فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

کشف حجاب، ارمغان سفر به ترکیه

در 12 خرداد 1313، رضاخان عازم ترکیه شد. در آن زمان مصطفی کمال آتاتورک، بنیانگذار رژیم لائیک، بر آن کشور حکومت می کرد. ترکیه در آن زمان از نظر معیارهای غربی پیشرفتهای چشمگیری کرده بود. رضاخان پس از بازگشت، بی درنگ به تغییر اوضاع ایران در همه امور، بویژه در زمینه فرهنگی پرداخت و شدیدتر از گذشته به تلاشهایش در راستای اسلام زدایی بویژه حجاب زدایی زنان مسلمان گام برداشت. محمود جم که سالها نخست وزیر و وزیر آن روزگار بوده، می نویسد:(162) در یکی از روزهای تیر ماه 1313، که هیئت دولت در قصر سعد آباد در حضور شاهنشاه جلسه داشت، (رضا شاه) فرمود: سابقاً بارها به کفیل وزارت معارف دستور داده ام تا در باب برانداختن رسم حجاب ما بین زنان ایران اقدام نماید. اما او اقدامی نکرده و یا نتوانسته، حال می خواهم که در این راه با کمال است از میان برداشت شود.
در بهمن 1313، که دانشگاه تهران افتتاح گردید، به دختران دستور دادند با پوشش غیر اسلامی (بدون حجاب)، به تحصیل مشغول شوند تا در آینده ای نه چندان دور پیشاز نهضت کشف حجاب گردند. البته تأسیس دانشسراهای عالی و مقدماتی که از سال 1312، آغاز شده و رضاخان در 17 دی 1314، طی جشن فارغ التحصیلی دختران بی حجاب دانشسرای مقدماتی، کشف حجاب را رسماً اعلام کرد. این اقدامات با برگزاری مراسم و آیین های عمومی مختلط ادامه یافت و در خرداد 1314، مؤسسه پیشاهنگی دختران تأسیس گردید که با اجرای صدها برنامه ضد اخلاقی و انحرافی، گام مهم و مؤثری در شکست شأن و منزلت زنان و دختران برداشته شد.
رضاخان با اینکه می دانست مردم مسلمان شدیداً مخالف اقدامات او هستند، به مخالفت خود با اسلام همچنان ادامه داد و در جمع نمایندگان مجلس پس از بازگشت از ترکیه می گوید: کوشش من این است که ایرانیان را در طریق ترقی و قبول تمدن جدید (غربزدگی) وارد کنم. اما مردم متأسفانه حاضر نیستند خود را برای زندگی عصر جدید حاضر نمایند.

اعلام رسمی کشف حجاب

حجاب نمادی ترین مصداق اسلامیت و عقیده مندی مردم مسلمان و متعهد به آیین جاودان الهی حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) است.
اقدامات رضاخان در غربی کردن کشور و تأسیس مراکز رسمی و نیمه رسمی در جهت رواج فرهنگ غرب و کشف حجاب، مدتها قبل از اعلام رسمی آغاز شده بود و مخالفتهای زیادی را از سوی مردم به رهبری روحانیت آگاه در پی داشت که از آن جمله قیام مردم در مسجد گوهرشاد(163) می توان اشاره کرد.
حدود شش ماه پس از واقعه مسجد گوهرشاد، رضاخان با بی اعتنائی به مخالفت علما و مردم مسلمان، در روز 17 دی 1314، قانون کشف حجاب زنان را بطور آشکار و رسمی اعلام کرد و خود به اتفاق همسر و دخترانش (اشرف و شمس) که بدون حجاب بودند، در جشن فارغ التحصیلی دانشسرای مقدماتی که به ابتکار علی اصغر حکمت، وزیر معارف و فراماسونر تشکیل گردید(164)، شرکت و سخنانی ایراد کرد که آغازگر یک دوره سیاه برای زنان ایران بود، دوره ای که قریب به نیم قرن به طول انجامید و در طی آن سخت ترین ضربه ها را بر جسم و روح زن مسلمان وارد کردند و شخصیت آسمانی و فرشته گونه او را در هم شکستند.
محمد رضا پهلوی در کتاب مأموریت برای وطنم می نویسد:(165) تا آنجایی که اطلاع دارم این اولین بار بود که در تاریخ ایران بانوان بدون حجاب در مراسم رسمی عمومی شرکت می جستند و پر واضح است که موفقیت در این آزمایش بزرگ، مرهون نیروی ابتکار پدرم و تا درجه ای مدیون شجاعت مادر و خواهرانم بود که در برابر رسوم کهنه (حجاب زنان مسلمان) که مورد حمایت اکثریت مردم از جلمه بسیاری از روحانیون بزرگ و رجال کشور بود، قیام کنند... اقدام رضاشاه موفقیت کامل یافت..
مأموران رضاخان در اجرای این قانون، با تمام قوت و قدرت، شب و روز در کوچه ها و خیابانها گشت می زدند و هر جا زن با حجابی را می یافتند با خشونت با او برخورد و چادر و روسریش را بر می داشتند و مردان را مجبور می کردند تا زنهایشان را سربرهنه به خیابانها و مجالس ببرند.

مخالفت امام خمینی (ره) با کشف حجاب

این وضعیت اختناق که در ایران پدید آمده بود، امام خمینی (ره) (که در آن زمان در سنین جوانی بود) و سایر علمای حوزه علمیه را به خروش آورد و باعث شد تا برغم خطر انحلال حوزه نوپای قم از سوی رضاخان، مخالفت خود را با کشف حجاب اعلام کنند. از این رو فضلای حوزه و در رأس آنها امام (ره) که آن زمان به حاج آقا روح الله خمینی معروف بود به رئیس حوزه علمیه، مرحوم آیه الله العظمی حاج شیخ عبد الکریم یزدی گفتند: در هر صورت چاره ای جز این نیست که طی یک تلگراف رسمی به این قضیه (کشف حجاب) اعتراض شود، برای آینکه حجاب از ضروریات دین اسلام است و ما باید از آن دفاع کنیم. اگر هم این طاغوت قبول نکرد که لغو کند، لااقل رفع تکلیف از حوزه و مرجعیت شیعه می شود و این اعتراض در تاریخ می ماند. آیه الله حائری یزدی تلگراف مختصری با این مضمون خطاب به رضا شاه نوشتند که: حجاب از مسلمات دین اسلام است و کشف آن برای زنان نباید اجباری و الزامی باشد و ... که با پاسخ اهانت آمیز محمدعلی فروغی نخست وزیر وقت و واکنش تند رضاخان روبرو گردید.(166)
امام (ره) که یکی از مخالفان سر سخت رضاخان بود و بسیاری از جنایات آن دوران را عیناً مشاهده کرده بودند در یکی از سخنرانیهایشان چنین فرموده اند:(167)
من یادم است که اینها در زمان رضاخان به اسم اتحاد شکل، به اسم کشف حجاب چه کارها کردند، چه پرده ها دریدند از این مملکت، چه زورگوییها کردند و بچه ها ساقط شدند در اثر حمله هایی که اینها می کردند به زنها که چادر را از سرشان بکشند.
و در سخنرانی دیگری فرمودند:(168)
قضیه کشف حجاب یک مطلبی نبود که اینها می خواستند زنها را مثلاً ده میلیون زن را بیاورند در جامعه وارد کنند، اینها یک دستوراتی بود که اینها می گرفتند از خارج، برای اسارت ما اجرا می کردند... این کشف حجابی که اینها کردند و اسمشان را بعداً آزاد زنان، آزاد مردان پسر رضاخان گذاشت، من تلخی اش باز در ذائقه ام هست و شما نمی دانید چه کردند با این زنهای محترمه و چه کردن با همه قشرها، الزام می کردند هم تجار را، هم کسبه جزء را، هم روحانیت را، هر جا زورشان می رسید، به اینکه مجلس بگیرند و زنهایتان (بی حجاب) را بیاورید در مجلس بیاورید در مجلس عمومی. آن وقت اگر اینها تخلف می کردند کتک دنبالش بود، حرف دنبالش بود، همه چیزها و حرفها بود و اینها می خواستند زن را وسیله قرار بدهند از برای اینکه سرگرمی حاصل شود برای جوانها، و در کارهای اساسی اصلاً وارد نشوند.