فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

نیروهای عمل کنند

پس از قطعی شدن عملیات در منطقه شلمچه و تعیین زمان کسب آمادگی، لازم بود تا در زمانی محدود، آمادگی برای عملیات فراهم شود.
پیدایش باور جدید یعنی "انجام عملیات تحت هر شرایط" موجب گردید شور و حال جدیدی بر فرماندهان مسئولان جنگ حاکم شود و مأموریت قرارگاهها و یگانهای تابعه و خط حد یگانها تعیین و جاده ها و عقبه ها تقسیم شود.
در مورد سازمان رزم نیروهای عمل کننده تصمیم زیر اتخاذ شد:
قرارگاه کربلا قرارگاه قدس قرارگاه نجف
لشکر 25 کربلا لشکر 7 ولیعصر (عج) لشکر 17 علی بن ابی طالب (علیه السلام)
لشکر 41 ثار الله لشکر 8 نجف لشکر 5 نصر
لشکر 19 فجر لشکر 14 امام حسین (علیه السلام) لشکر 21 امام رضا (علیه السلام)
لشکر 10 سید الشهدا (علیه السلام) لشکر 27 محمد رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) لشکر 155 ویژه شهدا
لشکر 31 عاشورا لشکر 32 انصار الحسین تیپ 57 ابوالفضل (علیه السلام)
لشکر 33 المهدی (عج) تیپ 44 قمر بنی هاشم (علیه السلام) تیپ 29 نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)
تیپ 18 الغدیر تیپ 12 قائم (عج)
تیپ 48 فتح لشکر 105 قدس
در واقع بر خلاف تدابیر اولیه مبنی بر تقسیم قرارگاهها در مناطق مختلف جنوب و غرب، کلیه قرارگاهها و یگانها و در منطقه عملیاتی شرق بصره تمرکز یافتند و آماده انجام عملیات شدند.(179) البته نظر به اینکه عملیات در شلمچه، زمین پنج ضلعی، کانال پرورش ماهی و پاسگاه بوبیان مجموعاً یک مأموریت واحد تلقی می شد، چنین تدبیر شد که قرارگاه کربلا جای پای اولیه را تصرف کند، سپس قرارگاههای قدس و نجف مأموریت عبور و تعمیق را عهده دار شوند.

آغاز تهاجم به دشمن

در آستانه شروع عملیات، با توجه به محدودیت زمان، آخرین اقدامات شامل جابجایی و نقل و انتقال نیروها وامکانات، تکمیل بحث مانور عملیات و غیره انجام گرفت و توپخانه و زرهی نسبت به مأموریت اصلی و گروههای مواصلاتی برای اجرای آتش و مانور توجیه شدند.
و با توجه به تجارب عملیات کربلای 4، ابهام نسبت به میزان هوشیاری دشمن موجب شده بود که کلیه تحرکات دشمن تا قبل از آغاز درگیری کنترل شود. اجرای آتش کاتیوشا در داخل حوضچه(180) لشکر 41 ثارالله و خسارتهای وارده، به میزان حساسیتها افزود. از سوی دیگر، افزایش تردد خودروهای دشمن به سمت منطقه فاو، این تصور را تقویت کرد که دشمن قصد حمله به فاو را دارد. اما همچنان نسبت به میزان هوشیاری دشمن در منطقه شلمچه ابهام و تردید وجود داشت و هیچگونه نتیجه مشخصی ارایه نمی شد. در این حالت، نیروها در انتظار صدور فرمان حمله از سوی فرماندهی کل در شرق بصره بودند. با توجه به نور مهتاب، ساعت شروع حمله که 2 بامداد روز 19/10/1365، تعیین شده بود. اما نظر به محدودیت زمان برای شکستن خط و پاکسازی و تثبیت آن، مقرر شد که نیروها با استفاده از نور مهتاب حرکت کنند و در پشت مواضع دشمن در انتظار صدور فرمان حمله بمانند.
پس از نیمه شب، که نور مهتاب منطقه را روشن کرده بود، درگیری در برخی محورها آغاز شد. که این خود بر نگرانی مبنی بر هوشیاری دشمن افزود. با اینکه تا غروب نور مهتاب هنوز زمان زیادی باقی مانده بود، از سوی فرمانده صحنه نبرد، سردار سرلشکر محسن رضایی، در ساعت 35:1 بامداد فرمان حمله با رمز مقدس یا زهرا (علیها سلام) صادر شد و بدین ترتیب برادران بسیجی و سپاهی یورش خود را به عظیم ترین و پیچیده ترین استحکامات دشمن در شرق بصره آغاز کردند. خبرهای واصله به قرارگاه کربلا حاکی از پیشروی در محرهای مختلف و شکسته شدن خط دشمن بود ، از این رو اطمینان به غافلگیری دشمن به وجود آمد و ابهامات مبنی بر عدم امکان شکسته شدن خطوط دشمن نیز بر طرف شد.
پس از اطمینان عبور از خط، تلاش برای "پاکسازی"، "الحاق" و "تثبیت" آغاز شد. در این میان، چون الحاق لشکر 25 کربلا به لشکر 31 عاشورا نقش تعیین کننده ای در تصرف پوزه کانال پرورش ماهی و بازشدن عقبه خشکی نیروهای عبور کننده از کانال داشت، مورد تأیید قرار گرفت.
همچنین الحاق لشکر 19 فجر و لشکر 31 عاشورا در منطقه ضلعی نیز حایز اهمیت بود و مورد توجه قرار داشت. ضمن اینکه ضرورت پاکسازی قرارگاه تیپ دشمن در منطقه 5 ضلعی، همواره به یگانهای عمل کننده در منطقه گوشزد می شد. در واقع الحاق یگانهای محور 5 ضلعی و محور کانال ماهی و نیز شکستن مقاومت دشمن در قرارگاه فرماندهی تیپ در 5 ضلعی، دو مسئله اساسی بود که فرمانده قرارگاه کربلا می بایست تدابیر لازم را برای انجام آن اتخاذ می کرد. علاوه بر آن منطقه جناح راست عملیات نیز بایستی تثبیت می شد.

تحرکات دشمن

دشمن پس از عملیات کربلای 4، بر اساس این تحلیل که ایران فعلاً قادر به عملیات نیست، توجه خود را به بازپس گیری فاو معطوف کرده بود.
عراقیها می پنداشتند، جمهوری اسلامی در برابر یک تهاجم سنگین در منطقه فاو قادر به مقاومت نخواهد بود و تلاشهای گسترده دشمن، بویژه جابجایی و انتقال نیرو و توپخانه به فاو، تماماً حاکی از آمادگی دشمن برای حمله به منطقه فاو بود. اما انجام عملیات در منطقه کربلای 5، آن هم در مقایس گسترده، موجب گردید عملیات در فاو منتفی و نیرو و امکانات دشمن به منطقه شرق بصره اعزام شود. در واقع دشمن ضمن غافلگیر شدن نسبت به عملیات شرق بصره از نظر زمان و مکان، در مورد تاکتیک ویژه عملیات که عمدتاً معطوف به عبور از منطقه آبگرفتگی و کانال پرورش ماهی و حرکت از شمال به جنوب در پشت مواضعش بود، غافلگیر شد.