فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد سوم)

علی بری دیزجی , محمد رضا مطیعان , مجید ترکاشوند

آغاز جنگ تحمیلی و محاصره شهر آبادان

پس از تجاوز عراق در 31 شهریور 1359 و اشغال سریع بخشهایی از خاک ایران، خرمشهر مهمترین شهر بندری ایران پس از 40 روز مقاومت دلیرانه، با خیانت آشکار لیبرالها و منافقین، به دست دشمن افتاد. پس از سقوط خرمشهر، رژیم عراق در صدد برآمد تا جزیره آبادان را هم اشغال کند و تلاش کرد تا از طریق شرق کاروان و شمال بهمنشیر وارد آبادان شود، زیرا عبور از این قسمت آسانتر از عبور از رودخانه کارون در جنوب خرمشهر بود. با چنین وضعیتی آبادان در یک محاصره 330 درجه ای قرار می گرفت و عبور از رودخانه بهمنشیر می توانست آن را با خطر جدی روبرو کند. دشمن می پنداشت اگر بتواند از این رودخانه بگذرد، آبادان را برای همیشه از آن خود کرده است.
عراقیها برای تصرف آبادان در 8 آبان 1359، در منطقه ذوالفقاری روی رودخانه بهمنشیر پل شناور نصب، و با عبور دادن قسمتی از نیروهای خود ، وارد جزیره آبادان شدند و از آن جهت منطقه ذوالفقاری را انتخاب کرده بودند که با استفاده از پوشش نخلستانها بتوانند از دید رزمندگان اسلام دور مانده و براحتی وارد شهر گردند.
رزمندگان اسلام شبانه سلاح بر دوش، پیاده و سواره به منطقه شتافتند و با جانبازی و فداکاری بسیار، چنان مقاومتی از خود نشان دادند که دلاوریها و شجاعتهای آنان در این منطقه به نام حماسه ذوالفقاری بعنوان برگ زرینی در تاریخ دوران دفاع مقدس به ثبت رسید. در این نبرد 280 نفر از نیروهای بعثی به هلاکت رسیده و 130 نفر به اسارت در آمدند و رزمندگان ایران توانستند از نفوذ نیروهای دشمن به شهر آبادان جلوگیری به عمل آورند.
نیروهای عراقی بعد از این شکست سعی کردند از طرف فیاضیه (بین ایستگاه 12 و خرمشهر) به سمت آبادان پیشروی کنند که در این منطقه نیز با مقاوم دلاورمردان اسلام مواجه و مجبور به عقب نشینی شدند. این عملیات تا 18 آبان 1359، ادامه داشت و سرانجام نیروهای بعثی از روستای نخلستان عبادی نیز پاکسازی و تا 4 کیلومتری شمال رودخانه بهمنشیر مجبور به عقب نشینی شدند.
بعد از این حماسه، جهان سازندگی موفق شد جاده ای در میان باتلاقهای اطراف آبادان احداث کند. این جاده نیروهای دشمن را دور میزد و به جاده آبادان ماهشهر وصل می شد. از طریق این جاده وحدت معروف بود، تدارکات نظامی نیروهای ایرانی آسانتر و سریعتر انجام می گرفت.
به دنبال صدور فرمان امام خمینی (ره)(5) در چهاردهم آبان 1359 مبنی بر اینکه حصر آبادان باید شکسته شود این مسئله علاوه بر جنبه نظامی، جنبه شرعی نیز پیدا کرد و حیثیت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران را از سه جنبه، نظامی، سیاسی و مذهبی به محک آزمون سپرد.
صدام که خود را ناتوان از تصرف آبادان می دید بعد از یازدهمین نشست سران عرب در امان که در 6 آذر 1359، تشکیل شد، چنین گفت:
ما نمی خواهیم کشورگشایی کنیم، ما فقط می خواستیم تهدید ایران را از شهرهای خود دور سازیم!
این گفته بیانگر ناتوانی عراقیها در پیشروی، در خاک ایران بود.
مقام معظم رهبری در مورد تأثیر سخنان امام (ره) در نجات آبادان چنین فرمودند:(6)
آبادان در معرض حمله و خطر بود، مثل خونین شهر، منتهی همین تأکید امام که تکلیف شرعی کردند که مبادا آبادان سقوط بکند، نیروهای رزمنده را که در آنجا بود، تقویت کردند. البته در آبادان سپاه آن روز برتر از ارتش بود. بعداً ارتش هم در آبادان مستقر شد و در یک مورد که نیروهای دشمن از بهمنشیر عبور کردند و وارد جزیره آبادان شدند، بسیج توده ای مردم و شرافت نظامی عده ای از نظامیان ما حماسه آفرید و عراقیها را در جایی که واقعاً بیرون کردند دشمن از آنجا بسیار دشوار بود، کوبیدند. عده ای را کشته و تا رو مار کردند و عده ای را به داخل رودخانه انداختند و عده ای هم که توانستند، فرار کردند. عامل اصلی در حفاظت از آبادان همان فرمان امام بود و داغی که از سقوط نیمی از خونین شهر در دل برادران وجود داشت.

شرح عملیات ثامن الائمه

نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در اوایل جنگ تحمیلی به دلایل گوناگون، نتوانستند آنچنان که شایسته بود کاری از پیش ببرند و پس از اندک زمانی با مقاومتهای سر سختانه و ایستادگی در برابر دشمن و از خود گذشتگی، پیشروی نیروهای اشغالگر را سد کردند.
پس از عزل بنی صدر از فرماندهی کل قوا توسط امام راحل (ره)، رزمندگان اسلام متشکل از ارتش، سپاه و بسیج و نیروهای مردم با یکدیگر متحد گشته و اولین عملیات محدود را با نام فرمانده کل قوا - خمینی روح خدا - به انجام رسانیدند. در مرداد 1360 تغییرات سیاسی کلی در کشور ایجاد شد و شهید رجایی به سمت رئیس جمهوری انتخاب گردید. این تغییرات در مسایل جنگ تأثیر جدی گذاشت و سپاه پاسداران خیلی فعالتر از قبل در صحنه های عملیات حضور یافت.
طرح عملیات ثامن الائمه در 15 شهریور 1360 تکمیل و بدون اینکه زمان اجرای آن مشخص شده باشد، ابلاغ گردید. سرانجام در اوایل مهرماه یگانهای پیش بینی شده برای اجرای عملیات در منطقه متمرکز شدند و برای پشتیبانی هوایی نیز هماهنگیهای لازم به عمل آمد که براساس این هماهنگی منطقه اصلی نبرد که شرق کارون بود، به علت مشکلات تشخیص نیروهای خودی از دشمن، برای هدف هوایی انتخاب نشد و موافقت گردید که نیروی هوایی ایران فقط هدفهای غرب رودخانه کارون را بمباران نماید که شامل محل استقرار قرارگاه لشکر، واحد احتیاط، نقاط آمادی و مواضع توپخانه دوربرد دشمن تا خط مرز بود. مهمترین فعالیت عملی در منطقه نبرد، بازکردن معابر در میدانهای مین دشمن بود. در سطح عملیاتی، بازکردن این معابر به عهده واحدهای عبور کننده واگذار شده بود و هر تیپ و گردان بایستی مسیر پیشروی خود را شناسایی و معبر یا معابر لازم را حداقل به عرض 8 متر باز می کرد.
بعد از ایجاد معابر از سوی لشکر 77 خراسان زمان حمله ساعت 1 بامداد روز پنجم مهر 1360 تعیین و به واحدهای عمل کننده اعلام گردید.
در ساعت موعود حرکت آغاز و نیروهای اسلام با رعایت اصل غافلگیری کامل از منطقه تجمع و موضع حمله به سمت خط مقدم حرکت و پس از رسیدن به موانع و میدانهای مین دشمن و حصول اطمینان از باز بودن معابر، از آنها عبور و پس از گسترش روی خط بطور ناگهانی بر مواضع مقدم دشمن هجوم بردند و خاکریزهای اولیه دشمن را بدون زد و خورد اشغال کردند.
بعد از آغاز روشنایی کامل روز پنجم مهرماه، میدان نبرد فعالتر شد، نیروهای هوایی طرفین وارد کارزار شده و هلیکوپترها نیز به پرواز در آمدند و پشتیبانی آتشهای توپخانه هر دو طرف با شدت هر چه تمامتر به مرحله اجرا در آمد و بعد از مشخص شدن وضعیت حمله برای دشمن، نیروهای احتیاط خود را در منطقه شمال محور ماهشهر - آبادان وارد عمل نمود.
از ساعت 6 بامداد، نیروی هوایی موفق شد دفاع و پوشش هوایی در منطقه نبرد را برقرار سازد و هلیکوپترهای خودی که دگرباره فعال شده بودند، به مناطق مورد تهدید حمله کنند و نیروهای دشمن را منهدم یا وادار به عقب نشینی نمایند.
تلاش خستگی ناپذیر مدافعان میهن اسلامی با وجود گرمای شدید روز، مقاومت سرسختانه دشمن را در هم شکست و پس از ساعتها نبرد، واحدهای عمل کننده یکی پس از دیگری پیام موفقیت خود را اعلام می کردند. بدین گونه عملیات ثامن الائمه بعد از 42 ساعت تلاش مداوم لشکر 77 و رزمندگان سپاه و نیروهای مردمی با موفقیت کامل به پایان رسید و نیروهای دشمن در منطقه عملیاتی شرق رودخانه کارون منهدم یا اسیر و یا فرار کردند و بعد از حدود یک سال جزیره آبادان از محاصره خارج شد و تهدید دشمن در شرق کارون و جزیره آبادان بکلی از میان رفت و نیروهای اسلام به اولین موفقیت سرنوشت ساز خود در طول جنگ تحمیلی دست یافتند که این خود سرآغاز موفقیتهای مهم دیگر برای عملیات طریق القدس ، فتح المبین و بیت المقدس گردید.
بعد از پایان موفقیت آمیز عملیات ثامن الائمه، فرماندهان رده بالای ارتش و سپاه قصد عزیمت به تهران را داشتند که در نزدیکی تهران هواپیمای حامل آنها دچار سانحه شد و 5 تن از سرداران رشید اسلام به فیض شهادت نایل آمدند.(7)

نتایج عملیات ثامن الائمه

در این عملیات سلحشوران اسلام به نتایج مهمی دست یافتند، از جمله:
1- ساحل شرقی رودخانه کارون تصرف و تامین گردید.
2- آبادان از محاصره یک ساله خارج شد.
3- بیش از 150 کیلومتر مربع از اراضی اشغال شده آزاد گردید.
4- بیش از 3 هزار نفر از نیروهای دشمن کشته و زخمی شدند و 1656 نفر نیز به اسارت نیروهای اسلام در آمدند.
5- تعداد 90 دستگاه تانک و نفربر، 100 دستگاه انواع خودرو دشمن منهدم گردید و تعداد 3 فروند هواپیما و یک فروند هلیکوپتر عراق نیز سرنگون شدند.
همچنین 100 دستگاه تانک، 60 دستگاه نفربر، 3 دستگاه لودر و 150 دستگاه خودرو به غنیمت گرفته شد.
صدام پس از این شکست 7 تن از فرماندهان خود را تیرباران کرد.
با توجه به نقش شجاعانه لشکر 77 پیاده با تصویب شورای عالی دفاع در تاریخ یازدهم مهر 1360 به لشکر پیروز خراسان تغییر نام داد.
پاسخ امام خمینی (ره) به تلگرام فرماندهان در خصوص شکستن حصر آبادان(8)
بسم الله الرحمن الرحیم
تیمسار سرتیپ فلاحی، تیمسار سرتیپ ظهیرنژاد و جناب آقای محسن رضایی ایدهم الله تعالی.
تلگراف شما در خصوص فتحی بزرگ که خداوند تعالی نصیب ارتش و نیروی هوایی و هوانیروز و سپاه پاسداران و بسیج و ژاندارمری و فداییان اسلام و سایر نیروهای مردمی فرموده و محاصره آبادان بطور کامل شکسته شده است، واصل گردید.
این جانب این پیروزی بزرگ را به فرماندهان تمامی نیروهای مسلح و به سربازان ارجمند و سپاهیان نیرومند تبریک می گویم و امید است این سرافرازیها را که برای اسلام و میهن فراهم می کنند، منظور نظر مبارک ولی الله الاعظم بقیه الله (ارواحنا له الفدا) باشد و آخرین پیروزمندی را که بیرون راندن نیروهای متجاوز کافر از سرزمین میهن مان است، ملت شریف ایران بزودی مشاهده کند. این جانب به اسم ملت بزرگ ایران از رزمندگان دلیر ارتش و سپاه و دیگر قوای مسلح (ایدهم الله تعالی) تقدیر و تشکر می کنم. از خداوند متعال توفیق نصرت و عظمت اسلام و مسلمین و خصوص نیروهای مسلح اسلامی را خواستار است.
و السلام علیکم
روح الله الموسوی الخمینی