فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر: روز جهانی حقوق بشر: 19 آذر 1327 / 10 دسامبر 1948

توجه به حقوق بشر هم یک ادعایی است و این رایج بین تمام سران کشورهای دنیا است لکن در مقام عمل چه؟ کارتر هم ادعا می کرد که ما حقوق بشر را احترام می گذاریم لکن به حقوق بشر احترام گذاشت؟ آیا شاه مخلوع در ایران به حقوق بشر احترام می گذاشت که آنها پشتیبانی از او کردند؟(114)
جهانخواران که به نامهای پر زرق و برق شعارهای طرفداری از حقوق بشر و صلح، دوستی و آرامش جهان و طرفداری از توده های کارگر و کشاورز به جان جهانیان مظلوم افتاده و فساد و ترور و قتل و غارت را در صحنه گیتی روز افزون می کنند... بدانند که اینان با شعار طرفداری از حقوق بشر بزرگترین پایمال کنندگان حقوق انسانها هستند و در رسیدن به اهداف ظالمانه خود هیچگاه غفلت نمی کنند و از هیچ جنایتی دریغ ندارند.(115)
امام خمینی (ره)
اندیشه حمایت از حقوق بشر از دیرباز، برای مبارزه با ظلم و بی عدالتی مطرح بوده است. بنابراین حقوق بشر به پهنه تاریخ می رسد. اندیشه حقوق بشر از قدیم الایام در حیطه حقوق طبیعی در تبیین و تعیین حقوق و وظایف انسانها قرار گرفته است. فلاسفه یونان باستان، سقراط، افلاطون و ارسطو، قوانین طبیعی را الگوی قوانین اجتماعی می دانستند. با ظهور دین مبین اسلام، پیامبر عظیم الشأن اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) همواره حامی اصلی حقوق بشر و رهاکننده انسانها از زنجیرهای اسارت جاهلیت و مظالم حاکمان جور گردید.
در آغاز قرن بیستم، با پایان جنگ جهانی اول، توجه خاصی به موضوع حقوق بشر در میثاق جامعه ملل نشان داده شد. دولتهای عضو، متعهد شدند که برای تامین و حفظ شرایط عادلانه و انسانی کار، برای مردان، زنان و کودکان و برای تامین و حفظ شرایط عادلانه و انسانی کار، برای مردان، زنان و کودکان و همچنین رفتار عادلانه با بومیان مستعمرات خود کوشش نمایند. در سال 1920، سیستم حقوق اقلیتها ایجاد شد و همزمان سازمان بین المللی کار نیز تأسیس شد. هدف از تأسیس این سازمان پیش بینی ساختار و عملکرد تاسیساتی بود که مقررات جهانی وسیعی برای طبقه کارگر و شرایطی که در آن به سر می بردند، ایجاد شوند تا راه حصول به عدالت اجتماعی و صلح جهانی تأمین گردد.

تصویب بیانیه جهانی حقوق بشر

در جریان جنگ جهانی دوم، هنگامی که منشور ملل متحد در سانفرانسیسکو در دست تدوین بود، احترام به حقوق بشر و آزادیهای سیاسی مردم مورد توجه نمایندگان کشورهای مختلف جهان واقع شد و در نتیجه هم در مقدمه منشور و هم در شش ماده آن، به مسأله حقوق بشر توجه شد.
پس از چندی، سازمان ملل متحد تصمیم گرفت که حقوق اساسی و آزادیهای بشری را به وسیله یک سند بین المللی تثبیت کند تا این حقوق همه جا و برای همه ملتها قابل اجرا باشد. از این رو انجام این وظیفه مهم را به عهده کمیسیون حقوق بشر محول کرد. کمیسیون مذکور در ماه ژانویه سال 1947، شروع به کار کرد و پس از مدتی مطالعه و بررسی در قوانین اساسی کشورها و بحث و گفتگو در کمیسیونهای مختلف، نتیجه مطالعات خود را به صورت لایحه ای به مجمع عمومی که در پاییز سال 1948 (آذر 1327) در پاریس تشکیل شده بود، تقدیم کرد. مجمع مزبور در 10 دسامبر 1948 / 19 آذر 1327 با 48 رأی مثبت و 8 رأی ممتنع، بیانیه جهانی حقوق بشر را تصویب کرد و این روز به عنوان روز جهانی حقوق بشر نامگذاری گردید. دبیر کل مجمع در بیان پذیرش بیانیه چنین خاطرنشان ساخت که پذیرش این بیانیه با چنین اکثریت وسیعی، بدون هیچ رأی منفی، حاصلی عظیم در حمایت از حقوق بشر است.
بیانیه جهانی حقوق بشر متشکل از یک مقدمه و 30 ماده است که مواد 3 الی 21 آن درباره حقوق مدنی و سیاسی است. موارد 22 الی 27 درباره حقوق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی است و مواد 28 الی 30 آن وجود سیستمی را که تحقق حقوق بشری در آن ممکن و میسر باشد، بحث می کند.

نهادهای سازمان ملل در رابطه با حقوق بشر

مجمع عمومی در اجرای وظایف خود در خصوص موضوع حقوق بشر، نهادهای فرعی را ایجاد نموده است که مهمترین آنها عبارتند از:
1- کمیسیون حقوق بین الملل
این کمیسیون به موجب قطعنامه شماره 174 مورخه 21 نوامبر 1947 و به منظور توسعه تدریجی و ترویج حقوق بین الملل و نیز قانونگذاری تأسیس شد.
2- کمیته ویژه استعمارزدایی و اجرای اعلامیه استقلال
این کمیته برای اجرای اعلامیه اعطای استقلال به مردم و سرزمینهای مستمره - که به کمیته بیست و چهارم نیز معرف است - براساس قطعنامه شماره (xvi) 1694 مورخه 27 نوامبر 1961 مجمع عمومی ایجاد شد. وظایف اصلی این کمیته عبارت است از:
الف - نظارت بر اجرای اعلامیه اعطای استقلال.
ب - مطلع ساختن شورای امنیت از هر گونه تحول در سرزمینهای مستعمره که ممکن بود صلح و امنیت بین المللی را به خطر اندازد.
ج - تعیین موقعیتی که سرزمینی می تواند یک کشور مستقل شود.
3- کمیته ویژه رسیدگی به اقدامات اسرائیل در نواحی اشغالی.
این کمیته در 1986 و متاثر از اعلامیه جهانی حقوق بشر در خصوص حق هر فرد برای بازگشت به میهن خود و نیز مقررات مقاوه نامه ژنو درباره حمایت از غیر نظامیان در زمان جنگ تاسیس شد.
از اسرائیل خواسته شد تا با این کمیته همکاری نموده، تسهیلات لازم را فراهم نماید. کمیته می بایست گزارشهای خود را به دبیر کل تسلیم نماید.
در پاسخ خواست کمیته ویژه، برای بازدید از اسرائیل، همواره رژیم اشغالگر قدس پاسخ منفی داده است و در نتیجه اعضای کمیته از کشورهای همجوار و مراکز تجمع پناهندگان فلسطینی بازدید به عمل آورده اند. در سالهای اخیر کمیته ویژه بیانات رهبران اسرائیل محدود کرده است.
4- کمیته اعمال حقوق غیر قابل انتزاع مردم فلسطین
این کمیته با ابراز نگرانی شدید مجمع عمومی در قطعنامه شماره 337 مورخه 10 نوامبر 1975 مبتنی بر عدم مشاهده هیچ گونه پیشرفتی در حقوق مردم فلسطین از جمله، حق تعیین سرنوشت بدون مداخله خارجی، حق استقلال ملی در حاکمیت، و یا حق بازگشت به سرزمین خویش، ایجاد شد.