فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

تحرکات دشمن

دشمن پس از عملیات کربلای 4، بر اساس این تحلیل که ایران فعلاً قادر به عملیات نیست، توجه خود را به بازپس گیری فاو معطوف کرده بود.
عراقیها می پنداشتند، جمهوری اسلامی در برابر یک تهاجم سنگین در منطقه فاو قادر به مقاومت نخواهد بود و تلاشهای گسترده دشمن، بویژه جابجایی و انتقال نیرو و توپخانه به فاو، تماماً حاکی از آمادگی دشمن برای حمله به منطقه فاو بود. اما انجام عملیات در منطقه کربلای 5، آن هم در مقایس گسترده، موجب گردید عملیات در فاو منتفی و نیرو و امکانات دشمن به منطقه شرق بصره اعزام شود. در واقع دشمن ضمن غافلگیر شدن نسبت به عملیات شرق بصره از نظر زمان و مکان، در مورد تاکتیک ویژه عملیات که عمدتاً معطوف به عبور از منطقه آبگرفتگی و کانال پرورش ماهی و حرکت از شمال به جنوب در پشت مواضعش بود، غافلگیر شد.

هشت روز نبرد در شرق نهر جاسم(181)

محورهای اصلی تلاشهای قرارگاه کربلا، شامل خروج از 5 ضلعی، تثبیت سرپل غرب کانال پرورش ماهی و بازکردن جاده شلمچه بود. هدف از این تلاشها تصرف منطقه مورد نظر، تأمین جای پا و فراهم کردن شرایط برای تثبیت منطقه و همچنین تحویل خط به قرارگاههای قدس و نجف اشرف بود. تدبیر قرارگاه این بود که جناح راست منطقه عملیات توسط تیپ 18 الغدیر و لشکر 33 المهدی (عج) تثبیت شود و سرپل غرب کانال پرورش ماهی با الحاق لشکر 41 ثارالله به لشکر 25 کربلا تأمین گردد. همچنین برای خروج از 5 ضلعی، علاوه بر تلاش برای پاکسازی مقر تیپ دشمن در منطقه و الحاق لشکر 19 فجر به 31 عاشورا، نسبت به الحاق لشکر 31 به لشکر 25 در مثلثی پوزه کانال پرورش ماهی، نیز تأکید می شد، زیرا علاوه بر باز شدن عقبه خشکی نیروهای غرب کانال پرورش ماهی، نیز تأکید می شد، زیرا علاوه بر باز شدن عقبه خشکی نیروهای غرب کانال پرورش ماهی، شرایط را برای پیشروی در عمق توسط قرارگاه قدس، با تأمین جناح راست این قرارگاه، فراهم نماید. همچنین بازکردن جاده شلمچه توسط لشکر 10 سید الشهدا (علیه السلام) - که شرایط را برای عبور دو قرارگاه قدس و نجف فراهم می کرد - از سوی فرماندهی عملیات دنبال می شد. فشارهای دشمن ابتدا معطوف به باز پس گیری منطقه سرپل غرب کانال پرورش ماهی با تأکید به جناح راست منطقه عملیات و به منطقه سرپل غرب کانال پرورش ماهی با تأکید به جناح راست منطقه 5 ضلعی و مقابله با الحاق لشکرهای 31 عاشورا و 25 کربلا در پوزه کانال پرورش ماهی نیز بدین منظور انجام می گرفت که با ایجاد تأخیر در این الحاق بتواند با پاکسازی منطقه سرپل و عقب راندن نیروهای خودی از این منطقه، گسترش عملیات را مهار کند.

مرحله دوم عملیات

بعد از گذشت 24 ساعت از آغاز حمله، با وارد کردن قرارگاه قدس و نجف به صحنه نبرد عملیات، آغاز شد. هدف تشدید فشار به دشمن برای باز شدن جاده شلمچه و گسترش عملیات بود. در مرحله دوم، دشمن بر خلاف مرحله اول که نسبت به تاکتیک و زمان و مکان غافلگیر شده بود، کاملاً هوشیار بود و نیروهای خودی نیز طی 24 ساعت درگیری مداوم تا اندازه ای خسته به نظر می رسیدند. به همین دلیل، اهداف مورد نظر تأمین نشد. همچنین افزایش فشار دشمن در روز دوم و ناکامی در مرحله دوم، موجب گردید تا نسبت به پشتیبانی عملیات توسط نیروی هوایی و هوانیروز اقدام شود. ادامه مقاومت در غرب کانال پرورش ماهی و تلاش برای خروج از 5 ضلعی و باز شدن جاده شلمچه، همچنان در تدبیر و تداوم عملیات مورد نظر بود.
در این شرایط، فشار دشمن در غرب کانال پرورش ماهی بشدت افزایش یافت، که با عقب راندن نیروهای اسلام از منطقه سرپل مانع توسعه و تعمیق عملیات شود.
از روز دوم عملیات به بعد، با انتقال امکانات و نیروهای دشمن از منطقه فاو ، فشار عراقیها روی عقبه ها با افزایش بمباران تشدید شد، بگونه ای که پیوسته از سوی قرارگاه خاتم الانبیا (صلی الله علیه و آله و سلم) نسبت به تأمین پدافند منطقه، پیگیری و تلاش می شد. در واقع تشدید فشارهای دشمن و عدم پیشروی به سمت اهداف مورد نظر، کلیه دستاوردهای مرحله اول عملیات را نیز در معرض تهدید قرار داده بود و شب سوم، عملیات در شرایط حساس و سرنوشت سازی قرار گرفت.
شرایط ویژه الحاق لشکر 25 کربلا و لشکر 27 حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله وسلم) در غرب کانال پرورش ماهی، این امیدواری را به وجود آورد که با توجه به موفقیت یگانهای یاد شده در غرب کانال، سر پل در برابر فشارهای دشمن تثبیت شود.
باز شدن جاده شلمچه و فراهم شدن زمینه ورود قرارگاه قدس و نجف به منطقه، بویژه پیشروی لشکر 8 نجف و لشکر 14 امام حسین (علیه السلام) از قرارگاه قدس نیز این امکان را به وجود آورد که با توسعه وضعیت از تمرکز فشار دشمن در برخی محورها، از جمله در منطقه سر پل غرب کانال ماهی کاسته شود.
پیشروی در منطقه قرارگاه نجف گرچه باکندی صورت گرفت، اما این امکان را به وجود آورد که با پیشروی تدریجی در منطقه جنوب عملیات، جناح چپ قرارگاه قدس تأمین شود. همچنین جناح راست منطقه عملیات توسط قرارگاه کربلا تثبیت گردد و چنین تدبیر شد که با اقدامات مهندسی از هر گونه پیشروی دشمن جلوگیری شود تا عقبه یگانهای مستقر در غرب کانال از هر گونه تهدید در امان باشند.
در شب چهارم، مجدداً به منظور تکمیل اهداف عملیات، همان مانور دنبال شد. از این پس با توجه به وضعیت کلی عملیات، تلاش اصلی بر روی قرارگاههای قدس و نجف متمرکز گردید. ورود لشکر 5 نصر به جزیره بوارین و در هم شکستن استحکامات و مواضع دشمن، بخشی از موفقیتهای حاصله بود.
طی درگیریهای شب و روز پنجم، گرچه اهداف مورد نظر کاملاً تحقق نیافت ، لیکن ناتوانی دشمن از عقب راندن نیروهای اسلام از منطقه سرپل غرب کانال و ممانعت از پیشروی در جاده شلمچه، نشانه ای از امیدواری نسبت به تثبیت منطقه بود. پیچیدگی زمین، وجود موانع طبیعی، مقاومت دشمن و سایر عوامل موجب شده بود تا پیشروی در محورهای مختلف با کندی همراه باشد، از این رو در تدبیر کلی عملیات تأکید بر اقدامات مهندسی، به
منظور تثبیت منطقه و همچنین استفاده از آتش برای در هم کوبیدن مقاومت دشمن، مورد توجه قرار گرفت. طی شب و روز ششم و هفتم علاوه بر پیشروی در برخی محورها، تلاش قابل ملاحظه ای نسبت به دفع حملات دشمن در غرب کانال پرورش ماهی انجام گرفت. تشدید فشار دشمن و خبرهای واصله برگزاری جلسه فرماندهان دشمن، این احتمال را تقویت کرد که دشمن در آستانه تصمیم گیری اساسی می باشد. در واقع تلاشهای دشمن طی چند روز و ناکامی در عقب راندن مدافعان اسلام و یا متوقف نمودن آنها، نشانه ناتوانی دشمن ارزیابی می شد. در چنین شرایطی، رژیم عراق می بایست با توجه به ارزش سیاسی - نظامی زمین منطقه، نسبت به باز پس گیری آن تلاش نموده، تلفات انبوهی را متحمل شود و یا اینکه حفظ نیرو را بر حفظ زمین ترجیح داده، عقب نشینی کند. سرانجام پس از هشت شبانه روز نبرد در منطقه شرق نهر جاسم، دشمن به لحاظ ناتوانی از مقابله با تهاجمات نیروهای اسلام و تلفات وارده، به خاطر حفظ نیروهایش از منطقه شرق نهر جاسم عقب نشینی کرد.