فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

تصویب بیانیه جهانی حقوق بشر

در جریان جنگ جهانی دوم، هنگامی که منشور ملل متحد در سانفرانسیسکو در دست تدوین بود، احترام به حقوق بشر و آزادیهای سیاسی مردم مورد توجه نمایندگان کشورهای مختلف جهان واقع شد و در نتیجه هم در مقدمه منشور و هم در شش ماده آن، به مسأله حقوق بشر توجه شد.
پس از چندی، سازمان ملل متحد تصمیم گرفت که حقوق اساسی و آزادیهای بشری را به وسیله یک سند بین المللی تثبیت کند تا این حقوق همه جا و برای همه ملتها قابل اجرا باشد. از این رو انجام این وظیفه مهم را به عهده کمیسیون حقوق بشر محول کرد. کمیسیون مذکور در ماه ژانویه سال 1947، شروع به کار کرد و پس از مدتی مطالعه و بررسی در قوانین اساسی کشورها و بحث و گفتگو در کمیسیونهای مختلف، نتیجه مطالعات خود را به صورت لایحه ای به مجمع عمومی که در پاییز سال 1948 (آذر 1327) در پاریس تشکیل شده بود، تقدیم کرد. مجمع مزبور در 10 دسامبر 1948 / 19 آذر 1327 با 48 رأی مثبت و 8 رأی ممتنع، بیانیه جهانی حقوق بشر را تصویب کرد و این روز به عنوان روز جهانی حقوق بشر نامگذاری گردید. دبیر کل مجمع در بیان پذیرش بیانیه چنین خاطرنشان ساخت که پذیرش این بیانیه با چنین اکثریت وسیعی، بدون هیچ رأی منفی، حاصلی عظیم در حمایت از حقوق بشر است.
بیانیه جهانی حقوق بشر متشکل از یک مقدمه و 30 ماده است که مواد 3 الی 21 آن درباره حقوق مدنی و سیاسی است. موارد 22 الی 27 درباره حقوق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی است و مواد 28 الی 30 آن وجود سیستمی را که تحقق حقوق بشری در آن ممکن و میسر باشد، بحث می کند.

نهادهای سازمان ملل در رابطه با حقوق بشر

مجمع عمومی در اجرای وظایف خود در خصوص موضوع حقوق بشر، نهادهای فرعی را ایجاد نموده است که مهمترین آنها عبارتند از:
1- کمیسیون حقوق بین الملل
این کمیسیون به موجب قطعنامه شماره 174 مورخه 21 نوامبر 1947 و به منظور توسعه تدریجی و ترویج حقوق بین الملل و نیز قانونگذاری تأسیس شد.
2- کمیته ویژه استعمارزدایی و اجرای اعلامیه استقلال
این کمیته برای اجرای اعلامیه اعطای استقلال به مردم و سرزمینهای مستمره - که به کمیته بیست و چهارم نیز معرف است - براساس قطعنامه شماره (xvi) 1694 مورخه 27 نوامبر 1961 مجمع عمومی ایجاد شد. وظایف اصلی این کمیته عبارت است از:
الف - نظارت بر اجرای اعلامیه اعطای استقلال.
ب - مطلع ساختن شورای امنیت از هر گونه تحول در سرزمینهای مستعمره که ممکن بود صلح و امنیت بین المللی را به خطر اندازد.
ج - تعیین موقعیتی که سرزمینی می تواند یک کشور مستقل شود.
3- کمیته ویژه رسیدگی به اقدامات اسرائیل در نواحی اشغالی.
این کمیته در 1986 و متاثر از اعلامیه جهانی حقوق بشر در خصوص حق هر فرد برای بازگشت به میهن خود و نیز مقررات مقاوه نامه ژنو درباره حمایت از غیر نظامیان در زمان جنگ تاسیس شد.
از اسرائیل خواسته شد تا با این کمیته همکاری نموده، تسهیلات لازم را فراهم نماید. کمیته می بایست گزارشهای خود را به دبیر کل تسلیم نماید.
در پاسخ خواست کمیته ویژه، برای بازدید از اسرائیل، همواره رژیم اشغالگر قدس پاسخ منفی داده است و در نتیجه اعضای کمیته از کشورهای همجوار و مراکز تجمع پناهندگان فلسطینی بازدید به عمل آورده اند. در سالهای اخیر کمیته ویژه بیانات رهبران اسرائیل محدود کرده است.
4- کمیته اعمال حقوق غیر قابل انتزاع مردم فلسطین
این کمیته با ابراز نگرانی شدید مجمع عمومی در قطعنامه شماره 337 مورخه 10 نوامبر 1975 مبتنی بر عدم مشاهده هیچ گونه پیشرفتی در حقوق مردم فلسطین از جمله، حق تعیین سرنوشت بدون مداخله خارجی، حق استقلال ملی در حاکمیت، و یا حق بازگشت به سرزمین خویش، ایجاد شد.

بررسی وضعیت حقوق بشر در ایران

بررسی وضعیت حقوق بشر در ایران، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی از سال 1980 میلادی، در کمیسیون فرعی مبارزه با اقدامات تبعیض آمیز و حمایت از اقلیتها در ارتباط با فرقه بهائیت آغاز شده و ادامه دارد. این کمیسیون با بررسی یکجانبه و مغرضانه هر بار قطعنامه ای علیه ایران به تصویب می رساند و با وجود اینکه هر بار نماینده ویژه حقوق بشر از ایران بازدید به عمل می آورد، ولی تحت تأثیر سیاستهای استکبار جهانی گزارش را منعکس می کند.
ایران در رد اتهامات مطروحه، استدلال کرده است که حقوق قضایی و مدنی جمهوری اسلامی بر اساس تعالیم می باشد و نظام حقوقی اسلام بویژه، تأکید بر احترام به حقوق بشر دارد و ایران کلیه مقررات بین المللی را در صورت مغایرت با اسلام، محترم می شمارد. جمهوری اسلامی مایل به همکاری با مجامع بین المللی است، ولی حاضر نیست که اصول اسلامی را نادیده بگیرد.
مجموعه فصل سوم قانون اساسی ایران که شامل اصول نوزدهم تا چهل و دوم می باشد، همچنین اصول سوم و نهم، صریحاً حقوق انسانی اتباع ایرانی را همان گونه که در میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی مطرح می باشد، به رسمیت شناخته است.
بطور کلی برای پیشرفت بر روی مسأله حقوق بشر، بایستی اولاً دیدگاههای مختلف مورد بررسی قرار گیرد و اختلافات کاملاً متمایز گردد و بعد با توجه به تعاریفی که هر گروه و یا سیستمی از حقوق بشر دارد، با همان ضوابط مورد بررسی قرار گیرد. به عنوان مثال اگر مسلمانان معتقدند که حقوق بشر از دیدگاه اسلام با دیگر ادیان تفاوت دارد، بعد از تدوین آن، سازمانهای حقوق بشر این مسأله را مطالعه نمایند که فرضاً کشورهای اسلامی تا چه حد حقوق بشری را که معتقد به آن هستند مراعات نموده، یا پیاده می کنند.
جمهوری اسلامی ایران جزء 10 کشوری است که همواره با اتهام نقض حقوق بشر، مسائل حقوقی آن بطور یکجانبه مورد بحث قرار می گیرد. در پنجاه و چهارمین اجلاس کمیسیون حقوق بشر که به مدت 6 هفته از 25 اسفند 1376 تا 4 اردیبهشت 1377 در ژنو برگزار شد، مواضعی علیه ایران اتخاذ شد که بررسی آن نشان می دهد مواضع این کمیسیون، فراتر از اعتراض به جمهوری اسلامی، اظهار نگرانی و خشم نسبت به حقوق اسلام و فقه اسلامی است.
نماینده اعزامی حقوق بشر ایران در گزارش خود اظهار داشته که:
بسیاری از مقررات فقهی، مخصوصاً مقررات مربوط به حقوق زن و مرد که ذاتاً تبعیض آمیز به نظر می رسد، باید مورد تجدید نظر قرار گیرند، از قبیل: مسأله ارزش شهادت زنان، ارث، قصاص و دیه که با توجه به نص قرآن در اختلاف ارث:
فللذکر مثل حظ الانثیین(116)
مردان دو برابر زنان ارث می برند
و در مورد شهادت زنان و مردان:
و استشهدوا شهیدین من رجالکم فان لم یکونا رجلین فرجل و امراتان(117)
دو تن از مردان گواه آرید و اگر دو مرد نیابید یک تن مرد و دو زن
و موارد دیگر، می توان گفت که علیه دین مبین اسلام قضاوت کرده و اصول صریح اسلامی را نقض حقوق بشر معرفی نموده است.
همچنین از "رجم" و "قطع دست" به عنوان "شکنجه و مجازات های بی رحمانه غیر انسانی "نام برده شده و از دولت ایران، خواسته است که سریعاً این نوع مجازاتها را لغو نماید.
آیا متولیان حقوق بشر نمی دانند که بر اساس اصل چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی،کلیه قوانین و مقررات مدنی، جزایی، مالی، اقتصادی، اداری، فرهنگی، نظامی، سیاسی و غیر اینها، باید بر اساس موازین اسلامی باشد و مجازاتهایی مانند قطع دست از مجازاتهای مسلم اسلامی است؟ و هیچ دولتی بر اساس این میثاق ملی مجاز به لغو احکام اسلامی نیست؟
آیا این گونه بر خوردهای تحکم آمیز که مقدس ترین عقاید ملت را مورد هتک قرار می دهد، نباشید روشنفکران غربگرا را که در برابر اینگونه سازمانها لبخند می زنند، به تجدید نظر واداشته و از انگیزه ها و اهداف آنان آگاهشان سازد؟
نماینده ایران در کمیسیون حقوق بشر در گزارش خود در سال 1372 آورده است که: راضی کردن آنها غیر مقدور است چرا که خداوند علیم صادق فرموده است:ولن ترضی عنک الیهود و لا النصاری حتی تتبع ملتهم(118).
(هرگز یهود و نصاری از تو راضی و خشنود نخواهند شد مگر آنکه پیروی از آیین آنها کنی)