فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

بیمه های اجتماعی غیر دولتی در حقوق اسلامی

در زمانی که حکومت اسلامی بر جامعه حاکم نباشد و یا امکانات دولت اسلامی به میزانی نباشد که بتواند تمام ضروریات زندگی طبقات نیازمند را تامین کند، مردم در صورت مشاهده تنگدستی و یا بیماری فردی و یا قشری از اعضای جامعه خود، باید در حد امکان متکفل تأمین رفاه مادی و معنوی آن فرد یا قشر از اجتماع بشوند، زیرا بر اساس تعالیم اسلامی همه افراد جامعه اسلامی متعلق به یک پیکر واحد هستند و اگر یکی از آنان به رنج افتد، اعضای دیگر این پیکر نیز دچار رنج و درد خواهد شد.

منابع پرداخت بیمه های اجتماعی غیر دولتی در حقوق اسلامی

دین مبین اسلام برای پرداختهای فوق العاده هر فرد از دو راه وارد شده است:
الف - وجوهی که پرداخت آنها واجب شرعی است، مانند نفقه به افراد واجب /، نذرها، عهود و کفارات.
ب - وجوهی که پرداخت آنها اختیاری و مستحب است، نظیر وقف، صدقه، احسان، قرض الحسنه و رسیدگی به کودکان بی سرپرست.

نگاهی گذرا به صنعت بیمه ایران

صنعت بیمه (بیمه خصوصی) یکی از اجزای نظام اقتصادی هر جامعه را تشکیل می دهد. امروزه، این صنعت از رشد و اعتبار بسیار زیادی بر خوردار است و همانند موتور محرکه ای، برای رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی عمل می کند. اما متأسفانه در تاریخ چندین دهه ای صنعت بیمه ایران، هنوز آن چنان که شاید و باید، جامعه از نقش و اهمیت این صنعت در رشد و توسعه اقتصادی، حمایت از سرمایه های انسانی، گسترش فرهنگ تعاون و تقویت روحیه امیدواری به کار و زندگی آگاهی کامل ندارد و در مجموع، صنعت بیمه بطور فراگیر مورد استفاده عموم قرار نگرفته است و در نتیجه، موجب توسعه چشمگیر اقتصادی و اجتماعی نشده است. در ایران، دو نوع بیمه خصوصی وجود دارد: بیمه اجباری نظیر بیمه خدمات درمانی، بیمه تامین اجتماعی،... و بیمه اختیاری. که در اختیار شرکتهای بیمه قرار دارد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شرکتهای بیمه، ملی شدند که اقدام شایسته ای برای حفظ سرمایه ملی بود. این شرکتها در ظاهر، مستقل از هم هستند و بطور مجزا از یکدیگر عمل می کنند. اما تمام آنها در زیر چتر بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران قرار دارند و دارای دستورالعملهای واحدی می باشند. فقط سطح پوشش آنها با یکدیگر اندکی تفاوت دارد. طبیعی است، موشکافی پیرامون آنچه صنعت بیمه را در کشور در نیمه راه نگاه داشته و از تکامل و تأثیر گذاری مثبت آن بر روند رشد و توسعه کاسته است ، ضرورتی تام دارد و انجام این امر می تواند مبنای حرکتی نو در عرصه صنعت بیمه شود. آنچه در زیر مطرح می شود، نکاتی چند در همین ارتباط است:
- گسترش فرهنگ بیمه باید از راههای گوناگون پیگیری شود، متأسفانه تاکنون، مردم کشور ما هم در زمینه تبلیغات و هم در زمینه اجرا، شاهد تلاشهای چشمگیری در این ارتباط نبوده اند. جامعه ما هنوز واقعاً نمی داند که صنعت بیمه از الزامات زندگی امروزی است. در گذشته، اصل همکاری بر اساس روابط خویشاوندی، قومی،... بود. این روابط همچون سدی محکم افراد و گروهها را در مقابله با حوادث و مصایب پشتیبانی می کرد. اما امروز، با گسترش شهرنشینی و در نتیجه، سست شدن پیوندهای عاطفی، این اصل در قالب صنعت بیمه، حمایت از شهروندان را در مقابله با حوادث به عهده گرفته است. در ضمن صنعت بیمه با حمایت از افراد حقیقتی و حقوقی که می خواهند در عرصه تولید و صادرات کالا فعالیت کنند. اسباب رشد و توسعه جامعه را فراهم می آورد، بنابراین، این صنعت باید در عرصه تبلیغات بخوبی معرفی و عرضه شود، بگونه ای که مردم نیاز به بیمه را به عنوان بخشی از زندگی بدانند. در عرصه اجرا نیز بیمه باید شیوه هایی را دنبال کند که با دریافت کمترین حق بیمه و ارایه بهترین خدمات رغبت بیشتری را نسبت به بیمه شدن به وجود آورد و دریچه جدیدی را به روی این صنعت بگشاید.
- قرار دادن صنعت بیمه در خدمت رشد و توسعه اقتصادی، نیاز مبرم جامعه ماست. متأسفانه، کم بازده بودن سرمایه گذاریهای تولیدی نسبت به سرمایه گذاریهای بخش خدمات و وجود خطرات مالی در سرمایه گذاریهای تولیدی، رغبت چندانی نسبت به تزریق سرمایه های خصوصی در بخشهای تولیدی کشور پدید نمی آورد. شرکتهای بیمه می توانند از طریق پشتیبانی از سرمایه گذاران در مقابله با خسارتهای احتمالی، میزان خطر پذیری در سرمایه گذاریهای تولیدی را به حداقل کاهش دهند و بدین ترتیب، اسباب استقلال کامل و توسعه اقتصادی کشور را فراهم آورند.
- وقوع حوادث طبیعی هر از چندگاهی، بخشی از مردم را دچار ضرر و زیان می کند. ضمن مورد انتظار بودند کمکهای دولت، صنعت بیمه کشور نیز باید به نحوی گسترش یابد که بتواند بخش عمده این خسارتها را جبران کند.
- با وجود آن که صنعت بیمه در کشورهای صنعتی بهترین خدمات را به بیمه گذاران ارایه می دهد، سودآور نیز هست. اگر بخواهیم بیمه در کشور ایران نیز واقعاً یک صنعت باشد، باید به نحوی مدیریت و سازماندهی شود که ضمن سودآوری معقول، روز به روز در ارایه خدمات بهتر عمل کند. در این صورت، می توان امیدوار بود که صنعت بیمه، راه تکاملی را در توسعه بخشیدن به بخشهای گوناگون جامه می پیماید.
- صنعت بیمه در کشور ما از عدم اعتماد عمومی نسبت به خود رنج می برد و این امر به دلیل تجربه های نه چندان خوبی است که بیمه شوندگان از شرکتهای بیمه دارند، از یک سو، بیمه شدن در مواردی تقریباً امری اجتناب ناپذیر است و از سویی دیگر، شرکتهای بیمه در پرداخت خسارات ، معمولاً با سختگیری و کاغذبازی عمل می کنند. بدهی است که حاصل این فرآیند، چیزی جز بی اعتمادی و عدم رغبت عمومی را نسبت به صنعت بیمه در پی ندارد. جلب اعتماد عمومی باید در راس سیاستهای صنعت بیمه قرار گیرد و شرکتها باید / رفتار کنند که بیمه شوندگان احساس کنند، در مقابله با حوادث و خسارات احتمالی، از پشتوانه محکمی برخوردارند.
وجود حسن نیت میان بیمه گر و بیمه گذار، از جمله اصول اساسی صنعت بیمه است. در صورت نقض این اصل مهم، صحبت از توسعه و تداوم آن، بحثی بیهوده خواهد بود. شرکتهای بیمه باید با درک صحیح از وظایف خویش، شناسایی مشکلات اقتصادی و اجتماعی جامعه و اتخاذ سیاستهای مناسب برای افزایش میزان حسن نیت و اعتماد میان خود و سایر بخشهای جامعه تلاش کنند. انجام این امر مهم، ضمن حل بسیاری از مسائل اجرایی دولت، به صمیمیت موجود در میان اقشار جامعه می افزاید ، سبب تقویت روحیه آرامش و صابت در کشور می شود و توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی کشور در بستر و وضعیت مناسبی را به ارمغان می آورد.