فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

فاو از حضور تا تثبیت

حضور نظامی ایران در فاو، تزلزل و بی ثباتی حکومت بغداد و نیز ضعف و ناتوانی ارتش عراق را در پی داشت. به همین جهت فشارهای پی در پی دشمن در هوا و زمین قابل پیش بینی بود.
دشمن پس از ناتوانی در باز پس گیری یکباره فاو، شیوه پیشروی لاک پشتی را آغاز کرد تا بلکه بتواند قسمتهای محدودتری را تصرف کند. در این میان خط تبلیغاتی رسانه های جهانی در تحرکات نظامی دشمن بی تأثیر نبود، چنانچه نبود، چنانچه نشریه واشنگتن پست طی گزارشی نوشت: عراق نمی تواند اجازه دهد ایرانیها در این شهر باقی مانند، زیرا این مسئله به احتمال قوی عواقبی تضعیف کننده از نظر روحی و سیاسی در داخل عراق و نیز در کشورهای همسایه خواهد داشت... تصرف شبه جزیره فاو توسط نیروهای ایران و غافلگیری عراقیها، بطوری که هنوز هم موفق به بیرون راندن سربازان ایرانی از منطقه نشده اند، بغداد را سخت سرافکنده کرده است.(220)
رادیو بی بی سی نیز طی تفسیری اظهار داشت: ایران بخوبی در زمینی از عهده نیروها بر آمد و تصرف این همه اراضی عراق، ضربه ای تحقیرآمیز به عراق وارد کرده است.(221)

مشکلات بازپس گیری فاو برای دشمن

دشمن در انجام پاتک عمدتا می بایست از نیروی زرهی مکانیزه استفاده می کرد که با توجه با باتلاقی بودن زمین عمدتا محدود به جاده های موجود منطقه می شد و این وضعیت با توجه به آتش توپخانه بر روی جاده ها و حضور قدرتمند نیروهای ایرانی در آنجا، امکان مانور را از دشمن می گرفت. بعلاوه نظر به اینکه قسمتی از منطقه پوشیده از نخل است، راه حل دیگر جنگ تن به تن در نخلستان بود. اما نیروهای دشمن توانایی و روحیه مناسب برای این کار نداشتند.
تلاشهای دشمن در این فاصله عمدتا در سه محور خلاصه می شود:
1- ادامه پاکت در برخی از محورها، خصوصاً کارخانه نمک و جاده ام القصر.
2- گسترش عقبه ها و احداث جاده و مواضع جدید توپخانه و...
3- طراحی استراتژی "دفاع متحرک".
دشمن به منظور حل بحرانهای ناشی از فتح فاو و ضایعات وارده به ارتش خود، علی رغم رکود جبهه ها و نیز عدم توانایی در عقب راندن نیروهای خودی، مکرراً تبلیغاتی را مبنی بر بازپس گیری منطقه عملیاتی والفجر 8، انجام می داد.
با نزدیک شدن 7 آوریل برابر با 17 فروردین 1365- سالروز تولد صدام و تشکیل حزب بعث عراق - تبلیغات دشمن شکل جدیدی به خود گرفت و این روز را روز باز پس گیری فاو نامید.
بر این اساس، 13 روز قبل از فرارسیدن 7 آوریل، از بامداد 4 فروردین 1365 نیروهای دشمن تهاجم خود را از دو محور آغاز کردند که عملاً تهاجم آنها با هوشیاری رزمندگان اسلام عقیم ماند و بدین ترتیب آنچه که می توانست بصورت پیش در آمد و یا مقدمه تحرکات بعدی دشمن، خصوصاً در روز 7 آوریل باشد، در همان آغاز با عدم موفقیت توأم شد. با فرارسیدن 7 آوریل، علی رغم تبلیغات انجام شده، دشمن زمینگیر شد و در یک محور حدود 4000 کشته و زخمی بجا نهاده و در محور دیگری تعدادی در میان باتلاقها و میادین مین به هلاکت رسیدند و نیز 11 نفر از نیروهای آنها، پس از روشن شدن هوا، به اسارت در آمدند. باگذشت زمان و افزایش ناامیدی عراق از پیشروی در فاو، تلاشهای عملیاتی دشمن کاهش یافته و به موازات آن، اقدامات مهندسی فزونی یافت.
بدنی ترتیب نبرد پیروز مندانه فاو بعد از 75 شبانه روز درگیری، که در طول جنگ بی سابقه بود، با پیروزی رزمندگان اسلام پایان یافت.
در این عملیات 800 کیلومتر مربع از زمینهای دشمن آزاد شد و بیش از 000/50 نفر از نیروهای آن کشته و زخمی شده و نزدیک به 3000 نفر به اسارت در آمدند.
انهدام وسایل و تجهیزات دشمن نیز در این عملیات قابل ملاحظه بود، بگونه ای که بیش از 600 دستگاه تانک و نفربر، 500 دستگاه خودرو، 150 قبضه توپ، 45 فروند هواپیمای، 10 فروند هلیکوپتر و 3 فروند ناوچه منهدم شد.

بازتاب سیاسی عملیات والفجر 8

از نظر سیاسی، تبعات ناشی از فتح فاو به منزله تغییر در ماهیت سیاسی جنگ نیز بود، به این معنا که اتخاذ استراتژی دفاع مطلق از سوی عراق، پس از فتح خرمشهر، با این هدف بود که جنگ در روند فرسایش، سرانجام منتهی به پذیرش صلح از سوی ایران شود. اما فتح / و ارتقای موقعیت سیاسی و نظامی ایران در شمال خلیج فارس، عملاً منجر به پیدایش شرایط جدیدی شد که هیچگونه مطابقتی با مشخصه های جنگ فرسایشی نداشت.
شورای امنیت، در پی این تحولات و تغییر موازنه قوا به سود ایران، در تاریخ 3/12/1364، اقدام به تهیه پیش نویس و صدور بیانیه مهمی کرد که در بند 3 آن آمده است:
دبیر کل از ایران و عراق بخواهد که دو کشور بی درنگ در زمین، دریا و هوا آتش بس را رعایت کرده و بلافاصله تمام نیروهای خود را تا مرزهای بین المللی شناخته شده، به عقب بکشند.
قبلاً، در سخت ترین شرایطی که جمهوری اسلامی مورد تهاجم قرار می گرفت، سازمان ملل، تنها اقدام به صدور بیانیه ای می کرد که در آن صرفاً اظهار تأسف می شد. اما پس از فتح فاو با صدور قطعنامه ای جدید به شماره 582، عملاً به سود عراق موضعگیری کرد.