فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

روز جهانی معلولین: 12 آذر / 3 دسامبر

طی دو جنگ جهانی اول و دوم، به نام پیشرفت ارضی و توسعه اقلیمها، سرنوشت انسانهایی که در یک قلمرو سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی می زیستند، بازیچه قدرتمندان وقت قرار گرفت و به پدیده معلولیت به شدت دامن زده شد تا آنجا که این عارضه بتدریج فرآیندهای سیاسی، فرهنگی اقتصادی و اجتماعی موجود در جهان را متأثر کرد. به همین علت درسی و هفتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1983، فریادهای معلولان جهان شنیده شد و سرانجام روز سوم دسامبر مطابق با دوازدهم آذر ماه از سوی سازمان ملل به عنوان "روز جهانی معلولان" نام گرفت.
اعلام روز جهانی معلولان از بهبود موقعیت و ارتقای جایگاه افراد معلول در جوامع بشری نوید می دهد. امروزه، جوامع نادری در جهان وجود دارند که معلولان را با دیده حقارت می نگرند، ایشان را ثمره گناه یا اعمال شیطانی در نظر می گیرند و به حلول جن و ارواح خبیث در بدن و جان آنان معتقدند. اندیشه های ناپسند و منحط "داروبنیستهای اجتماعی"، "نازیها"، "فاشیستها" و... نیز که آرزوی مرگ معلولان را در سینه داشتند، رنگ باخته است. همچنین با تغییرات ساختاری و جامع افکاری جهانی در دهه های اخیر بنیان نگرش سنتی نسبت به پدیده معلولیت که خاستگاه آن جهل و یا سوء تفاهم می باشد، سست شده است. این تغییرات شیوه زندگی و مناسبات اجتماعی آسیب مندان را متأثر کرده و دستیابی به فردای بهتر سرلوحه اعمال ایشان قرار گرفته است.
شوق به زندگی، میل به کمال جویی، پویندگان معلول را به دفاع از موجودیت و هویت خود در برابر تندباد و انبوه مشکلات واداشته است. اما اختلاف همه جنبه میان کشورهای شمال و جنوب، وضعیت متضادی را برای افراد معلول جهان به وجود آورده است. بطوری که معلولان کشورهای صنعتی به بهره وری هرچه بیشتر و بهتر از امکانات برتر موجود در کشور خویش می اندیشند و همتایان جنوبی آنان از ساده ترین خدمات اجتماعی نیز بی بهره اند.
طبق آمار سازمان ملل، بیش از نیم میلیارد نفر از انسانها به دلیل ابتلا به نارساییهای جسمی، ذهنی یا حسی، معلول به شمار می آیند. افراد معلول یک دهم جمعیت بسیاری از کشورها را تشکیل می دهند. تخمین زده می شود که 80% از معلولان در کشورهای در حال رشد زندگی می کنند، زیرا اغلب معلولیتها ناشی از سوء تغذیه، فقر، عدم مراقبتهای بهداشتی و آموزشی و دیگر عواملی است که نتیجه توسعه نیافتگی این کشورهاست. ازدیاد روزافزون جمعیت و نبود منابع مالی کافی، برنامه های توانبخشی را در کشورهای در حال توسعه با مشکلات فراوانی مواجه کرده است، بطوری که معلولان در این کشورها به توجه ویژه ای نیازمندند. به علت عدم تساوی در برخورداری زنان و مردان معلول از مراقبتهای بهداشتی، آموزشهای شغلی و سایر خدمات اجتماعی، پیامدهای معلولیت برای زنان حادتر بروز می کند.
اکثر معلولان جهان با مشکلات فیزیکی، فرهنگی و اجتماعی بسیاری روبرو هستند. موانع اجتماعی آنها را از استفاده از تسهیلات شهری و رفاهی محروم می سازند و نگرش عوامانه و غیر کارشناسانه اجتماعی نسبت به معلولان، آنان را تا حد زیادی از زندگی و روابط اجتماعی دور می کند.
امروزه در کشورهای مختلف به منظور حصول اطمینان از شرکت کامل معلولان در زندگی اجتماعی و اقتصادی، برنامه های متعددی برای تقویت اقدامات توانبخشی در حال اجراست که هدف اساسی برخورداری یکسان معلولان از پیشرفتها و مزایای اجتماعی است و این برنامه ها بر اهمیت شرکت مستقیم معلولان در برنامه ریزی، اجرا و ارزیابی فعالیتهای مربوط به خودشان تأکید دارد.
می توان بسیاری از معلولیتها را از طریق مراقبتهای اولیه بهداشتی نظیر واکسیناسیون، تغذیه مناسب،... و همچنین از طریق مراقبتهای حرفه ای از قبیل توانبخشی طبی، گفتار درمانی، ارتوپدی فنی و... از بین برد. برخی از معلولیتها در مراحل اولیه، با اقدامات درمانی و ترمیمی، قابل پیشگیری یا درمان هستند. در کشورهای صنعتی پیشرفتهای چشمگیری در زمینه پیشگیری حاصل شده است، ولی در اکثر کشورهای در حال رشد میزان اقدامات انجام شده نسبت به آنچه که مورد نیاز می باشد، بسیار کمتر است.
امروزه باید معلول در طراحی و اجرای برنامه های توانبخشی خود سهیم باشد. با این روش افراد با معلولیتهای شدید نیز قادر خواند بود استقلال زیادی در زندگی داشته باشند. باید برنامه های معلولیت زدایی بلند مدتی به عنوان مکمل سیاستهای ملی توسعه اجتماعی و اقتصادی در کشورهای جهان طرح شود. برای تحقق یافتن این برنامه های بزرگ نیز بسیج فعالیتهای دولتی و خصوصی در زمینه معلولیت زدایی، همکاریهای همه جانبه دولتها با برنامه های بین المللی و ایجاد تسهیلات ویژه برای انجام تحقیقات در مورد معلولیت، از ضروریات است.

فن آوری ویژه معلولان

فن آوریهای ویژه ایجاد تسهیلات لازم برای انواع معلولیت در دهه 1980 پیشرفتهای چشمگیری کرده است. در سال 1990، پژوهشگران، پژوهشهای گسترده ای را در زمینه توانبخشی و آموزشهای ویژه معلولان آغاز کردند، امروزه در کشورهای پیشرفته معلولان با نحوه استفاده از رایانه آشنا هستند و برای انجام امور رایانه ای از قبیل آموزش، کنترل ابزار محیطی (روشن و خاموش کردن چراغها، رادیو، تلویزیون و...) و ارتباطات تفریحی، از رایانه استفاده می کنند.
با این وجود عواملی مانع از کارکردن معلولان در اجتماع می شود که عامل اصلی در این ارتباط تفکر منفی است کارفرمایان می پندارند استخدام افراد معلول در سازمان موجب کاهش میزان بازدهی می شود. اما چندین شرکت بزرگ در جهان ثابت کرده اند که به خدمت گماردن معلولان در محیطهای کاری هیچ اختلالی در فرآیند تولید یا ارائه خدمات بوجود نمی آورد و حتی ممکن است بازده کاری یک فرد معلول از بازده کاری همکار سالم خود بمراتب بیشتر باشد.
بطور کلی، پیشرفتهای سریع رایانه ای نقش زیادی را در استقلال، خودکفایی و افزایش کمی و کیفی مهارتهای شغلی و تحصیلی معلولان داشته است.

علل بروز معلولیت

کارشناسان انواع معلولیتها را به چهار گروه: معلولان جسمی و حرکتی، دهنی، نابینایان و ناشنواییان تقسیم و شایعترین علل بروز معلولیت را به این ترتیب ذکر کرده اند:
- عدم واکسیناسیون بموقع کودکان.
بالا بودن شمار خانواده های فقیر و پرجمعیت که از مسکن مناسب و شرایط زندگی بهداشتی برخوردار نیستند.
- بالا بودن شمار بی سوادان بخصوص در جامعه های در حال توسعه که آگاهی اندکی از معیارهای بهداشتی و آموزشی در زمینه معلولیت دارند.
- وجود تصورهای نادرست نسبت به معلولان که از جمله می توان به ننگ شمردن معلولیت و حقیر شمردن افراد معلول در جامعه اشاره کرد.
- نقص برنامه های بهداشتی ویژه معلولان و عدم مراقبتهای کار آمد اولیه.
- جنگ و پیامدهای ناشی از آن و سایر عوامل خشونت بار و مخرب.
- گرسنگی، بیماریهای واگیردار و دگرگونی در ساختار جمعیت.
- حوادث مرتبط با صنعت، کشاورزی و حمل و نقل.
- آلودگی محیط زیست.
- فشارهای عصبی و سایر مسائل روانی و اجتماعی موجود در روند تبدیل شدن ساختار جامعه از سنتی به نوین.
- مصرف دارو بدون تجویز پزشک، بهره گیری نابجا از امکانات درمانی و استفاده نامشروع و غیر قانونی از داروهای مخدر یا محرک.
- معالجه نادرست افراد آسیب دیده.
- شهرنشینی و رشد بی رویه جمعیت.