فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

الف - خانواده

خانواده، نخسیتن و حساسترین پایگاه تربیت است. از اولین تماس عاطفی مادر با فرزند که هنگام شیردادن برقرار می شود، تا روابط اندیشه ای افراد خانواده، همه و همه در نحوه تشکل ساختار شخصیت کودک مؤثرند. خانواده، پل ارتباط فرد با جامعه است. خانواده ای که جو معنوی و عملی در آن حاکم باشد و روابط میان اعضای آن محبت آمیز، عادلانه و براساس درک متقابل، نظم و وظیفه شناسی باشد، فرزندانی پرورش خواهد داد که سعادت هر دو جهان را خواهند داشت.
موضوع نقش پذیری و تقلید کودک باید بسیار جدی گرفته شود، زیرا رفتار و گفتار اعضای خانواده و گرایشها و باورهای آنان در ضمیر صاف و بی غبار کودک منعکس می شود، برای مثال، فرزندی که در صبحگاه، زمزمه نماز پدر ، مادر و دیگر اعضای خانواده را می شنود، بذر عشق عبادت در کشتزار جانش افشانده می شود.
وظایف والدین فقط در نامگذاری و تأمین معیشت آنان نیست باید در لحظه لحظه رشد و نمو فرزندانشان حضور داشته باشند. فرزندی که حساسیت صحیح پدر و مادر را نسبت به خود درک می کند و آنان را مشاور، دوست و علاقه مند به سرنوشت خویش می یابد، بی شک، فردی سخن پذیر، خوشبین و همراه با والدین خواهد شد. در این مبحث، تذکر چند نکته لازم به نظر می رسد:
1- والدین باید رفتار صحیح داشته باشند، زیرا رفتار کودکان متأثر از رفتار آنها است. آنها باید الگوهای دینی مناسبی برای کودکان خود بوده، و از تجربه های مفید دیگران در امر تربیت بهره گیرند.
2- باید فرزندان خود را به عادتهای نیکو خو دهند و آنان را از عادات ناشایست بر حذر دارند، البته نباید برای حذف رفتار نامطلوب فرزندان، از رفتار نادرست استفاده کرد. مثلا، کودک را تنبیه بدنی بکند، بهتر است از طریق نوعی رفتار مطلوب، کودک را به انجام عادتهای شایسته هدایت کنند. آنان باید رفتار دینی را انجام دهند و از کودک و نوجوان خود بخواهند تا آن را تمرین و تجربه کند. خوشبختانه، در شرع مقدس اسلام، آداب شرعی، از جزئیات زندگی تا مسایل عمده آن را در بر می گیرد و از طریق آنها می توان رفتار مطلوبی را ایجاد کرد.
3- والدین باید مربیان شایسته ای را برای تربیت کودکانشان در نظر گیرند. والدین و مربیان باید برای شکل دادن به رفتار کودک، از شیوه تشویق و تنبیه صحیح استفاده کنند. والدین باید محیط تربیتی مساعدی را برای فرزندانشان ایجاد و کودکان خود را به مشاهده طبیعت و تأمل در آن برانگیزند، زیرا مشاهده و تجربه، راهی به سوی اندیشیدن است و تفکر به رشد روانی کمک می کند. باید کودکان را به خواندن و درک معانی قرآن کریم تشویق و آگاهی آنان را نسبت به معارف اسلامی افزایش داد.
4- والدین باید فرزندان را به خواندن کتابهای مفید ترغیب نمایند.

ب - مدرسه

مدرسه، عامل مهم دیگری در تکوین شخصیت علمی و تربیتی است. اگر هر فرد مدت 12 سال در مدرسه باشد، نیمی از عمر مفید جامعه در این محیط سپری می شود. میزان فراگیری دانش آموز از معلم، هم شاگردیها، جو علمی مدرسه و...، بسیار گسترده و قابل توجه است. دانش آموزان بیشتر الگوهای خویش را از مدرسه اقتباس می کنند که در رفتار کودکانی که تازه به مدرسه گام نهاده اند، ملموستر است. در پاسخ به آنانی که اظهار می دارند: "امروز نقش معلم در تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان بی فروغ و جانبی شده است"،باید گفت: معلم همواره می تواند از طریق هزاران رشته مرئی و نامرئی، با ژرفای قلب دانش آموز ارتباط سازنده ای برقرار کند و به عنوان اسوه ای در هدایت تواناییها و شکوفاسازی استعدادهای آنان مفید واقع شود. اگر دانش آموز، معلم خود را نه تنها مرجع علمی، بلکه گره گشای روحی و معنوی خویش بیابد، در برابر معلم تسلیم می شود و مسیر زندگی خویش را با کلام و رهنمودهای او هماهنگ می سازد، به همین علت، مدرسه باید هم محیطی برای آموزش و هم فضایی برای پرورش باشد.

ج - وسایل ارتباط جمعی

رسانه ها (اعم از مطبوعات، رادیو و تلویزیون، سینما، تئاتر...) ابزاری که مستقیم و غیر مستقیم در تار و پود زندگی راه یافته، می توانند بزرگترین نقش را در تربیت ایفا کنند. جاذبه این وسایل، ایجاب می کند که با برنامه ریزی کارشناسانه از این امکانات در جهت رشد و تعالی انسانها استفاده کنیم.
ایجاد برنامه های منتوع و جالب در صدا و سیما تنظیم اخبار و گزارشها، تالیف کتابهای آموزنده و تقویت عناصر تلاشگر و مستعد در این راه، ضرورت تردیدناپذیر امروز جامعه ماست و لازمه این امر، اتکا بر فرهنگ غنی و جامع اسلامی - ملی و تقویت بخشهای هنری می باشد. باید امکاناتی برای بهره گیری آموزشی از فیلم در مدارس فراهم آید و علم با آمیزه ای از هنر ارایه شود و غفلت و ساده اندیشی در این مسئله خطرات و خسارات جبران ناپذیری در پی خواهد داشت.