فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

جایگاه قانونی مجمع تشخیص مصلحت نظام

مجمع تشخیص مصلحت نظام تا قبل از بازنگری قانون اساسی در سال 1368، فاقد جایگاه قانونی در قانون اساسی بود و صرفاً مشروعیت و قانونی بودن تصمیمات آن با توجه به اختیارات مقام ولایت مطلقه فقیه که قانون اساسی آن را به رسمیت شناخته، قابل توجیه بود.
بعد از موافقت امام (ره)، با اصلاح برخی از اصول قانون اساسی و تعیین شورای بازنگری، این شورا پس از مباحث فراوان در تاریخ 19/4/1368، اصل 112 اصلاحی قانون اساسی را بدین گونه تصویب کرد: مجمع تشخیص مصلحت نظام برای تشخیص در مواردی که مصوب مجلس شورای اسلامی را شورای نگهبان خلاف موازین شرع و یا قانون اساسی بداند و مجلس با در نظر گرفتن مصلحت نظام نظر شورای نگهبان را تأمین نکند و مشاوره در اموری که رهبری به آنان ارجاع می دهد و سایر وظایفی که در این قانون ذکر شده است، به دستور رهبری تشکیل می شود. اعضای ثابت و متغیر این مجمع را مقام رهبری تعیین می نماید. مقررات مربوط به مجمع توسط خود اعضا تهیه و تصویب و به تأیید مقام رهبری خواهد رسید.
متعاقب گنجانده شدن مجمع تشخیص مطلحت نظام در قانون اساسی، در تاریخ 12/7/1368، مقام معظم رهبری، طی نامه ای خطاب به رئیس جمهور وقت، اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام را تعیین و دستور تشکیل آن را صادر کردند.(212)
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب حجه الاسلام و المسلمین آقای هاشمی رفسنجانی ریاست محترم جمهوری دامت تأییداته، با سلام و تحیه، در اجرای اصل یکصد و دوازدهم قانون اساسی و به منظور تحقق مصالحی که در اصل مزبور به آن تصریح شده است، افراد مشروحه ذیل را به عنوان اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام برای مدت سه سال منصوب می کنم. حضرات فقهای شورای نگهبان، رؤسای محترم سه قوه، وزیر مربوط، رئیس کمیسیون مربوط مجلس شورای اسلامی، حضرات آیات و حجج اسلام: آقای مهدوی کنی، آقای حاج شیخ یوسف صانعی، آقای حاج سید احمد خمینی، آقای حاج سید محمد موسوی خوئینی ها، آقای حاج شیخ محمد علی موحدی کرمانی، آقای شیخ حسن صانعی، آقای حاج شیخ محمد رضا توسلی، آقای حاج شیخ عبد الله نوری و جناب آقای میر حسین موسوی.
انتظار می رود جناب عالی با تشکیل و اداره مجمع مزبور، این نهاد قانونی و کارساز را به جریان انداخته، مصالح نظام جمهوری اسلامی و ملت بزرگ و رشید ایران را در حوزه کارآیی آن تأمین فرمایید.
و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته
سید علی خامنه ای 12/7/1368
همچنین در تاریخ 18/2/1370 از سوی مقام معظم رهبری، آقای دکتر حسن حبیبی و حجه الاسلام حسن روحانی به عضویت مجمع تشخیص مصلحت نظام در آمدند و بدین ترتیب تا تاریخ مذکور مجمع دارای 22 عضو شد و تا حکم جدید مقام معظم رهبری در اواخر سال 1375، این ترکیب به قوت خود باقی بود.
از عمده ترین و مهمترین مسائل و مواردی که در این دوره در مجمع تشخیص مصلحت نظام مطرح و در مورد آنها تصمیم گیری شد می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
نحوه رسیدگی به مسایل قضایی مربوط به نمایندگان مجلس شورای اسلامی، تعزیرات حکومتی بخش دولتی، قانون مجازات اسلامی، قانون تشکیل محکمه عالی قضات، قانون تخلفات، جرایم و مجازاتهای مربوط به اسناد سجلی و شناسنامه، قانون تعیین تکلیف اراضی واگذاری دولت و نهادها، قانون اجازه تسهیلات قانونی برای اجرای طرحها و برنامه های مصوب سال 1371، قانون رسیدگی به دعاوی مطروحه راجع به احوال شخصیه و تعلیمات دینی ایرانیان زرتشتی، کلیمه و مسیحی، اصلاح قانون مالیتهای مستقیم، قانون نحوه اعمال تعزیرات حکومتی راجع به قاچاق کالا و ارز و...
مقام معظم رهبری طی حکمی در 27 اسفند 1375، آیه الله هاشمی رفسنجانی را به ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب نظام منصوب کردند و شخصیتهای حقوقی و حقیقی را به شرح ذیل به عضویت این مجمع منصوب نمودند:(213)
الف - رؤسای سه قوه.
ب - فقهای عالی مقام شورای نگهبان.
ج - وزیر یا رئیس دستگاهی که موضوع مورد بحث در مجمع، مربوط به آن دستگاه است.
شخصیتهای حقیقی عضو عبارتند از آیات عظام، حجج اسلام، آقایان:
1- هاشمی رفسنجانی.
2- مهدوی کنی.
3- امینی نجف آبادی.
4- عباس واعظ طبسی.
5- احمد جنتی.
6- امامی کاشانی.
7- حسن حبیبی.
8 - میر حسین موسوی.
9 - علی اکبر ولایتی.
10 - محمدی ری شهری.
11 - حاج شیخ حسن صانعی.
12 - حسن روحانی.
13 - موسوی خوئین یها.
14 - حبیب الله عسگراولادی.
15 - دری نجف آبادی.
16 - علی لاریجانی.
17 - سید مصطفی میر سلیم.
18- توسلی محلاتی.
19- عبد الله نوری.
20- مرتضی نبوی.
21- سید حسن فیروز آبادی.
22- غلامرضا آقازاده.
23- بیژن زنگنه.
24- محمد هاشمی.
25- محسن نوربخش.
مقام معظم رهبری در ضمن این حکم با اشاره به جایگاه بالای مجمع تشخیص مصلحت نظام از آن به عنوان یکی از مبارک ترین نهادهای قانونی کشور یاد کردند و در قسمتی از حکم خود عنوان داشتند:
این حسنه ماندگاری است که هوشمندی و همه سو نگری رهبر بزرگ ما آن را در هنگامی که نیاز کشور به آن آشکار گشت، پدید آورد و ارکان مدیریت عالی کشور را با آن به نصاب لازم رسانید.
همچنین معظم له در جایی دیگر از مجمع تشخیص مصلحت نظام به عنوان چشمی بینا و مغزی متفکر برای مشخص کردن سیاستهای مختلف یاد کردند.(214)
با توجه به حکم اخیر مقام معظم رهبری، مجمع تشخیص مصلحت نظام وظیفه ای فراتر از گذشته بر دوش گرفته و به عنوان هیئت مستشار عالی رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مطرح می باشد.
تأکید مقام معظم رهبری بر وظایف قانونی دیگر مجمع، از جمله مشورت دادن به رهبری در تعیین سیاستهای کلی به خوبی بیانگر نقش ارزنده و جایگاه رفیع مجمع در ارکان تصمیم گیری کلان نظام می باشد.
متعاقب این حکم، در تاریخ 19 شهریور 1376، جناب آقای محسن رضایی به پیشنهاد رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و موافقت مقام معظم رهبری به سمت دبیر مجمع مصلحت نظام منصوب گردیدند. که دبیر مجمع، جزء اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز می باشد.

نحوه کارکرد نوین مجمع تشخیص مصلحت نظام

مجمع تشخیص مصلحت نظام بر اساس آئین نامه داخلی مصوب 3/8/1376، که در تاریخ 5/9/1376، به تأیید مقام معظم رهبری رسیده است، به کار ادامه می دهد. در این راستا ماده 1 آئین نامه مذکور وظایف قانونی و نوین مجمع را به شرح ذیل معرفی می نماید:
مجمع تشخیص مصلحت نظام در اجرای بند 1 و 8 اصل 110 و اصل 112 و موارد دیگر مذکور در قانون اساسی و نیز اجرای حکم 27 اسفند 1375، مقام معظم رهبری، موظف به تشخیص مصلحت در موارد تعارض میان مصوبه مجلس و نظر شورای نگهبان و در مقام تعیین سیاستهای کلی نظام و حل معضلات کشور و نیز موارد مهمی که رهبری به آن ارجاع می کنند با توجه به وظایف مقرر در قانون اساسی به عنوان هیئت مستشار عالی رهبری انجام وظیفه می کند.
در حال حاضر مطابق ماده 4 این آئین نامه، کمیسیونهای تخصصی دایمی و نیز کمیسیونهای خاص مرکب از اعضا تشکیل می شوند. بر اساس ماده 5 آئین نامه مذکور، کمیسیونهای تخصصی دایمی عبارتند از:
1- کمیسیون علمی، فرهنگی و اجتماعی.
2- کمیسیون سیاسی، دفاعی و امنیتی.
3- کمیسیون زیربنایی و تولیدی.
4- کمیسیون اقتصاد کلان، بازرگانی و اداری.
5- کمیسیون حقوقی و قضایی.
یکی از موارد که در حکم 27 اسفند ماه، مقام معظم رهبری بر آن تأکید ویژه ای داشتند، فعال شدن دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام بود که این مورد آشکارا نشان دهنده انتظارات مهم و نوین مقام معظم رهبری از کارکرد مجمع تشخیص مصلحت نظام است. بر همین اساس در ماده 31 آئین نامه داخلی آمده است: به منظور تنظیم کار کمیسیونهای دایمی و کمیسیونهای خاص و برقراری ارتباط با دستگاههای مسؤول دولتی و نهادها و مؤسسه های عمومی غیر دولتی استفاده کامل از فرآورده های کارشناسی آنها و نیز ارتباط مستمر با شورای مشورتی و نظارت بر کارهای اداری و کارشناسی کمیسیونها و ایجاد گنجینه اطلاعات کار آمد از مطالعات و تحقیقات و گزارشهای مهم کارشناسی مربوط به مسایئل ایران و جهان و همچنین نظارت بر حسن اجرای سیاستهای کلی که به تأیید مقام معظم رهبری رسیده است و پیگیری آنها و نیز ابلاغ مصوبات و تصمیمها و تدوین صورت مشروح مذاکرات و دیگر امور اداری و اجرایی مجمع، دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام تشکیل می شود. مسؤولیت دبیرخانه با دبیر مجمع است که ریاست دبیرخانه را به عهده خواهد داشت. همچنین بر اساس ماده 32 همین آئین نامه، دبیر مجمع زیر نظر ریاست مجمع انجام وظیفه می کند و در موارد لازم رابط مجمع با مقام معظم رهبری است.

روز نیروی هوایی ارتش: 19 بهمن 1357

والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا(215)
نیروی هوایی ارتش علی رغم تمام تبلیغات و تلقینات رژیم طاغوت، در برهه ای حساس با شجاعت و آگاهی، در روز نوزدهم بهمن ماه 1357 علیه ظلم و ستم طغیان کرد و به صفوف اسلام و مردم پیوست و ملت را در ادامه مبارزه دلگرم تر کرد.
حضرت آیه الله خامنه ای
یکی از گام های بلندی که در جریان پیروزی انقلاب موجب تکان دادن و ریشه کن ساختن حکومت پهلوی شد، حرکت متهورانه پرسنل نیروی هوایی در 19 بهمن 1357 بود.
یک هفته از ورود امام (ره) به ایران گذشته بود و هنوز رژیم شاهنشاهی پابرجا و بختیار مدعی مقاومت در مقابل انقلاب بود، ملت در انتظار وعده امام بود که در بهشت زهرا فرمودند؟ من توی دهن این دولت می زنم...
شایعه کودتای ارتش، روز به روز فراگیرتر یم شد و همه نگران اوضاع و احوال بودند. اگر چه اعتصاب پراکنده در اغلب واحدهای نیروی هوایی گسترش و موضوع به روزنامه ها نیز کشیده شده بود، اما هنوز مردم، ارتش را در مقابل خود می دیدند و نگران آینده ای مبهم و در هراس از روزی که درگیری نهایی ارتش و مردم بخواهد سرنوشت نهایی انقلاب را رقم بزند، تحلیل ها متفاوت بود و عده ای هم آماده نبرد مسلحانه برای حصول پیروزی نهایی می شدند. بهترین و عظیم ترین کاری که می توانست روحیه انقلاب را تقویت کند، مقاومت دولت بختیار را در هم شکند، مأموریت هایزر را در طراحی کودتای نظامی با شکست مواجه سازد و در نهایت روحیه معدود نظامیانی را که هنوز انقلاب را باور نکرده بودند در هم شکند، اعلام همبستگی ارتش با ملت بود. مقامات عالی رتبه نظامی به هیچ وجه زیر بار پذیرش انقلاب و اعلام همبستگی با مردم نرفته و همچنان از دولت بختیار حمایت می کردند.
در این شرایط پرسنل فداکار و متعهد نیروی هوایی به این نتیجه رسیدند که باید دست به کار بزرگی بزنند تا وظیفه ملی و مذهلی خود را انجام داده باشند. لذا با یک حرکت متهورانه به سیل خروشان ملت مبارز پیوستند و با حضور در اقامتگاه رهبر بزرگ انقلاب اسلامی در مدرسه رفاه سندی از افتخار، حماسه، رشادت و ایمن را در برگ های زرین تاریخ انقلاب اسلامی به ثبت رسانیدند.