فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

اهمیت منطقه عمومی شرق بصره و استحکامات دشمن(178)

هنگام انتخاب منطقه عملیات کربلای 5، آنچه اوضاع را پیچیده تر می کرد، این بود که:
1- تنها انجام یک عملیات نمی توانست مؤثر باشد.
2- بعلاوه عملیات باید با پیروزی توأم باشد.
3- همچنین سرعت عمل نیز نقش تعیین کننده ای در این عملیات داشت. منطقه عمومی شرق بصره نظر به اهمیت سیاسی و نظامی آن، همواره جایگاه قابل ملاحظه ای در اندیشه طراحان نظامی داشت، و از این رو عملیات رمضان با هدف دستیابی به منطقه شرق بصره طرح ریزی و اجرا شد.
دشمن با توجه به اهمیت منطقه، زمین شرق بصره را مسلح به انواع موانع و استحکامات کرده بود و با رها کردن آب در منطقه، انجام هرگونه عملیاتی را غیر ممکن ساخت و فضای امنی را برای خود به وجود آورده بود تا بتواند حرکت هر نیروی مهاجم را قبل از دستیابی به خط اول خود سرکوب کند.
اولین خط دفاعی دشمن دژی بود که در یک سمت آن سنگرهای بتونی برای استراحت نیرو و در سمت مقابل، سنگرهای دیده بانی و تیربار با مهمات آماده و سنگرهای تانک احداث شده بود. این دژ، دشمن را از موقعیت ممتازی برای اشراف و تسلط کامل بر منطقه بر خوردار می کرد. در پشت خط اول چند موضع هلالی شکل احداث، که قطر هر یک به 300 الی 400 متر و ارتفاع آن به 5 تا 6 متر می رسید. در پشت مواضع هلالی، برای تردد و استقرار تانک، جاده ساخته شده بود و به این وسیله تانک می توانست با استقرار روی مواضع مشخص شده، کل منطقه درگیری را زیر پوشش گلوله مستقیم و تیربار قرار دهد.
دومین خط دشمن به فاصله صد متر از خط اول و به موازات آن احداث، و سیلبندی بود به عرض 205 و ارتفاع 4 متر که دارای موضع پیاده، کانال مواصلاتی و مواضع تانک بود، این سیلبند از جنوب جاده شروع می شد و به سمت اروند ادامه داشت.
سومین خط دشمن، خاکریزی بود به موازات خط دوم و دارای مواضع پیاده و تانک که در جلوی آن کانال متروکه ای به عرض 4 و عمق 2 متر احداث شده بود.
چهارمین رده دشمن در پشت نهر دو عیجی قرار داشت و شامل نهر، دژ و چندین موضع هلالی پی در پی، که بر توانایی دشمن برای مقابله و دفاع می افزود.
پنجمین رده دشمن در پشت نهر جاسم قرار داشت. ضمن آن که در حد فاصل خط چهارم و پنجم، قرار گاههای دشمن، خصوصاً قرارگاه تاکتیکی سپاه سوم (مقر فرماندهی لشکر 11)، دارای مواضع مستحکمی بود و پدافند مستقل داشت. پس از خط جاسم تا کانال زوجی، مرکز توپخانه، لجستیک و عقبه لشکر 11 قرار گرفته بود و رده ششم و هفتم دشمن شامل کانال زوجی و مثلثی های غرب کانال زوجی بود. در منطقه شلمچه، دشمن زمین را به شکل پنج ضلعی در آورده بود که از استحکامات بسیار پیچیده ای برخوردار بود.

نیروهای عمل کنند

پس از قطعی شدن عملیات در منطقه شلمچه و تعیین زمان کسب آمادگی، لازم بود تا در زمانی محدود، آمادگی برای عملیات فراهم شود.
پیدایش باور جدید یعنی "انجام عملیات تحت هر شرایط" موجب گردید شور و حال جدیدی بر فرماندهان مسئولان جنگ حاکم شود و مأموریت قرارگاهها و یگانهای تابعه و خط حد یگانها تعیین و جاده ها و عقبه ها تقسیم شود.
در مورد سازمان رزم نیروهای عمل کننده تصمیم زیر اتخاذ شد:
قرارگاه کربلا قرارگاه قدس قرارگاه نجف
لشکر 25 کربلا لشکر 7 ولیعصر (عج) لشکر 17 علی بن ابی طالب (علیه السلام)
لشکر 41 ثار الله لشکر 8 نجف لشکر 5 نصر
لشکر 19 فجر لشکر 14 امام حسین (علیه السلام) لشکر 21 امام رضا (علیه السلام)
لشکر 10 سید الشهدا (علیه السلام) لشکر 27 محمد رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) لشکر 155 ویژه شهدا
لشکر 31 عاشورا لشکر 32 انصار الحسین تیپ 57 ابوالفضل (علیه السلام)
لشکر 33 المهدی (عج) تیپ 44 قمر بنی هاشم (علیه السلام) تیپ 29 نبی اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)
تیپ 18 الغدیر تیپ 12 قائم (عج)
تیپ 48 فتح لشکر 105 قدس
در واقع بر خلاف تدابیر اولیه مبنی بر تقسیم قرارگاهها در مناطق مختلف جنوب و غرب، کلیه قرارگاهها و یگانها و در منطقه عملیاتی شرق بصره تمرکز یافتند و آماده انجام عملیات شدند.(179) البته نظر به اینکه عملیات در شلمچه، زمین پنج ضلعی، کانال پرورش ماهی و پاسگاه بوبیان مجموعاً یک مأموریت واحد تلقی می شد، چنین تدبیر شد که قرارگاه کربلا جای پای اولیه را تصرف کند، سپس قرارگاههای قدس و نجف مأموریت عبور و تعمیق را عهده دار شوند.

آغاز تهاجم به دشمن

در آستانه شروع عملیات، با توجه به محدودیت زمان، آخرین اقدامات شامل جابجایی و نقل و انتقال نیروها وامکانات، تکمیل بحث مانور عملیات و غیره انجام گرفت و توپخانه و زرهی نسبت به مأموریت اصلی و گروههای مواصلاتی برای اجرای آتش و مانور توجیه شدند.
و با توجه به تجارب عملیات کربلای 4، ابهام نسبت به میزان هوشیاری دشمن موجب شده بود که کلیه تحرکات دشمن تا قبل از آغاز درگیری کنترل شود. اجرای آتش کاتیوشا در داخل حوضچه(180) لشکر 41 ثارالله و خسارتهای وارده، به میزان حساسیتها افزود. از سوی دیگر، افزایش تردد خودروهای دشمن به سمت منطقه فاو، این تصور را تقویت کرد که دشمن قصد حمله به فاو را دارد. اما همچنان نسبت به میزان هوشیاری دشمن در منطقه شلمچه ابهام و تردید وجود داشت و هیچگونه نتیجه مشخصی ارایه نمی شد. در این حالت، نیروها در انتظار صدور فرمان حمله از سوی فرماندهی کل در شرق بصره بودند. با توجه به نور مهتاب، ساعت شروع حمله که 2 بامداد روز 19/10/1365، تعیین شده بود. اما نظر به محدودیت زمان برای شکستن خط و پاکسازی و تثبیت آن، مقرر شد که نیروها با استفاده از نور مهتاب حرکت کنند و در پشت مواضع دشمن در انتظار صدور فرمان حمله بمانند.
پس از نیمه شب، که نور مهتاب منطقه را روشن کرده بود، درگیری در برخی محورها آغاز شد. که این خود بر نگرانی مبنی بر هوشیاری دشمن افزود. با اینکه تا غروب نور مهتاب هنوز زمان زیادی باقی مانده بود، از سوی فرمانده صحنه نبرد، سردار سرلشکر محسن رضایی، در ساعت 35:1 بامداد فرمان حمله با رمز مقدس یا زهرا (علیها سلام) صادر شد و بدین ترتیب برادران بسیجی و سپاهی یورش خود را به عظیم ترین و پیچیده ترین استحکامات دشمن در شرق بصره آغاز کردند. خبرهای واصله به قرارگاه کربلا حاکی از پیشروی در محرهای مختلف و شکسته شدن خط دشمن بود ، از این رو اطمینان به غافلگیری دشمن به وجود آمد و ابهامات مبنی بر عدم امکان شکسته شدن خطوط دشمن نیز بر طرف شد.
پس از اطمینان عبور از خط، تلاش برای "پاکسازی"، "الحاق" و "تثبیت" آغاز شد. در این میان، چون الحاق لشکر 25 کربلا به لشکر 31 عاشورا نقش تعیین کننده ای در تصرف پوزه کانال پرورش ماهی و بازشدن عقبه خشکی نیروهای عبور کننده از کانال داشت، مورد تأیید قرار گرفت.
همچنین الحاق لشکر 19 فجر و لشکر 31 عاشورا در منطقه ضلعی نیز حایز اهمیت بود و مورد توجه قرار داشت. ضمن اینکه ضرورت پاکسازی قرارگاه تیپ دشمن در منطقه 5 ضلعی، همواره به یگانهای عمل کننده در منطقه گوشزد می شد. در واقع الحاق یگانهای محور 5 ضلعی و محور کانال ماهی و نیز شکستن مقاومت دشمن در قرارگاه فرماندهی تیپ در 5 ضلعی، دو مسئله اساسی بود که فرمانده قرارگاه کربلا می بایست تدابیر لازم را برای انجام آن اتخاذ می کرد. علاوه بر آن منطقه جناح راست عملیات نیز بایستی تثبیت می شد.