6/1359 ، امام (ره) نخست وزیر وقت را به عنوان نماینده خویش برای اداره بنیاد منصوب نمایند.(258)
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب آقای رجایی، نخست وزیر ایدء الله تعالی
چون وضع بنیاد مستضعفین موجب نگرانی این جانب است و مسایل آن پیچیده است، لازم است جناب عالی امور بنیاد را در دست گرفته و تحت نظر اشخاص متدین متعهد کاردان آن را به نفع مستضعفین اداره نمایید.
اطلاعات لازم را می توانید از هیأتی که اینجانب معین نمودم به دست آوریدم
انشاء الله تعالی موفق در خدمت به اسلام و مسلمین به خصوص مستضعفین باشید.
و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته
روح الله الموسوی الخمینی
شهید رجایی پس از شرفیابی به حضور امام (ره) گفتند: من از حضور امام اجازه گرفتم برای بنیاد مستضعفین قانونی تهیه کنیم... [باید] اداره بنیاد بر اساس یک قانون مشخص باشد و هر کس تکلیف خودش را در آنجا بداند. به نظر من اشکال اصلی بنیاد مستضعفان دو چیز است، یکی گسترش وسیع و متنوع بودن مسائل است و دیگر اینکه افرادی که در آنجا هستند، تحت یک ضابطه ای عمل نمی کنند و تا آنجایی که من این مورد را بررسی کرده ام، مشکل اصلی آن بیشتر قسمت دوم است.
با به شهادت رسیدن رجایی، از سوی امام (ره) آقای میر حسین موسوی، نخست وزیر وقت مسئولیت بنیاد را عهده دار شدند. به دستور امام (ره) می بایست بهترین امکانات بنیاد به جانبازان انقلاب اختصاص یابد.
در شهریور 1368، رهبر معظم انقلاب اسلامی آقای محسن رفیقدوست را به ریاست بنیاد مستضعفان و جانبازان منصوب کردند.
اکنون سهم بنیاد در فعالیتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور قابل توجه است. تنوع، کیفیت، گستردگی و حجم محصولات و فعالیتهای بنیاد این امکان را به وجود آورده، که بتواند به توسعه روابط بازرگانی، مبادله تجربیات، حضور مؤثر در نمایشگاههای خارج از کشور و سرمایه گذاریها و فعالیتهای مشترک با دولت و مؤسسه های ایرانی و خارجی و صدور محصولات تولیدی و خدمات فنی بپردازد.
بنیاد دارای سه بخش اقتصادی، جانبازان، محرومان و مستضعفان است.
1- بخش اقتصادی: شامل سازمانهای صنایع و معادن، عمران و مسکن، کشاورزی و صنایع غذایی، سیاحتی و تفریحی، حمل و نقل و بازرگانی و 3 مؤسسه مالی و اعتباری، مطالعات تاریخ معاصر ایران، حسابرسی و خدمات مالی و مشاوره ای و یک اداره کل موزه ها است.
2- بخش جانبازان: مسئولیت اریه خدمات بهداشت و درمان، آموزش و اشتغال، فرهنگی، اجتماعی و هنری و تسهیلات رفاهی به جانبازان را به عهده دارد.
3- بخش محرومان و مستضعفان: مسئولیت کمک به اقشار محروم در چهار چوب بودجه مصوب بنیاد در قالب طرحها عمرانی در مناطق محروم را به عهده دارد.

نگاهی به دستاوردها و عملکرد بنیاد

در حال حاضر حدود 115 هزار نفر از جانبازان زیر پوشش خدمات بنیاد هستند که در سال 1369، بیش از 43 درصد از آنها بیکار بودند، اما در حال حاضر آمار جانبازان بیکر به 3 درصد کاهش یافته است.
در بخش آموزش جانبازان، اعم از ابتدایی، راهنمایی، متوسط و آموزش عال، بنیاد فعالیتهای چشمگیری داشته است. اکنون نزدیک به 15 هزار نفر جانباز در انشگاه ها مشغول تحصیل هستند و بیش از 300 کانون قرآنی در سراسر کشور برای جانبازان و خانواده ها و فرزندان آنها دایر شده است.
در ابتدای سال 1368، کمتر از 700 نفر از جانبازان بالای 70 درصد از طریق بنیاد صاحب خانه شده بودند و اکنون 5500 نفر صاحب خانه شده و به تعداد 95 هزار نفر از آنها در سرتاسر کشور زمین داده شده است.
در بخش بهداشت و درمان، تعداد زیادی از جانبازان به خاتمه درمان رسیده اند و با خرید تجهیزات پزشکی و دعوت از پزشکان خارجی، بیشتر امور درمانی در داخل کشور انجام می شود که این خود کمک بزرگی به آنان است.
در سالهای اخیر از محل در آمدهای بنیاد هزینه های آن تأمین می شود و اکنون در آمد سالانه بنیاد نزدیک به 80 میلیارد تومان است که 70 درصد آن صرف جانبازان و 30 درصد آن صرف محرومان می شود.

تأسیس کمیته امداد امام خمینی (ره): 14 اسفند 1357

و یطعمون الطعام علی حبه مسکینا و یتیما و اسیرا - انما نطعمکم لوجه الله لا نرید منکم جزاء و لا شکورا.(259)
و به دوستی خدا به فقیر و اسیر و طفل یتیم طعام می دهند و (گویند) ما فقط برای رضای خدا به شما طعام می دهیم و از شما هیچ پاداش و سپاسی نمی طلبیم.
جامعه ای که بر مبنای الگوی اسلامی و مکتب علوی تشکیل شده است، یک فرد مسلمان در برابر نیازها و گرفتاریهای برادران دینی خود بی تفاوت نمی تواند باشد. بلکه با احساس مسئولیت، در پی کمک به برادران خود و رفع مشکلات آنان خواهی بود. تا آنجا که در لسان ائمه معصومین (علیه السلام) کمک به برادر دینی با صد مرتبه طواف واجب خانه خدا برابری می کند. بر همین اساس بعد از اجرای حکم خدا و پیاده کردن احکام الله، خدمت به محرومین یکی از شیرین ترین عبادتهاست و این سنت پیامبر و ائمه معصومین (علیه السلام) بوده است.
سابقه کمیته امداد امام خمینی (ره) به سالهای قبل از پیروزی انقلاب - حدودا سالهای 1343- 1342- باز می گردد که تعدادی از انقلابیون که در زمره یاران امام (ره) بودند، مأموریت پیدا کردند که به خانواده های زندانیان ، نیازندان و مبارزین رسیدگی کنند. امدادگری بویژه در دوران اوج گیری انقلاب در طی سالهای 57- 56، که اعتصاب و تحصن همه جا را فراگرفت ، به منظور حمایت از اعتصاب کنندگان و زندانیان، ادامه یافت. با پیروزی انقلاب، حمایت از نیازمندان در صدر برنامه ها قرار گرفت و 22 روز پس از پیروزی، کمیته امداد امام خمینی (ره) با صدور فرمانی از جانب ایشان، به عنوان دومین نهاد انقلابی در 14 اسفند 1357، تشکیل گردید.
این نهاد زیر نظر مستقیم مقام ولایت و مؤسسه ای عام المنفعه، دایمی و غیر انتفاعی است که اساسنامه آن به توشیح و تأیید امام (ره) رسیده است.
مرکز کمیته امداد در تهران است و شعبه های آن در تمامی شهرها و اکثر بخشهای کشور حتی در بعضی از کشورهای مسلمان نشین دایر می باشد. در رأس این کمیته یک شورای پنج نفره است که مسئولیت کلیه امور را بر عهده دارد و با حکم ولی امر تعیین می شوند. مطابق اساسنامه، منابع مالی این نهاد عبارت است از: کمکهای مستقیم مقام معظم رهبری، عتبارات دولت، کمکهای مردمی، مؤسسه ها، نهادها و ارگانا، صدقات، نذورات و هدایا،... و در آمدهای حاصل از امور اقتصادی همین نهاد.
مدیریت کمیته امداد به عهده سرپرست آن است که از اعضای شورای مرکزی است و با رأی اکثریت انتخاب می شود.
سرپرستی ده معاونت دارد که عبارتند از: اداری و مالی، پژوهش و برنامه ریزی، خودکفایی، خدمات درمانی، عمران و ساختمان، جذب هدایای مردمی، حقوقی، امور مجلس، امور استانها و پشتیبانی.
این نهاد از یک دفتر مرکزی و 26 اداره کل تشکیل می شود که از جمله، چهارده اداره که زیر نظر سرپرستی قرار دارد و بقیه را معاونتها نظارت و اداره می کنند.