فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

مقاومت زنان مسلمان

رضاخان در طول سالهای حکومتش با مخالفتها و مقاومتهای منفی و خیزش مردمی زیادی به هدایت و رهبری و راهنمایی روحانیت آگاه و انقلابی روبرو گردید. حتی عده زیادی از زنان مسلمان با به جان خریدن همه خطرات و تحقیرها تا پایان حکومت رضاخان و حتی پس از آن حاضر به ترک حجاب اسلامیشان نشدند، بلکه مقاومت کردند و افتخار نسلهای آینده شدند.
با ابلاغ قانون کشف حجاب، برخی از زنان که چادرهایشان را اجباراً برداشته و روسری به سر کردند، روپوشهای بلند پوشیدند تا ایمان و پاکدامنی و منزلت الهی شان محفوظ بماند. اما رضاخان دستور داد تا با شدت هر چه تمام تر به اینگونه زنان هجوم برند و روسریهایشان را پاره نمایند.
باید گفت حماسه ها و مخالفتهای دلیرانه زنان و مردان مسلمان در مقابله با موج اسلام ستیزی رضاخان جزء درخشنده ترین صفحات تاریخ کشور اسلامی ایران است که برای همیشه در تاریخ خواهد ماند.

قتل میرزا تقی خان امیر کبیر به دستور ناصر الدین شاه: 18 دی 1230

موقعیت ژئوپلتیک ایران به خاطر همسایگی با روسیه و ترکیه و راه دستیابی به هند و آسیای میانه، در دوران قاجار کشور ما را به قلمرو نفوذ و استیلای بیگانگان تبدیل کرده بود و در آن دوران پر هیاهو، حکومت ایران که فاقد ابتدایی ترین اصول فرمانروایی بود. دربار قاجار، نه تنها از مردان بزرگ و سیاستمداران کار کشته نمی توانست استفاده کند، بلکه اگر کسی هم به کاری یا حرکتی بر می خاست، بزودی زیر چرخهای ماشین خودکامگی شاه له و نابود می شد.
میرزا ابوالقاسم قائم مقام از رجال بزرگ ادب و سیاست، فرزند میرزا عیسی قائم مقام فراهانی از آن گروه انگشت شمار عهد قاجاری است که به تدبیر، دانش، لیاقت و قابلیت سیاسی و میهن دوستی نامدار است.
قائم مقام، صدراعظم محمد شاه بود و قلمروی که برای اختیارات خود و شاه تعیین کرده بود، نشان می دهد که وی با آگاهی و اشرافی که نسبت به اوضاع دربار و سازمان حکومتی داشت، می خواست که شاه فقط آقایی و احترام و تاج و تخت و ضرب سکه را در انحصار داشته باشد و نصب و عزل و رتق و فتق امور دولت و دادن و گرفتن مواجب و منصب را در مجلس وزارت صورت دهد. بی تردید شیوه اصلی و اصولی کار چنان ایجاب می کرده که قائم مقام می اندیشیده و به کار می برده است. اما کاربرد آن در دربار شاهان قاجار فاقد کارآیی لازم بود.

محیط تربیت امیر کبیر

میرزا تقی خان، پسر کربلایی محمد قربان فراهانی، ملقب به اتابک اعظم و امیر نظام و امیر کبیر، از بزرگترین رجال سیاسی دو قرن اخیر ایران و از بزرگترین وزرای ایران در دوره اسلامی بود که در حدود سال 1223 ه ق در خانواده ای از طبقات پایین به دنیا آمد و در دامان یکی از بهترین و اصیل ترین خاندان آن روز ایران، تربیت یافت و رشد کرد. پدرش از اهالی قریه هزاوه شهرستان اراک بود و به مناسبت اینکه هزاوه در مجاورت فراهان، زادگاه خانواده بزرگ قائم مقام قرار داشت، پدرش در سلک نوکران میرزا عیسی قائم مقام در آمد و به مقام آشپزی رسید و در زمان میرزا ابوالقاسم صدراعظم محمد شاه، مقام نظارت بر آشپزخانه را احراز کرد و در اواخر عمر قاپوچی(169) قائم مقام شد. تمام این سمت ها ایجاب می کرد که کربلایی محمد قربان با خاندان قائم مقام حشر و نشر داشته باشد و طبعاً پسر او هم با اطفال خانواده قائم مقام در تماس نزدیک باشد. این وضع خاص که برای میرزا تقی خان از دوران کودکی پیش آمد، برای تربیت یک فرد لایق و صاحب جنبه های مختلف بسیار مؤثر بود. زیرا چنین فردی، چون از طبقات پایین و محروم اجتماع است، به خواسته ها و افکار طبقات پایین مملکت آشناست و از سوی دیگر، با خاندانی که سررشته امور ملت و مملکت و سیاست کشور در آنجا متمرکز است حشر و نشر دارد و قهراً با ریشه مسائل جاری مملکت آشنا می شود.
چنین فردی، حتی اگر از استعداد و شعور عادی هم برخوردار باشد، یک معجون جالب توجه و منشاء آثار مختلف و در عین حال گرانبها از آب در می آید، تا چه رسد به شخص امیر کبیر که به اعتراف دوست و دشمن از نظر استعداد و شعور، از نوابغ جهان بوده است.
گویند امیر در کودکی که ناهار فرزندان قائم مقام را می آورد، برای بازبردن ظروف در حجره ایستاده، آنچه معلم به ایشان می آموخت، فرا می گرفت. تا روزی قائم مقام به آزمایش پسرانش آمده هر چه از آنان پرسید، ندانستند اما امیر جواب داد. قائم مقام پرسید: تقی تو کجا درس خوانده ای؟ عرض کرد: روزها که غذای آقازاده ها را آورده، ایستاده می شنودم. قائم مقام انعامی به او داد، نگرفت و گریه کرد. بدو فرمود چه می خواهی؟ عرض کرد: به معلم امر فرمایید درسی را که به آقازاده ها می دهد به من هم بیاموزد. قائم را دل سوخت. معلم را فرمود تا به او نیز بیاموزد.(170)
بدین ترتیب میرزا تقی خان زیر مراقبت مستقیم معنوی و فرهنگی میرزا ابوالقاسم قائم مقام قرار گرفت و میرزا رگه های بس نیرومندی از استعداد و هوش و قابلیت را در وجود این آشپززاده کشف کرده بود و از این رو در باروری و تربیت او مراقبتی در حد فرزندان و برادر زادگان خود مبذول داشت.
دوران کودکی و جوانی میرزا تقی خان زیر نظر و تربیت قائم مقام سپری شد. او شیوههای منشی گری و نامه نگاری و صدور احکام دیوانی را از نمونه های قائم مقام می آموخت. قائم مقام تحریر و نگارش پاره ای از احکام و نوشته ها را به میرزا تقی خان محول می کرد. بتدریج کار او در محدوده شغل دبیری قرار گرفت و از رموز و ضوابط امور اداری و دیوانی بخوبی آگاهی یافت.