فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

تاریخچه جهانگردی

با بررسی تاریخ گذشته، به خاطرات و سر گذشتهای کسانی بر می خوریم که به نقاط مختلف جهان سفر کرده و مدت زمان کوتاه یا بلندی را بین اقوام مختلف به سر برده و نحوه زندگی، آثار هنری، صنایع و دیگر خصوصیات آنها را دیده و یا از زبان دیگران شنیده اند و پس از مراجعه به وطن خویش، دیده ها و شنیده ها را به رشته تحریر در آورده و یا برای دیگران بیان نموده اند که سینه به سینه به نسلهای بعدی منتقل گردیده و بعضاً جنبه افسانه نیز به خود گرفته است.
این نوشته ها حاکی از آن است که جهانگردی با انگیزه های مختلف از دیرباز بین انسانها رواج داشته و آثار مکتوب و به جا مانده از این گردشها، به نسلهای مختلف بشری در شناختن تاریخ و جغرافیای مکانی و شرایط زندگی و حکومتی گذشتگان کمک می کند. علاوه بر این، گاهی فعالیت برخی از جهانگردان در سرنوشت جوامع و اقوام مختلف و حتی جهان، کم و بیش تأثیر داشته است، از جمله سفرهای دریایی که کریستف کلمب انجام داد. این ماجراجوی شجاع و بی باک به منظور رسیدن به کشور هند از طرف مغرب دست به سفرهای متعدد دریای زد که پس از تلاش و تحمل سختی و مرارتهای فراوان، پا به سرزمینی نهاد که بعدها نام آمریکا را به خود گرفت. نتیجه این مسافرت به وجود آمدن تحول بزرگی در تاریخ معاصر جهان بود.
کشور ما ایران نیز از گذشته های دور به جهت موقعیت سوق الجیشی و تأثیری که حکومتهای حاکم آن بر منطقه و جهان معاصر خود داشته اند، مورد بازدید جهانگردان مختلفی قرار گرفته و خاطرات اینگونه افراد که از مشهورترین آنها می توان به هردوت و گزنفون از مورخین یونان باستان، مارکوپولوی و نیز، ابن بطوطه بغدادی اشاره کرد، خود بیانگر بخشی از تاریخ اقوام و گذشتگان ایران می باشد. در مقابل، بزرگانی از ایران هم وجود داشته اند که با سفرهای خود به سایر نقاط جهان مجموعه ای از دیده ها و شنیده ها را جمع آوری و منتشر کرده اند که از جمله می توان به دو کتب گلستان و بوستان که نتیجه سالها جهانگردی سعدی شیرازی بوده است، اشاره کرد.

جهانگردی در دنیای امروز

جهانگردی با سبک جدید از اوایل قرن 16 میلادی شروع شد. زمانی که انقلاب صنعتی اروپا را فراگرفت و شیوه های نوین زندگی در جامعه اروپا نمود پیدا کرد، بروز مسائل گوناگون شغلی و فرهنگی موجب شد تا استفاده از اوقات فراغت و توجه به سیر و سفر به منظور دور شدن از مسائل و مشکلات روحی و جسمی ناشی از اشتغالات فکری و فیزیکی، افزایش پیدا نماید.
از اوایل قرن 17 میلادی اصطلاح توریست در جامعه فرانسه رایج گردید.
این اصطلاح در مورد جوانانی به کار برده می شد که برای تکمیل تحصیلات و کسب تجربه های لازم زندگی، مسافرت می کردند و کم کم به سایر جوامع اروپایی نیز وارد شد که در این موقعیت، توریست به مسافرینی اطلاق می شد که هدف آنها از مسافرت، گردش، استراحت و آشنایی با فرهنگ مردم سایر کشورها بود.
توجه به ارزش و بعد اقتصادی جهانگردی پس از جنگ جهانی دوم آغاز گردید، زیرا ساختار اقتصادی و صنعتی اکثر کشورهای اروپایی تقریباً نابود شده بود و نیاز مالی زیادی برای باز سازی آنها وجود داشت، مسأله جهانگردی به عنوان یک عامل مهم در آمد در بازسازی خرابیها و ترمیم ساختارهای بنیادین اقتصادی مورد توجه قرار گرفت و دولتها در جهت گسترش همه جانبه آن اقدام به سرمایه گذاری مالی و انسانی مناسب کردند. این کار با توجه به پیشرفت وسایل حمل و نقل، تحول بزرگی در سیر و سفر به وجود آورد. پس از زمانی کوتاه با تحول سریع امکانات ارتباطی، مسأله جهانگردی به صنعتی با قابلیت بهره دهی بالا تبدیل و ظرفیت پذیرش سرمایه گذاری در آن افزایش یافت و این روند تحول و تکامل، امروزه نه تنها این صنعت را به منبع مهمی برای کسب در آمدهای ارزی و ناخالص ملی برخی کشورها تبدیل کرده، بلکه آن را در زمره عوامل توسعه کشورها قرار داده است، و اکنون با توجه به عواملی مانند گسترش ارتباطات، افزایش اطلاعات ملتها از یکدیگر، توسعه صنعت حمل و نقل، علاقه مندی عموم جوامع بشری به آشنایی با آثار سایر ملل و پی بردن دولتها به بازدهی اقتصادی صنعت توریست، می توان ادعا نمود که این صنعت از نظر اهمیت اقتصادی جایگاه سوم را در دنیا دارد.
در ایران مسأله جهانگردی با نگرش جدید از سال 1317، مورد توجه قرار گرفت و برای اولین بار در وزارت کشور اداره ای تحت عنوان "امور جهانگردی" سازمان یافت و در زمینه این صنعت فعالیتها آغاز گردید.
در سال 1320، این اداره به "شورای عالی جهانگردی" تغییر نام داد. در سال 1342، "سازمان جلب سیاحان" تصویب و کار خود را شروع کرد. در سال 1353، سازمان مذکور با سازمان اطلاعات وقت ادغام و وزارتی تحت عنوان "وزارت اطلاعات و جهانگردی" تأسیس گردید و اکنون سازمان ایرانگردی و جهانگردی زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد، متولی این امر می باشد.

جاذبه های جهانگردی

جاذبه های جهانگردی در کشورهای مختلف متفاوت بوده و دارای زمینه های تاریخی، طبیعی، دینی و سیاسی می باشد. بعضی از کشورها از نظر تاریخی دارای جاذبه بوده و برخی از نظر طبیعی. در بین کشورهای جهان، کشورما دارای همه زمینه های جهانگردی بوده و به عنوان کشوری کهن سال با فرهنگی آمیخته از فرهنگ کهن باستانی و فرهنگ اسلامی و داشتن شرایط گوناگون آب و هوایی در طول سال، یکی از پر جاذبه ترین و استثنایی ترین کشورهای جهان در این زمینه است. بدین جهت لازم است که با برنامه ریزی و تبلیغات صحیح و سالم نسبت به جلب جهانگردان برای سفر به ایران اقدام کرد. قابل توجه اینکه وقتی از جهانگردی خارجی صحبت می شود، نباید فقط شهروندان کشورهای غربی را مد نظر داشت، زیرا کشورهای پیرامون ایران مسلمان بوده و مردم آنها علاقه مند به شناخت دستاوردهای تمدن و فرهنگ اسلام و بطور کلی جاذبه های آن هستند.
البته باید این نکته را هم به خاطر داشته باشیم که به علت غنی بودن فرهنگ ملی و دینی جامعه، همواره ما بوده ایم که بر روی جهانگردان خارجی تأثیر مثبت داشته ایم و تأثیر فرهنگهای مختلف دنیا که توسط جهانگردان خارجی تأثیر مثبت داشته ایم و تأثیر فرهنگهای مختلف دنیا که توسط جهانگردان به ایران منتقل شده، بسیار کم بوده است. از این گذشته، جهانگردانی که امروز به ایران سفر می کنند با آنهایی که در گذشته می آمدند ، فرق دارند. جهانگرد امروز معمولاً علاقه مند به تبادلات فرهنگی بوده و مجذوب آثار هنری و فرهنگی و آداب و رسوم ما ایرانیان است، بخصوص اروپاییها، که نوعی از محبت و دوستی را در مردم ما مشاهده می کنند که برای آنها تازگی دارد. آنها پس از گشت و گذار در ایران و مراجعه به وطن معمولاً سفیران فرهنگی خوبی برای جمهوری اسلامی ایران هستند و بر طبق آمار و مصاحبه هایی که انجام گرفته 95 درصد کسانی که از ایران دیدن می کنند هنگام رفتن دیدگاهشان نسبت به ملت و کشور ایران تغییر نموده و از پیشرفت، ترقی و مهمان نوازی ایرانیان صحبت می کنند. جاذبه ویژه توریستی ایران مذهب تشیع می باشد. کشور ما به عنوان تنها کشور شیعه دنیا از نظر دینی برای مسلمانان جهان دارای اهمیت خاصی است. وجود بارگاه ملکوتی حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام)، قوی ترین جاذبه دینی در این زمینه می باشد. علاوه بر آن، آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه علیها السلام در قم هم که پویاترین پایگاه تدریس و نشر علوم اسلامی در جهان اسلام است یکی از جاذبه های قوی مذهبی ایران به شمار می آید و نیز حضرت عبد العظیم حسنی در ری و آستان حضرت شاهچراغ در شیراز و مرقد مطهر امام خمینی (ره) و دیگر امامزادگان مشهور در اقصی نقاط مملکت، خود جاذبه های مذهب دیگر می باشند که همه ساله پذیرای جهانگردان مسلمان از کشورهای اسلامی و غیر اسلامی می باشند.
از نظر سیاسی نیز کشور ما دارای جاذبه جهانگردی است. ویژگیهای انقلاب شکوهمند اسلامی و بروز حوادث مختلف و اتفاقهای غیر مترقبه سیاسی که طی سالهای گذشته روی داده و عکس العمل هایی که ملت شجاع و قهرمان ایران در مقابل فشارهای سیاسی نظامی و اقتصادی دشمنان از خود نشان داده اند و همچنین اتکال انقلاب بر قرآن و اسلام، باعث جلب توجه جهانیان به ایران و ملت ایران شده است. بدین جهت بسیاری از مردم دنیا، خصوصاً اندیشمندان مایلند که بدانند موفقیتهای ایرانی در دو دهه اخیر چه بوده، فلذا به ایران سفر می کنند تا از نزدیک با کشور ما آشنا شده و آثار انقلاب را در بین ملت جستجو نمایند و این جاذبه ای است که در دنیا نظیر ندارد. از نظر وجود آثار باستانی هم کشور ما جزء کهنسال ترین و متمدن ترین کشورهای جهان است. آثار و بقایای زندگی پشینیان در گوشه و کنار کشور، که حاکی از وجود زندگی اقوام مختلف با تمدنهای گوناگون در این سرزمین بزرگ بوده و می باشد. نمونه بارز تمدن و فرهنگ اقوام گذشته ایران، آثاری مانند تخت جمشید در شیراز، معبد تخت رستم - طاق بستان - بیستون و... و صدها آثار دیگر می باشد. اخیراً هم توسط نمایشگاه بین المللی جهانگردی انگلستان، که یکی از بزرگترین و معتبرترین مؤسسه های جهانگردی است قلعه تاریخی ارگ بم به عنوان بزرگترین بنای خشت و گلی جهان معرفی شده است.
وجود آثار و دیدنیهای طبیعی مانند غار زیبا و شگفت انگیز علیصدر در همدان و مناطق زیبای جنگلی و ساحلی کناره های دریای خزر نیز از جاذبه های طبیعی است که در جذب جهانگردان خارجی جایگاه خاصی دارند.