فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

ویژگیهای منطقه فاو

زمین منطقه فاو علاوه بر ارزش سیاسی - نظامی، به لحاظ فراهم سازی امکان حضور مقتدرانه ایران در خاک عراق و موقعیت جغرافیایی و طبیعی ، دارای ارزش استراتژیک نیز بود و همچنین معضلات ناشی از عدم تأمین مناطقه عملیات پیشین و مقابله با فشارهای دشمن پس از تصرف منطقه را هم مرتفع می کرد، زیرا با تلافی بودن سواحل رودخانه اروند در هر دو سو و نیز وجود عارضه کارخانه نمک، عملاً بیشتر زمین منطقه را برای دشمن غیر قابل استفاده کرده و بود و این مسأله کارایی زرهی ارتش عراق را کاهش می داد. همچنین احاطه آبا از سه قسمت موجب شده بود، پدافند در برابر دشمن تنها در یک سمت انجام شود و آسیب پذیری از جناحین را کاهش دهد.
علاوه بر اینها، کوتاه بدون عقبه نیروهای خودی، پوشش مناسب منطقه برای پدافند هوایی، تسلط آتش بر روی خطوط و عقبه دشمن، امکان رعایت اصل غافلگیری، محدود بودن زمین و عمق قابل دسترس، از جمله عواملی بودند که بر میزان امیدواریها نسبت به کسب پیروزی می افزود. اما در عین حال با توجه به ویژگیهای خاص منطقه، مسأله عبور از رود خانه و پشتیبانی عملیات، احداث پل، تردد قایقها به ساحل دشمن و پهلو گرفتن آنها در ساحل رود خانه ها، هر کدام بعنوان موانعی بودند که برداشتن آنها از سر راه بسادگی امکان پذیر نبود. به همین دلیل در طرح ریزی عملیات، تدابیر ویژه ای برای رفع آنها اتخاذ شد.

آغاز عملیات والفجر 8 و تصرف شهر فاو

سرانجام پس از حل معضلات اساسی عملیات و تکمیل طرح مانور و تأمین پشتیبانیهای مورد نظر و سازماندهی قرارگاهها و یگانها، دستور انجام عملیات والفجر 8 در ساعت 22:10 تاریخ 20/11/1364، توسط فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با قرائت رمز عملیات به این شرح، صادر شد:
بسم الله الرحمن الرحیم. لاحول و لاقوه الا بالله العلی العظیم. قاتلوهم حتی لاتکون فتنه. یافاطمه الزهرا، یافاطمه الزهرا، یافاطمه الزهرا.
یگانهای نیروی زمینی سپاه با پشتیبانی آتش طرح ریزی شده، تهاجم خود را در محورهای مورد نظر آغاز و مبادرت به شکستن خط کردند.
گسترش وضعیت و تأمین هدفهای عملیات در همان شب اول چنان غیر منتظره بود که نیروهای پشتیبان که می بایستی برای تأمین مراحل بعدی عملیات در منطقه شدند. پس از پاکسازی خط اول، در ادامه کار دو مسئله عمده در پیش روی رزمندگان قرار داشت: دور زدن و محاصره شهر و حضور در محور ساحلی واقع در جناح شمالی. حضور محور یادشده، نقش مؤثری را در مقابله با پاتکهای دشمن و نیز تثبیت و تأمین سه پل اولیه داشت لذا دو لشکر پرتوان و قدرتمند سپاه که مأموریت دستیابی به اهداف فوق را داشتند، به منظور پاکسازی و الحاق خط اول، تلاش خود را شروع کردند. بدین ترتیب قبل از روشن شدن هوا و پس از درهم شکستن مقاومتهای ضعیف دشمن، یگان مأمور جهت تصرف شهر فاو، ابتدا با حضور در مدخل ورودی شهر، به محاصره آن پرداخت. در جنوب شهر فاو نیز یکی دیگر از یگانها با طی نمودن مسافت زیادی در عمق، بصورتی باورنکردنی خود را به "خور عبدالله" رساند و شهر فاو از شمال و جنوب به محاصره رزمندگان در آمد.
پاکسازی جنوب شهر فاو و باقیمانده نیروهای پراکنده و غیر منسجم دشمن ، که در منطقه بصورت سه گردان حضور داشتند دنبال می شد. با حضور پرقدرت نیروها پس از محاصره شهر فاو در محور ساحلی و نیز دستیابی به خور عبدالله در جنوب فاو، پاکسازی عناصر باقیمانده دشمن در رأس البیشه آغاز شد. در نتیجه یگان مأمور به تصرف شهر فاو، پس از رفع موانع موجود و مقابله با مقاومتهای پراکنده دشمن، توانست با انهدام مقر تیپ 111 و به اسارت گرفتن فرمانده آن، شهر فاو را بصورت کامل پاکسازی کند، در نتیجه تا پایان روز اول، رزمندگان اسلام موفق به تصرف شهر فاو، پاکسازی کامل منطقه و حضور در شمال فاو (محور ساحلی) شدند و بدین ترتیب مراحل اول و دوم عملیات انجام پذیرفت.
دشمن در شرایطی که جمهوری اسلامی را فاقد توانایی و قابلیت اجرای عملیات عبور از رودخانه ارزیابی می کرد، پس از مواجهه با حور قدرتمندانه نیروهای اسلام در شهر فاو بعد از گذشت سه روز از شروع عملیات، بتدریج نسبت به ابعاد عملیات فاو هوشیار شده و لشکر گارد را وارد منطقه کرد. شتابزدگی و عدم توجیه کامل نسبت به منطقه، موجب گردید که نیروهای لشکر گارد سوار بر خودرو و در حال حرکت به سمت منطقه درگیری، در محاصره نیروهای خودی افتاده و به هلاکت برسند. از این زمان بود که نبرد سنگین بین طرفین شروع و تا 75 روز ادامه داشت.

فاو از حضور تا تثبیت

حضور نظامی ایران در فاو، تزلزل و بی ثباتی حکومت بغداد و نیز ضعف و ناتوانی ارتش عراق را در پی داشت. به همین جهت فشارهای پی در پی دشمن در هوا و زمین قابل پیش بینی بود.
دشمن پس از ناتوانی در باز پس گیری یکباره فاو، شیوه پیشروی لاک پشتی را آغاز کرد تا بلکه بتواند قسمتهای محدودتری را تصرف کند. در این میان خط تبلیغاتی رسانه های جهانی در تحرکات نظامی دشمن بی تأثیر نبود، چنانچه نبود، چنانچه نشریه واشنگتن پست طی گزارشی نوشت: عراق نمی تواند اجازه دهد ایرانیها در این شهر باقی مانند، زیرا این مسئله به احتمال قوی عواقبی تضعیف کننده از نظر روحی و سیاسی در داخل عراق و نیز در کشورهای همسایه خواهد داشت... تصرف شبه جزیره فاو توسط نیروهای ایران و غافلگیری عراقیها، بطوری که هنوز هم موفق به بیرون راندن سربازان ایرانی از منطقه نشده اند، بغداد را سخت سرافکنده کرده است.(220)
رادیو بی بی سی نیز طی تفسیری اظهار داشت: ایران بخوبی در زمینی از عهده نیروها بر آمد و تصرف این همه اراضی عراق، ضربه ای تحقیرآمیز به عراق وارد کرده است.(221)