فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

سلمان رشدی و کتاب آیات شیطانی

سلمان رشدی، نویسنده هندی الاصل، به سال 1326 ه ش، در خانواده ای مسلمان در بمبئی متولد شد. با تشکیل پاکستان، او همراه خانواده خود به کراچی رفت و در سیزده سالگی جهت تحصیل به انگلستان اعزام شد و مدتی با نوشتن مقالات تبلیغی در انگلستان به تامین مخارج زندگی پرداخت و سپس شناسنامه انگلیسی گرفته و تبعه آنجا شد.
رشدی در مصاحبه با مجله اشپیگل در 21 اردیبهشت 1371 (11 ماه مه 1992) درباره خانواده اش می گوید:
خانواده من به اسلام گرایش داشتند، ولی در خانه ما از دین خبری نبود. فقط سالی یک بار مرا برای عبادت به مسجد می بردند، مثل مراسم سال نو در نزد مسیحیان. من یک دایه مسیحی داشتم که با او درخت کریسمس را تزئین می کردم و سرور می خواندم. بمبئی یک شهر چند مذهبی است. اکثر دوستان من غیر مسلمان بودند. پدرم از قانون قرآن در منع نوشیدن مشروبات الکلی تبعیت نمی کرد. خوشبختانه می توانم بگویم که پدر و مادر من مسلمانان بدی بودند.
رشدی در طول زندگی خود در انگلستان به! دینی و بی اعتقادی مطلق می رسد و در نهایت، منکر و جود خدا می شود و این عقدیه را رسماً در مصاحبه با مجله اشترن در 7 آبان 1371 (29 اکتبر 1992) تحت عنوان من قهرمان نیستم بیان می کند.
او در پاسخ به سوال خبرنگار مجله، آیا به خدای یگانه و فرستاده اش حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) ایمان دارد؟ گفت:
این عمل در یک دوران شک و دودلی انجام گرفت. من خواستم با یک اشاره دراماتیک به مسلمانان نشان بدهم که هرگز دشمن شما نبوده ام. اما در این مورد من داشتم خودم را فریب می دادم. از همین رو، دوباره به صدا در آمده، گفتم، نه، من ایمان نیاورده ام، من یک فرد مذهبی نیستم. اگر کسی از من سئوال کند که آیا خدا وجود دارد، خواهم گفت، نه.
نویسنده ای با این طرز تفکر و عقاید، کتابی تحت عنوان آیات شیطانی می نویسد و آن را اثری، حاوی ضدیت و شک بنیادی می نامد(226) و در آن به مقام مقدس حضرت ختمی مرتبت (صلی الله علیه و آله و سلم) و به مقدسات مسلمین اهانت می کند.
محتوای این کتاب در نه فصل تنظیم شده و عناوین فصلها نشان می دهد که اسلام و تاریخ اسلام به عنوان زمینه اصلی نگارش رمان برگزیده شده است. این عناوین عبارتند از:
1- جبرئیل فرشته. 2- ماهوند. 3- الوون دئوون. 4- عایشه.
5- شهر پیدا و ناپیدا. 6- بازگشت به جاهلیا. 7- عزرائیل فرشته.
8- شکافتن دریای عرب. 9 چراغ شگفت انگیز.
آیات شیطانی سه مضمون و مقوله اصلی دارد که هر کدام به شیوه نویسنده مطرح شده و مورد طعن و رد قرار گرفته اند:
1- دین و اندیشه دینی: اعتقاد به خدا به عنوان هسته اصلی اندیشه دنی نقد می شود و معمولاً شخصیتهای قصه به اعتبار این که مسلمان هستند و در خانه ای با اعتقادات اسلامی متولد شده اند، به انکار خدا می رسند.
2- اسلام یک دین خرافی عقب مانده از تمدن و دموکراسی و آزادی معرفی و پیامبر اسلام به عنوان شخصیت اصلی این دین مورد توهین و افترا قرار می گیرد.
3- انقلاب اسلامی ایران به عنوان پدیده ای موثر در دنیای امروز مورد توجه قرار می گیرد و نویسنده می کوشد تا چهره ای مخدوش و ضد تاریخ و تمدن و آزادی و. .. از رهبر انقلاب اسلامی ترسیم کند.
پس از انتشار کتاب آیات شیطانی در شهریور 1367، وسایل ارتباط جمعی غرب در ابتدا تلاش کردند کتاب مزبور تنها بعنوان یک اثر ادبی معرفی شود تا سبب واکنش ملتهای مسلمان نگردد. اما توزیع این کتاب از همان ابتدا خشم مسلمین را به دنبال آورد. در مهر سال 1367، مسلمانان هند و سپس پاکستان با تظاهراتی علیه نویسنده کتاب مزبور، نفرت خود را از انتشار آن اعلام کردند و طی همین ماه، چاپ و حتی ورود کتاب آیات شیطانی در پاکستان، هند و سپس عربستان ممنوع شد.
در 25 دی 1367، یعنی یک ماه قبل از صدور حکم امام (ره)، مسلمانان شهر برادفورد انگلیس نسخه هایی از کتاب آیات شیطانی را سوزاندند و در 24 و 25 بهمن همان سال، در جریان تظاهراتی که علیه کتاب مزبور در پاکستان و هند روی داد دست کم هفت نفر کشته شدند.

صدور حکم تاریخی امام خمینی (ره)

سرانجام امام خمینی (ره) با صدور حکم شرعی ارتداد نویسنده آیات شیطانی، پتانسیل عظیم نیروهای مسلمان را آشکار ساخت و موجی توفنده از توده های میلیاردی مسلمانان در مصاف با کفر پدید آورد.
فتوای امام خمینی (ره) که در 25 بهمن 1367 صادر شد، چنین است:(227)
بسمه تعالی
انالله و انا الیه راجعون
به اطلاع مسلمانان غیور سراسر جهان می رسانم، مولف کتاب آیات شیطانی - که علیه اسلام و پیامبر و قرآن تنیم و چاپ و منتشر شده است - همچنین ناشرین مطلع از محتوای آن، محکوم به اعدام می باشند. از مسلمانان غیور می خواهم تا در هر نقطه ای که آنان را یافتند سریعاً آنها را اعدام نمایند تا دیگر کسی جرات نکند به مقدسات مسلمین توهیت نماید و هر کس در این راه کشته شود شهید است، ان شاء الله. ضمناً اگر کسی دسترسی به مولف کتاب، دارد ولی خود قدرت اعدام آن را ندارد او را به مردم معرف نماید تا به جزای اعمالش برسد.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته
روح الله الموسوی الخمینی

بازتاب صدور حکم امام (ره)

رشدی از لحظه صدور حکم مخفی شد و پلیس اسکاتلند یارد حفاظت وی را با صرف هزینه های کلان بر عهده گرفت و 4 روز بعد از مسلمانان جهان پوزش طلبید، وی گفت: از اینکه کتابم موجب ناراحتی پیروان صمیمی اسلام شده است، عمیقاً متاسفم.
خبرگزاری یونایتدپرس ضمن انتشار بیانیه از قول رشدی نوشت:
من به عنوان نویسنده این کتاب متوجه شدم که مسلمانان در بسیاری از نقاط جهان واقعاً از انتشار این کتاب ناراحت شده اند. با توجه به این واقعیت که ما در جهانی زندگی می کنیم که مذاهب بسیاری در آن وجود دارد، این تجربه ثابت کرد همه ما باید حساست دیگران را مدنظر داشته باشیم.
در حقیقت عذر خواهی سلمان رشدی، می توانست موضوع رسمی دولت انگلیس در پی واکنش ملتهای جهان و حکم امام (ره) تلقی شود. در اسفند 1367، کشورهای عضو سازمان کنفراس اسلامی در هیجدهمین اجلاس وزیران امور خارجه در ریاض، سلمان رشدی را مرتد لقب دادند و خواستار مبارزه با چاپ و انتشار و ورود کتاب کفرآمیز آیات شیطانی به کشورهای اسلامی شدند. در اوایل فروردین 1368 متفکرین، نویسندگان و خبرنگاران مصری طی یک گردهمایی در قاهره، سلمان رشدی را مرتد اعلام کردند و و خواستار اجرای حکم شرعی درباره او شدند. همچنین از اوایل سال 1368 موج چاپ و انتشار کتابهایی در رد کتاب آیات شیطانی در سراسر جهان شروع شد که می توان به کتاب آیه های ایمانی نوشته محمد ظهیرالدین قادری اشاره کرد.
در سوم اسفند 1367، در جریان اجلاس وزیران امور خارجه کشورهای اروپایی تصمیم گرفته شد که کشورهای عضو، نمایندگان سیاسی خود را از ایران در اعراض به صدور حکم امام (ره)، علیه رشدی فرا خوانند.
در پاسخ به این اقدام آیه الله خامنه ای رئیس جمهور وقت ایران روز بعد در پایان سفر خود به یوگسلاوی طی صاحبه ویژه ای در بلگراد اظهار داشتند:
مسأله سلمان رشدی هیچ راه حل دیگری ندارد. تیری است که خوب شلیک شده است و لاجرم به هدف خواهد خورد.
در نهم اسفند سال 1367، مجلس شورا، طی جلسه فوق العاده ای با اعلام ضربه الاجل یک هفته ای برای انگلیس، هر گونه رابطه سیاسی با لندن را منوط به عذر خواهی مقامات انگلیسی و تجدید نظر در مواضع غیر اصولی نسبت به جهان اسلام و کتاب آیات شیطانی نمود.
وزیر خارجه انگلیس ضمن ابراز تاسف از انتشار کتاب رشدی، خود و دولت متبوع خود را جدا از مسئولیت انتشار این کتاب دانست. اما این اظهارات و موضعگیری ها چون فاقد عذر خواهی رسمی و علنی بود، ایران در 16 اسفند 1367، در پایان مهلت یک هفته ای، رسماً روابط ساسی خود را با انگلیس قطع کرد. با این اقدام که حاکی از ایستادگی و واکنش قاطع جمهوری اسلامی در برابر توطئه های ضد اسلامی است، فروش، تکثیر و انتشار و ورود کتاب ضاله، آیات شیطانی، علاوه بر کشورهای عضو کنفرانس اسلامی بتدریج در برخی از کشورهای غیر اسلامی نیز ممنوع شد و این توطئه شوم فرهنگی که علیه اسلام و مقدسات مسلمین طراحی شده بود، در نطفه خفه گردید.