فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

تشکیل نهضت سواد آموزی به فرمان امام خمینی (ره): 7 دی 1358

برادران و خواهرانی که در نهضت سواد آموزی مشغول تلاش و خدمت ارزنده خود هستند، حقیقتاً کار بسیار بزرگ و فریضه ای فوتی و فوری و کاملاً حایز اهمیتی انجام می دهند.
امیدواریم که انشاء الله موفق باشند.(142)
مقام معظم رهبری حضرت آیه الله خامنه ای
خداوند بشر را آفریده و عقل را برای تفکر در او به ودیعه نهاده است تا حق و باطل، خیر و شر و زشت و زیبا را از هم تمییز دهد و راه خویش را در زندگانی بازیابد و در عین حال از لغزشها و زیانهای جهل و نادانی و غایله های سوء بردگی و بندگی انسان، مصون باشد. این هدف جز از راه پرورش عقل و تعلیم علم، میسر نبود. لذا اسلام مقام علم را بس رفیع و ارجمند معرفی کرد. کمال و تمامیت شخصیت انسان بر اساس دانش و بینش او استوار است، زیرا آدمی در سایه این بینش می تواند خود را در رده فرشتگان آسمانی قرار داده و برای وصول به مقامات رفیع اخروی کسب آمادگی کند. عالم و دانشمند نه تنها مراتب والایی را در آخرت احراز می کند بلکه در دنیا نیز از سپاس و ستایش خدا و مردم برخوردار است.
قرآن کریم در زمانی نازل شد که جوامع انسانی از گروهی بی سواد تشکیل شده بود که متکی به تعالیم احبار و رهبانان و اساطیر و افسانه های قدیمی و کهن بود و انسانها، بنده شهوات و تمایلات بودند. نزول قرآن کریم با علم و نوشتن آغاز گردید. اولین سوره ای که بر پیغمبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شد، حکایت از فراگیری علم دارد.
اقرا باسم ربک الذی خلق. خلق الانسان من علق. اقرا و ربک الاکرم. الذی علم بالقلم. علم الانسان مالم یعلم(143)
اسلام از آغاز مبارزه با بی سوادی را آغاز کرد و از کمترین فرصت و دقیق ترین آن برای مبارزه با این پدیده شوم استفاده کرد. پیغمبر اسلام (صلی الله علیه و آله سلم) به عده ای از اسیران با سواد مکه که در جنگ بدر اسیر شده بودند، تکلیف کرد تا هر یک از آنها 10 نفر از مسلمانان مدینه را خواندن و نوشتن بیاموزند و آزاد گردند. دیری نپایید که افراد با سواد در مناطق اسلامی رو به فزونی نهاد، چون برنامه اسلام بالا بردن مقام علم و دانش بود و خداوند در قرآن کریم می فرماید:
یوتی الحکمه من یشاء و من یؤت الحکمه فقد اوتی خیرا کثیرا(144)
به هر کس که بخواهد علم و حکمت می دهد و هر کس که علم و حکمت نصیب او گشت از خیر و برکت فراوانی برخوردار شده است.
و نیز رسول اکرم (صلی الله علیه وآله و سلم) فرمود: کسب علم بر هر مسلمانی واجب است اسلام تحصیل علم و تعلیم آن را یکی از ضروریات اولیه حیات و زندگی قرار داده است.
پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) مردم را به کسب دانش و بحث و مذاکره علمی تشویق فرمود، اگر چه مسلمان مجبور باشد در این راه مسافتهای دور و درازی را طی کند و برای نیل به علم و دانش، بیشتر عمرش سپری گردد.
اطلبو العلم و لو باالصین(145)
جویای علم باشید ولو آن که آن را در چین سراغ کرده باشید.
این بیان پیغمبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) کنایه از آن است که مسلمان باید هر زمان و مکانی را مغتنم بشمارد و از هر موقعیتی برای کسب علم، بهره برداری کند. علت اینکه مسلمین توانستند در علم و دانش به پیشرفتهای شگرفی نایل شوند، به خاطر این است که اسلام از علم و عالم، بیش از هر چیز دیگری تعریف و تمجید نموده است.
قل هل یستوی الذین یعلمون و الذین لا یعلمون انما یتذکر اولوالالباب(146).
آیا آنان که با سلاح علم مجهزند و افرادی که با جهل و نادانی دست به گریبانند، با هم برابرند، صرفاً اندیشمندان هستند که تفاوت عظیم و بعد مسافت معنوی این دو گروه را درک می کنند و امتیاز میان آنان را باز میابند و از این رهگذر پند می گیرند.

تاریخچه مبارزه با بی سوادی در ایران

در کشور ایران در گذشته حکام همیشه به فکر منافع خویش بوده اند، به همین علت بی سوادی نیز در اثر بی توجهی پادشاهان گسترش یافته و سواد مخصوص قشر و طبقه خاصی از جامعه بوده است. در رژیم گذشته علی رغم تبلیغات وسیعی که برای مبارزه با بی سوادی انجام می شد، عملاً اقدام اساسی در جهت ریشه کن کردن این پدیده زشت صورت نپذیرفت، هنگامی که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید، تعداد زیادی از مردان و زنان این مرز و بوم، از نعمت خواندن و نوشتن محروم بودند و عزمی ملی را می طلبید که این مهم با فرمان امام خمینی (ره) انجام گرفت و در هفتم دی ماه 1358، نهضت سواد آموزی تأسیس شد.

پیام امام خمینی (ره) درباره تشکیل نهضت سواد آموزی(147)

بسم الله الرحمن الرحیم
ن و القلم و ما یسطرون
ملت شریف ایران، شما می دانید که در رژیم گذشته آنچه بر ملت مبارز ایران سایه افکنده بود، علاوه بر دیکتاتوری و ظلم، تبلیغات بی محتوا و هیچ را همه چیز جلوه دادن بود.
ملتی که در همه ابعاد از حوایج اولیه محروم بود وانمود می شد که در اوج ترقی است. از جمله حوایج اولیه برای هر ملت که در ردیف بهداشت و مسکن بلکه مهمتر از آنهاست، آموزش برای همگان است. مع الاسف کشور ما وارث ملتی است که از این نعمت بزرگ در رژیم سابق محروم و اکثر افراد کشور ما از نوشتن و خواندن برخوردار نیستند، چه رسد به آموزش عالی.
مایه بس خجلت است که در کشوری که مهد علم و ادب بوده و در سایه اسلام زندگی می کند که طلب علم را فریضه دانسته است، از نوشتن و خواندن محروم باشد. ما باید در برنامه دراز مدت، فرهنگ وابسته کشورمان را به فرهنگ مستقل و خودکفا تبدیل کنیم و اکنون بدون از دست دادن وقت و بدون تشریفات خسته کننده برای مبارزه با بی سوادی بطور ضربتی و بسیج عمومی قیام کنیم تا ان شاء الله در آینده نزدیک هر کس نوشتن و خواندن ابتدایی را آموخته باشد.
برای این امر لازم است تمام بی سوادان برای یادگیری و تمام خواهران و برادران با سواد برای یاد دادن بپاخیزند و وزارت آموزش و پرورش با تمام امکانات بپاخیزد و از قرطاس بازی و تشریفات اداری بپرهیزد، برادران و خواهران ایمانی برای رفع این نقیصه دردآور بسیج شوید و ریشه این نقص را از بن بر کنید.
تعلیم و تعلم عبادتی است که خداوند تبارک و تعالی ما را بر آن دعوت فرموده است ائمه جماعات شهرستانها و روستاها مردم را دعوت نمایند و در مساجد و تکایا با سوادان نوشتن و خواندن را به خواهران و برادران خود یاد دهند، و منتظر اقدامات دولت نباشند و در منازل شخصی اعضای بی سواد را تعلیم کنند و بی سوادان از این امر سرپیچی نکنند.
من از ملت عزیز امید دارم که با همت والای خود بدون فوت وقت ایران را به صورت مدرسه ای در آورند و در هر شب و روز و در اوقات بیکاری یکی دو ساعت را صرف این عمل شریف نمایند. بپاخیزید که خداوند متعال با شماست.
از خدای تعالی سعادت و سلامت و رفاه ملت شریف را خواستارم.
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته
روح الله الموسوی الخمینی
هفتم دی ماه 58 مطابق با هشتم صفر 1400