فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

آغاز عملیات والفجر 8 و تصرف شهر فاو

سرانجام پس از حل معضلات اساسی عملیات و تکمیل طرح مانور و تأمین پشتیبانیهای مورد نظر و سازماندهی قرارگاهها و یگانها، دستور انجام عملیات والفجر 8 در ساعت 22:10 تاریخ 20/11/1364، توسط فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با قرائت رمز عملیات به این شرح، صادر شد:
بسم الله الرحمن الرحیم. لاحول و لاقوه الا بالله العلی العظیم. قاتلوهم حتی لاتکون فتنه. یافاطمه الزهرا، یافاطمه الزهرا، یافاطمه الزهرا.
یگانهای نیروی زمینی سپاه با پشتیبانی آتش طرح ریزی شده، تهاجم خود را در محورهای مورد نظر آغاز و مبادرت به شکستن خط کردند.
گسترش وضعیت و تأمین هدفهای عملیات در همان شب اول چنان غیر منتظره بود که نیروهای پشتیبان که می بایستی برای تأمین مراحل بعدی عملیات در منطقه شدند. پس از پاکسازی خط اول، در ادامه کار دو مسئله عمده در پیش روی رزمندگان قرار داشت: دور زدن و محاصره شهر و حضور در محور ساحلی واقع در جناح شمالی. حضور محور یادشده، نقش مؤثری را در مقابله با پاتکهای دشمن و نیز تثبیت و تأمین سه پل اولیه داشت لذا دو لشکر پرتوان و قدرتمند سپاه که مأموریت دستیابی به اهداف فوق را داشتند، به منظور پاکسازی و الحاق خط اول، تلاش خود را شروع کردند. بدین ترتیب قبل از روشن شدن هوا و پس از درهم شکستن مقاومتهای ضعیف دشمن، یگان مأمور جهت تصرف شهر فاو، ابتدا با حضور در مدخل ورودی شهر، به محاصره آن پرداخت. در جنوب شهر فاو نیز یکی دیگر از یگانها با طی نمودن مسافت زیادی در عمق، بصورتی باورنکردنی خود را به "خور عبدالله" رساند و شهر فاو از شمال و جنوب به محاصره رزمندگان در آمد.
پاکسازی جنوب شهر فاو و باقیمانده نیروهای پراکنده و غیر منسجم دشمن ، که در منطقه بصورت سه گردان حضور داشتند دنبال می شد. با حضور پرقدرت نیروها پس از محاصره شهر فاو در محور ساحلی و نیز دستیابی به خور عبدالله در جنوب فاو، پاکسازی عناصر باقیمانده دشمن در رأس البیشه آغاز شد. در نتیجه یگان مأمور به تصرف شهر فاو، پس از رفع موانع موجود و مقابله با مقاومتهای پراکنده دشمن، توانست با انهدام مقر تیپ 111 و به اسارت گرفتن فرمانده آن، شهر فاو را بصورت کامل پاکسازی کند، در نتیجه تا پایان روز اول، رزمندگان اسلام موفق به تصرف شهر فاو، پاکسازی کامل منطقه و حضور در شمال فاو (محور ساحلی) شدند و بدین ترتیب مراحل اول و دوم عملیات انجام پذیرفت.
دشمن در شرایطی که جمهوری اسلامی را فاقد توانایی و قابلیت اجرای عملیات عبور از رودخانه ارزیابی می کرد، پس از مواجهه با حور قدرتمندانه نیروهای اسلام در شهر فاو بعد از گذشت سه روز از شروع عملیات، بتدریج نسبت به ابعاد عملیات فاو هوشیار شده و لشکر گارد را وارد منطقه کرد. شتابزدگی و عدم توجیه کامل نسبت به منطقه، موجب گردید که نیروهای لشکر گارد سوار بر خودرو و در حال حرکت به سمت منطقه درگیری، در محاصره نیروهای خودی افتاده و به هلاکت برسند. از این زمان بود که نبرد سنگین بین طرفین شروع و تا 75 روز ادامه داشت.

فاو از حضور تا تثبیت

حضور نظامی ایران در فاو، تزلزل و بی ثباتی حکومت بغداد و نیز ضعف و ناتوانی ارتش عراق را در پی داشت. به همین جهت فشارهای پی در پی دشمن در هوا و زمین قابل پیش بینی بود.
دشمن پس از ناتوانی در باز پس گیری یکباره فاو، شیوه پیشروی لاک پشتی را آغاز کرد تا بلکه بتواند قسمتهای محدودتری را تصرف کند. در این میان خط تبلیغاتی رسانه های جهانی در تحرکات نظامی دشمن بی تأثیر نبود، چنانچه نبود، چنانچه نشریه واشنگتن پست طی گزارشی نوشت: عراق نمی تواند اجازه دهد ایرانیها در این شهر باقی مانند، زیرا این مسئله به احتمال قوی عواقبی تضعیف کننده از نظر روحی و سیاسی در داخل عراق و نیز در کشورهای همسایه خواهد داشت... تصرف شبه جزیره فاو توسط نیروهای ایران و غافلگیری عراقیها، بطوری که هنوز هم موفق به بیرون راندن سربازان ایرانی از منطقه نشده اند، بغداد را سخت سرافکنده کرده است.(220)
رادیو بی بی سی نیز طی تفسیری اظهار داشت: ایران بخوبی در زمینی از عهده نیروها بر آمد و تصرف این همه اراضی عراق، ضربه ای تحقیرآمیز به عراق وارد کرده است.(221)

مشکلات بازپس گیری فاو برای دشمن

دشمن در انجام پاتک عمدتا می بایست از نیروی زرهی مکانیزه استفاده می کرد که با توجه با باتلاقی بودن زمین عمدتا محدود به جاده های موجود منطقه می شد و این وضعیت با توجه به آتش توپخانه بر روی جاده ها و حضور قدرتمند نیروهای ایرانی در آنجا، امکان مانور را از دشمن می گرفت. بعلاوه نظر به اینکه قسمتی از منطقه پوشیده از نخل است، راه حل دیگر جنگ تن به تن در نخلستان بود. اما نیروهای دشمن توانایی و روحیه مناسب برای این کار نداشتند.
تلاشهای دشمن در این فاصله عمدتا در سه محور خلاصه می شود:
1- ادامه پاکت در برخی از محورها، خصوصاً کارخانه نمک و جاده ام القصر.
2- گسترش عقبه ها و احداث جاده و مواضع جدید توپخانه و...
3- طراحی استراتژی "دفاع متحرک".
دشمن به منظور حل بحرانهای ناشی از فتح فاو و ضایعات وارده به ارتش خود، علی رغم رکود جبهه ها و نیز عدم توانایی در عقب راندن نیروهای خودی، مکرراً تبلیغاتی را مبنی بر بازپس گیری منطقه عملیاتی والفجر 8، انجام می داد.
با نزدیک شدن 7 آوریل برابر با 17 فروردین 1365- سالروز تولد صدام و تشکیل حزب بعث عراق - تبلیغات دشمن شکل جدیدی به خود گرفت و این روز را روز باز پس گیری فاو نامید.
بر این اساس، 13 روز قبل از فرارسیدن 7 آوریل، از بامداد 4 فروردین 1365 نیروهای دشمن تهاجم خود را از دو محور آغاز کردند که عملاً تهاجم آنها با هوشیاری رزمندگان اسلام عقیم ماند و بدین ترتیب آنچه که می توانست بصورت پیش در آمد و یا مقدمه تحرکات بعدی دشمن، خصوصاً در روز 7 آوریل باشد، در همان آغاز با عدم موفقیت توأم شد. با فرارسیدن 7 آوریل، علی رغم تبلیغات انجام شده، دشمن زمینگیر شد و در یک محور حدود 4000 کشته و زخمی بجا نهاده و در محور دیگری تعدادی در میان باتلاقها و میادین مین به هلاکت رسیدند و نیز 11 نفر از نیروهای آنها، پس از روشن شدن هوا، به اسارت در آمدند. باگذشت زمان و افزایش ناامیدی عراق از پیشروی در فاو، تلاشهای عملیاتی دشمن کاهش یافته و به موازات آن، اقدامات مهندسی فزونی یافت.
بدنی ترتیب نبرد پیروز مندانه فاو بعد از 75 شبانه روز درگیری، که در طول جنگ بی سابقه بود، با پیروزی رزمندگان اسلام پایان یافت.
در این عملیات 800 کیلومتر مربع از زمینهای دشمن آزاد شد و بیش از 000/50 نفر از نیروهای آن کشته و زخمی شده و نزدیک به 3000 نفر به اسارت در آمدند.
انهدام وسایل و تجهیزات دشمن نیز در این عملیات قابل ملاحظه بود، بگونه ای که بیش از 600 دستگاه تانک و نفربر، 500 دستگاه خودرو، 150 قبضه توپ، 45 فروند هواپیمای، 10 فروند هلیکوپتر و 3 فروند ناوچه منهدم شد.