فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

روز بیمه: 13 آذر

"بیمه" از لحاظ حقوقی به مهنای قرار دادی میان "بیمه گر" و "بیمه گذار" است، که بیمه گر تعهد می کند، در قبال دریافت مبلغی به نام حق بیمه از بیمه گذار، در صورت وارد شدن خسارات احتمالی معین به بیمه گذار، مبلغ مشخصی را برای جبران خسارات به وی بپردازد.
اما اگر بخواهیم معنای اجتماعی اصیل و عمیق بیمه را تعریف کنیم، باید بگوییم: بیمه عبارت از یک پدیده اجتماعی است که به وحدت معنوی افراد یک یا چند جامعه کمک شایانی می کند، زیرا:
چو عضوی به درد آورد روزگار - دگر عضوها را نماند قرار
بنابراین، هرگاه فردی دچار صدمه یا حادثه ای شود که تحملش از عهده وی خارج باشد، اعضای دیگر جامعه - هر یک به اندازه سهم و توان - خویش را در جبران زیانهای وارد شده به آن فرد سهیم می سازند. بیمه در قرن بیستم ، با شکلهای مختلف قانونی در اروپا و سپس در کشورهای دیگر، ظهور یافت. این نوع بیمه که در چهار چوب عقود حقوقی صورت می پذیرد، گرچه با رنگ و آهنگ خاص خود، پدیده ای جدید در روابط اجتماعی محسوب می شود، اما چه از لحاظ فلسفه اجتماعی و اخلاقی و چه از لحاظ حقوقی، دارای سابقه طولانی است، زیرا نه تنها نمونه های ناقصی از بیمه در اروپای قرون وسطی مشاهده شده و یا در حدود 1400 سال قبل در صدر اسلام مورد توجه قرار گرفته است، ظاهراً، اسپانیا و پرتغال نخستین کشورهایی بوده اند که در اواسط قرن پانزدهم میلادی، رنگی قانونی به بیمه بخشیدند. نخستین قانون "بیمه عمر" در سال 1583 میلادی در انگلستان تحقق یافت و در سال 1666، پس از وقوع آتش سوزی مهیب در "لندن" ،"بیمه آتش سوزی" پدید آمد. ولی در سایر کشورها، بیمه، زودتر از قرن هجدهم پدید نیامد و به صورت متداول امروزی نیز در قرن بیستم پا به عرصه وجود گذاشت.

فواید بیمه

بیمه دارای مزایای بسیاری است که از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیمه نوعی خدمت در زمان معین به افراد جامعه است.
- بیمه به عنوان اهرمی مهم در ایجاد نظم اجتماعی و آرامش جامعه است.
- بیمه گذار در پر تو بیمه، از خطرات احتمالی آینده و نگرانیهای مربوط به خود یا دارایی خویش، ایمن می شود و آرامش می یابد.
- بیمه گذار با پرداخت حق بیمه که معمولاً قابل پرداخت توسط عموم است، از تحمل زبانهای شدید و یا غیر قابل تحمل، مصون می ماند یا حداقل با قبول ضرری اندک، از تحمل زبانهای بزرگ رهایی می یابد.
- بیمه نقش اقتصادی دارد، در حال حاضر، نقش کلیدی صنعت بیمه در زندگی روزمره افراد جوامع توسعه یافته کاملاً آشکار است. تمام صنایع کوچک و بزرگ و بخشهای کشاورزی، صادرات، واردات، توزیع کالا، درمان ، تأمین اجتماعی، مسکن، اتومبیل، لوازم خانگی و...، تحت پوشش بیمه قرار دارند. به دلیل وجود پوشش بیمه است که همه بخشهای اقتصادی جامعه بکار می گیرند.
- بیمه نقش توانی دارد، اهمیت نقش بیمه در همکاریهای اقتصادی و اجتماعی میان افراد جامعه را نمی توان انکار کرد.
- بیمه سبب ایجاد سرمایه می شود، زیرا اقساطی را که بیمه گذار (در بیمه عمر و نظایر آن) می پردازد، ارزش سرمایه ای ندارند و در معرض هزینه شدن می باشند.
ولی بر اثر عقد بیمه (در بیمه عمر و نظایر آن) بیمه گذار صاحب سرمایه ای هنگفت می شود.
- بیمه یک سرمایه گذاری بی خطر است، زیرا هرگونه پس انداز، همیشه در معرض خطراتی چون سرقت و از بین رفتن می باشد. اما سرمایه ای که برای بیمه گذار در شرکت بیمه گرد می آید، محفوظ است.

بیمه اجتماعی در اسلام

در اسلام، دستورها و اندرزهای فراوانی در مورد رعایت افراد درمانده و تأمین نیازهای مادی، معنوی و روانی آنها وجود دارد. قرآن کریم، احادیث و فقه اسلامی سرشار از فرامین تأمین کننده رفاه طبقات فرومانده اجتماعی است.
فلسفه تأسیس بیمه اجتماعی در حقوق اسلامی با فلسفه ایجاد تمام بیمه های اجتماعی موجود در سایر مکاتب اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جهان تفاوت بنیانی دارد، زیرا:
اول آنکه، بیمه اجتماعی در حقوق اسلامی براساس جهان بینی خاصی مبنی بر پذیرش اصل وحدانیت انواع بشر (یعنی اصل جامعه جهانی انسانی)، لزوم حفظ و حمایت همنوع و احترام اصیل و واقعی به او بنا شده است.
دوم آنکه، بیمه اجتماعی در اسلام بر پایه یکسان بودن تمام افراد که دارای ایدئولوژی واحدی هستند، بنیانگذاری شده است. مسلمانان موظفند به نیازهای دیگران، همچون نیازهای شخصی خود، رسیدگی کنند، زیرا جامعه اسلامی، اجتماعی مبتنی بر تعاون و همبستگی شدید میان اعضای آن است. بیمه اجتماعی در حقوق اسلامی به دو گروه، بیمه عمومی و بیمه خصوصی تقسیم می شود. در بیمه عمومی، شخص آسیب دیده یا خسارت دیده مجبور به عقد قرار داد بیمه و پرداخت وجهی به بیمه گر نیست و کمکهایی که به وی می شود، به صورت رایگان است. در بیمه عمومی، کوشش می شود خسارات و آسیبهای وارد شده به افراد معینی از طبقات کم در آمد جامعه که قادر به برآوردن احتیاجات اولیه زندگی خود نیستند، جبران گردد و نیازهای اولیه زندگی اینگونه افراد تأمین شود. اما در بیمه خصوصی، شرط استفاده از حق بیمه برای جبران خسارت یا آسیب وارد شده، عقد قرار داد بیمه و پرداخت وجهی به بیمه گذار است.