فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

روز جهانی پست: 17 مهر 1253/9 اکتبر 1874

پست یکی از عمده ترین نهادهای اجتماعی بازمانده از ادوار کهن است. پیام و پیام رسانی به عنوان یک نیاز اجتماعی، از آغاز زندگی شهر نشینی همواره مطرح و پست به منزله عامل تأمین کننده این نیاز، از دیر باز نقش تعیین کننده در زندگی اجتماعی انسان داشته است.
این نهاد دیرینه اجتماعی، امروزه با مجهز شدن به پیشرفته ترین امکانات، سهم و نقش بیشتری در پیام رسانی پیدا کرده است. در شرایط کنونی ارتباط پستی سازماندهی شده، فاصله ها را از بین برده، زمان را کاهش داده و در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به عنوان عاملی زیر بنایی، پیشتاز حرکت عمومی است. این شبکه عظیم و درهم تنیده، می تواند در گسترش رفاه عمومی و ارتقای دانش و فرهنگ اجتماعی سهیم باشد. پست در مبادلات اقتصادی، خریدار را به عرضه کننده کالا نزدیک می کند و مبادلات پولی را سرعت می بخشد. پست بشر امروز را از انزوای اجتماعی می رهاند و به عنوان عامل نزدیکی ملت ها به یکدیگر، نقشی اساسی ایفا می کند و در نهایت وحدت و همبستگی فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی بین افراد حقیقی و حقوقی را در گستره ای فراسوی مرزها ممکن می سازد.

سابقه پست در ایران

ارتباط پستی در ایران، قدمتی سه هزار ساله دارد. برخی از مورخین، ایرانیان را مبتکر این ارتباط می دانند، ولی با این وجود، پست در کشور ما هیچگاه شکوفایی و توسعه در خور را نداشته و خدمات پستی در مقاطع گوناگون تاریخی در اختیار نخبگان جامعه قرار داشته است. حتی در طول 150 سال گذشته که ارتباط پستی در جوامع صنعتی، نقش اساسی در روند توسعه و پیشرفت داشته، در ایران به علل گوناگون، ناشناخته و دور از دسترس مردم مانده است. سابقه فعالیتهای مربوط به ارایه خدمات پست و تلگراف و تلفن در ایران به شیوه جدید، تقریباً به یک قرن پیش بر می گردد. تا پیش از سال 1297 ه ق، پست در ایران به صورت اداره فعالیت داشت. در این سال به واسطه موفقیتهایی که به دست آمده بود، ناصر الدین شاه دستور داد تا موسسه پست آن روز به وزارت تبدیل شود و اداره آن را به امین الملک، وزیر وظایف و رئیس دارالشورا سپرد. در سال 1303 ه ق، کتابچه کوچکی در 52 صفحه به نام تعرفه اداره جلیله پست خانه ایران با چاپ سنگی منتشر شد. در این رساله نقشه هایی از کلیه تلگرافخانه ها، پستخانه ها و چاپارخانه ها و خطوط پستی آمده بود. به موجب محتویات آن رساله، کشور در سال 1303 دارای 7 خط اصلی و پنج خط فرعی پست بوده است.
پس از صدارت امیر کبیر، تحولات تازه ای در پست کشور ایجاد شد، به نحوی که فعالیت پستی کشورهای استعمارگر تعطیل شد و پیکهای پست ایران، با نظم و نظامی که امیر کبیر در ترکیب وزارت پست ایجاد کرده بود، با سرعت و دقت بسیار، امور مراسلاتی را انجام می دادند.
در سال 1327 ه ق اداره تلگراف به پست اضافه شد و نام وزارت پست و تلگراف به خود گرفت. در 1350 ه ق، این وزارت طرح خرید سهام شرکت تلفن را به مجلس داد.
پس از تصوب مجلس و خرید سهام شرکت تلفن، این وزارتخانه به وزارت پست و تلگراف و تلفن تبدیل شد و از این سال به بعد توسعه همه جانبه ای یافت.

روز جهانی پست

روز 17 مهر 1253 برابر با 9 اکتبر 1874 میلادی برای اولین بار به پیشنهاد "هنریخ ون استفان" مدیر کل پست کنفدراسیون آلمان شرقی، قرار دادی با عنوان "قرار داد برن" در زمینه تاسیس اتحادیه کل پست در برن سوئیس، توسط 22 کشور جهان به امضا رسید.
کشورهای امضا کننده بر اساس توافق به عمل آمده، یک قلمرو پستی را تشکیل دادند. این قرار داد، آزادی ترانزیت برای مبادله متقابل مراسلات را در سراسر قلمرو اتحادیه، تامین و تضمین می کرد. نام این اتحادیه پس از 4 سال با پیوستن کشورهای دیگر به "اتحادیه جهانی پست" تغییر کرد.
در سال 1969 کنگره توکیو در قطعنامه 211 خود به کشورهای عضو توصیه کرد، روز 9 اکتبر (17مهر) هر سال را به عنوان "روز جهانی پست" تعیین کنند. به این ترتیب از سال 1970 و در روز جهانی پست، بسیاری از اداره های پست در سراسر جهان به اقدامات گسترده اطلاعاتی و تبلیغاتی و تشریح نقش پست در زندگی بشر می پردازند.
اکنون بیش از 170 کشور، عضویت این اتحادیه را دارند و ایران نیز در 22 مهر 1256 شمسی (13 سپتامبر 1877 میلادی)، به عنوان بیست و نهمین عضو، به این اتحادیه پیوست.
دفتر بین المللی اتحادیه از سال 1875، مجله ماهانه به نام "اتحادیه پستی" که به هفت زبان زنده دنیا منتشر و یکی از قدیمی ترین مجلات جهان است.