فهرست کتاب


احکام خانواده مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی (ره)

عبدالرحیم موگهی‏

1. بخشش و هدیه

1. اگر از غیر کسب، مالی به دست آورد مثلا چیزی به او ببخشند واجب نیست خمس آن را بدهد.(418)
2. اگر چیزی را که خمس آن داده نشده(419) به کسی ببخشند، پنج یک آن چیز مال او نمی شود.(420)
3. طلایی که زن به صورت بخشش دریافت کرده، البته نه از شوهر بلکه از مادر با خواهرش، آیا این طلا خمس دارد؟
باسمه تعالی؛ بخشش، خمس ندارد.(421)
4. پسری که هنوز ازدواج نکرده است، پدر پولی یا زمینی یا اشیایی به پسر می بخشد که ازدواج کند، این اشیا که بخشیده شده است خمس دارد یا خیر؟
باسمه تعالی؛ بخشش، خمس ندارد.(422)
5. پدرم مبلغ 200 هزار تومان و یک مغازه به من بخشید و چون قبل از رسیدن آخر سالش بود باید من خمس مبلغ مذکور و خمس سرقفلی مغازه را بدهم یا نه؟ ضمنا 27 هزار تومان از طرف همسرم به این جانب به عنوان چشم روشنی و عیدی داده اند آیا خمس دارد؟
باسمه تعالی؛ بخشش و چشم روشنی و عیدی خمس ندارد.(423)
6. آیا عیدی و پاداشی که دولت به کارمندان می دهد و به صورت پول نقد یا سکه آزادی است خمس دارد یا نه؟
باسمه تعالی؛ خمس ندارد.(424)
7. پولی که انسان به نام فرزندش پس انداز می کند و در صورت احتیاج، از آن پول برداشته و دوباره به حساب فرزند می گذارد، آیا باید خمس آن را بپردازد؟
باسمه تعالی؛ اگر مناسب شأن خود به فرزند بخشیده خمس ندارد.(425)
8. مبلغی بنیاد شهید و ارتش به خانواده شهدا می پردازند آیا خمس دارد یا خیر؟
باسمه تعالی؛ خمس ندارد.(426)
9. قطعه زمینی است که برای تأمین منزل خریداری شده و فعلا تصمیم گرفته ایم این زمین را بفروشیم جهت خرید منزل، ولی این پول به مقدار خرید منزل نیست. آیا می توانیم تا هنوز سال مالی ما نرسیده پول زمین یا خود زمین را به همسر یا فرزندمان هبه کنیم یا نه؟
باسمه تعالی؛ هبه مانع ندارد، ولی اگر زمین از درآمد و حقوق بدون دادن خمس تهیه شده با فروش، خمس پول آن را باید بپردازید، و همچنین اگر هبه خود زمین، زاید بر شأن یا برای فرار از خمس باشد، باید خمس زمین داده شود.(427)
10. کسی که از پول خمس نداده اشیایی را بخرد و به خانواده خود ببخشد، چه حکمی دارد؟
باسمه تعالی؛ با علم به وجود خمس در آن، جایز نیست.(428)

2. مهریه و ارثیه

1. مهری را که زن می گیرد خمس ندارد. و همچنین است ارثی که به انسان می رسد... .(429)
2. اگر مالی به ارث او برسد و بداند کسی که این مال از او به ارث رسیده خمس آن را نداده، باید خمس آن را بدهد. و نیز اگر در خود آن مال، خمس نباشد، ولی انسان بداند که آن مال از او به ارث رسیده، خمس بدهکار است، باید خمس را از مال او بدهد.(430)
3. چه می فرمایید درباره کسی که خانه خود را فروخته و نصف خانه را قبلا به عیال خود بابت مهریه واگذار کرده، و اکنون نمی تواند با قیمت نصف خانه که مال خود اوست خانه دیگری مانند خانه اول تهیه نماید، آیا این شخص باید خمس سهم خود را پس از فروختن بپردازد یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر خانه را از درآمد کسب و حقوق، قبل از ادای خمس تهیه کرده، نسبت به نصف خودش باید خمس بدهد.(431)
4. اخیرا مقداری طلا از قبیل النگو و غیره که مربوط به همسر و دخترم بوده به مبلغ 261000 ریال به منظور خرید آپارتمانی فروخته ام که مبلغ هجده هزار تومان از ارزش مبلغ طلای فروخته شده دائما و به طور مستمر مورد استفاده خانواده ام بود، و بقیه آن بیش از یک سال است که مورد استفاده قرار نگرفته است. با توجه به این که کل طلاهای خریداری شده قبل از زمان داشتن حساب سال خمس در طول مدت خدمت 18 ساله خریداری شده لطفا بفرمایید:
1. آیا باید خمس کل مبلغ طلاهای فروخته شده را پرداخت نمود؟
2. آیا باید خمس آن مقدار از پول طلاهای فروخته شده که بیش از یک سال مورد استفاده قرار نگرفته داده شود؟
3. آیا با توجه به موارد اشاره شده به منظور خرید خانه اصلا تعلق نمی گیرد؟
باسمه تعالی؛ اگر طلاها به همسر و دختران بخشیده شده یا از مهریه ایشان بوده، پول فروش آن خمس ندارد، مگر این که با پول غیرمخمس تهیه شده باشد.(432)
5. پدری فوت کرده و مقداری پول نقد به ارث می گذارد، چند بچه صغیر دارد که مادرشان قیم آنهاست. آیا پرداخت همس آن پول بر آنها لازم است؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین ندارند که خمس پول مزبور را در حیات خود نداده است، لازم نیست خمس بدهند.(433)

3. هزینه های سالانه

1. خرجهایی را که انسان برای به دست آوردن فایده می کند، از فایده کسر می شود و خمس ندارد.(434)
2. آنچه از منافع کسب در بین سال به مصرف خوراک و پوشاک و اثاثیه و خرید منزل و عروسی و جهیزیه دختر و زیارت و مانند اینها می رساند، در صورتی که از شأن او زیاد نباشد و زیاده روی هم نکرده باشد، خمس ندارد.(435)
3. جوانی که می داند پنج سال دیگر عیال می گیرد و محتاج به خانه می شود، اگر در مدت این پنج سال از درآمد خود خانه تهیه کند، خمس آن واجب است یا نه؟
باسمه تعالی؛ اگر در موقع حاجت نتواند خانه را تهیه کند و باید بتدریج مایحتاج آن را تهیه کند خمس ندارد، و اگر پولی را جمع کند خمس سالهای گذشته را باید بدهد.(436)
4. شخصی برای فرزندش بعد از ازادواج خانه ای خریده برای سکونت، آیا خمس دارد یا نه؟
باسمه تعالی؛ خانه خمس ندارد، ولی اگر با پولی که سال بر آن گذشته بدون دادن خمس خریده، باید خمس بدهد.(437)
5. آیا بر تمام اثاث منزل خمس واجب است یا فقط چیزهای نقدی و اشیای خوردنی هستند که خمس دارند؟
باسمه تعالی؛ تمام آنچه که از درآمد کسب تهیه شده و سال بر آن گذشته خمس دارد، مگر در مؤونه.(438)
6. کسانی که ازدواج نکرده اند و مبلغی پول دارند و به خاطر این که این مبلغ پولی که دارند در راههای بیهوده مصرف نشود لوازم خانگی می خرند کنار می گذارند که وقتی ازدواج کردند از آنها استفاده کنند، بفرمایید که خمس دارد یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر آنچه تهیه کرده اند مورد حاجت آنهاست و در وقت لزوم نمی توانند تهیه کنند و از درآمد سال تهیه شده خمس ندارد.(439)
7. پولی که به عنوان وام از بانک یا جایی دیگر جهت انجام معامله و یا راه اندازی کارگاه گرفته شده باشد، به آن خمس تعلق می گیرد یا نه؟
باسمه تعالی؛ وام خمس ندارد.(440)
8. شخصی مبلغی قرض نموده برای خرید ماشین سواری یا درست نمودن منزل مسکونی.
قبل از خرید، سال خمس وی می رسد و نفس پول باقی است، آیا به چنین پولی خمس تعلق می گیرد یا نه؟
باسمه تعالی؛ خمس ندارد.(441)
9. اگر مقداری پول قرض کرده باشم برای مخارج ازدواج یا خرید بعضی از وسایل مورد نیاز زندگی و مقداری از حقوقم را در ماه بابت این قرض بدهم، باز هم در این مورد خمس به اموال بنده تعلق می گیرد یا نه؟
باسمه تعالی؛ هر چه کار در بین سال بابت بدهی مزبور پرداخت شده خمس ندارد.(442)
10. طلایی که مرد برای زن خود می خرد، آیا باید خمسش را بدهد؟
باسمه تعالی؛ اگر به مقدار شؤون باشد، خمس ندارد.(443)
11. اگر زنی طلای زینتی خود را که بدان نیز احتیاج دارد برای رفع نیازمندی ها و مؤونه زندگی بفروشد و در سال مصرف کند:
1. آیا متعلق خمس است یا نه؟
2. چنانچه پولش تا تمام سال به مصرف نرسید و ماند برای سال دیگر، آیا خمس دارد یا نه؟
3. و در هر صورت اگر سالهای بعد چون نیاز به زینت دارد اگر بخواهد دو مرتبه از درآمد کار طلایی بخرد، باید خمس آن را بدهد یا نه؟
باسمه تعالی؛ طلا اگر از درآمد کسب پیش از پرداخت خمس تهیه شده و در سال بعد به فروش رسیده، پول فروش آن خمس دارد، و بعد اگر خواست از درآمد کسب به مقدار شؤون خود زینت آلات تهیه کند از مؤونه محسوب است و خمس ندارد.(444)
12. خرج عروسی پسر خمس دارد یا نه؟
باسمه تعالی؛ خمس ندارد.(445)
13. پیراهنی را گلدوزی کردم و مدت یک سال و اندی اتمام آن طول کشید آیا به این لباس خمس تعلق می گیرد یا نه؟
باسمه تعالی؛ خمس ندارد.(446)
خمس جهیزیه
1. اگر انسان نتواند یکجا جهیزیه دختر را تهیه کند و مجبور باشد که هر سال مقداری از آن را تهیه نماید یا در شهری باشد که معمولا هر سال مقداری از جهیزیه دختر را تهیه می کنند، به طوری که تهیه کردن آن عیب است، چنانچه در بین سال از منافع آن سال جهیزیه بخرد خمس ندارد.(447)
2. جهیزیه ای که برای دختر کنار گذاشته می شود و یا پولی که برای خرید جهیزیه کنار گذاشته می شود خمس دارد یا نه؟
باسمه تعالی؛ اگر پول کنار بگذار خمس دارد.(448)
3. آیا به جهیزیه زنی که به خانه شوهر آمده و پدرش خمس مالش را نپرداخته، خمس تعلق می گیرد یا نه؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین نداشته باشد که در جهیزیه خمس است لازم نیست خمس بدهد. و اگر یقین دارد باید به حاکم شرع مراجعه کند و در صورت پرداخت خمس یا اجازه می تواند در جهیزیه تصرف نماید.(449)
4. اگر کسی جهیزیه و یا قباله را فروخت، مازاد بر قیمت اول را سر سال خود چه کند؟
ترقی جهیزیه و قباله که زمانی صد تومان بوده و اکنون یکصدهزار تومان گردیده، خمس دارد یا نه؟
باسمه تعالی؛ خمس ندارد، مگر آنکه از پولی تهیه شده باشد که باید خمس آن را بدهد.(450)
5. طبق فتوای شما: جهیزیه ای که پدر برای دخترش در طول سال و از مخارج سالانه اش تهیه می کند، خمس ندارد. پدری است که در ضمن تهیه جهیزیه برای دختر خود، برای پسرش نیز وسایلی می خرد تا موقع شروع زندگی خود در آینده سختی نکشد، آیا باید خمس این وسایل را بدهد؟
باسمه تعالی؛ اگر مرسوم و متعارف نیست، خمس آن را بدهد.(451)
6. پسرعموی من که او را در حسب ظاهر عادل راستگو می دانم، ایشان می گویند که پدر زن تو خمس نمیدهد و بنابر شناختی که به پدر زنم و نحوه زندگی ایشان دارم احتمالا ایشان خمس مالش را نمی دهد. در رابطه عروسی با دخترش که دختر عموی بنده هست پدر زنم به من و همسرم جهیزیه داده است. حال تکلیف بنده در رابطه با استفاده از آن چیست؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین به بودن خمس در جهیزیه ندارید بر شما چیزی نیست.(452)
7. بعضی از دخترخانمهای آموزگار حقوق دریافتی شان را کلا پس انداز می کنند و چون فعلا در خانه پدر و مادر هستند احتیاج به خرج کردن پول ندارند. از طرفی قصد تهیه خانه هم ندارند و فقط مقدرای از این پول را جهیزیه تهیه می کنند، آیا اینها باید سال مالی داشته باشند یا خیر؟ آیا به پس انداز آنها یا جهیزیه شان خمس و سهم امام تعلق می گیرد یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر در بین سال جهیزیه تهیه کرده باشند خمس ندارد، ولی اگر پول پس انداز نموده باید خمس آن را بدهد.(453)
8. هنگام ازدواج، پدرم مقداری جهیزیه به من دادند، اگر چه پول آنها از درآمد ماهیانه اش بوده، ولی با نهایت تأسف ایشان خمس و زکات نمی پردازند و در بعضی از زمینه ها گرانفروشی نیز کرده اند، با این صورت آیا من باید خمس جهیزیه هایم را بپردازم؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین ندارید که جهیزیه از پولی که باید خمس آن داده شود، تهیه شده باشد چیزی بر شما نیست.(454)