فهرست کتاب


احکام خانواده مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی (ره)

عبدالرحیم موگهی‏

خمس مال حلال مخلوط به حرام

1. اینجانب معتقد و مقید به اجرای دستورات اسلام هستم، متاسفانه پدر و مادرم تقید کامل به مسائل اسلامی ندارند و از چیزهای حرام پرهیز نمی کنند، به همین جهت خمس نمی دهند. و از طرفی من به منزل آنها رفت و آمد دارم و احیانا چیزی می گیرم یا می خورم یا آنها هدیه ای خوراکی یا غیره به من می دهند. با توجه به این که خمس نمی دهند، غذا خوردن در خانه آنها یا قبول هدیه برای من صحیح است و می توانم تصرف نمایم یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین ندارید که آنچه مورد تصرف شماست در خانه آنها یا به شما می دهند مال حرام باشد، می توانید تصرف کنید.(414)
2. از آنجا که در خانواده ای زندگی می کنم که از مال حلال مخلوط به حرام زندگیمان می چرخد و سرپرست خانواده هم نمی خواهد مال حلال مخلوط به حرام را جدا کند و خمس هم نمی دهد و من هم هیچ کاری نمی توانم بکنم، تکلیف پولی که می گیرم و لباسهای مورد استفاده و اشیاء و غذاهایی که می خورم و مکان نمازم چیست؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین دارید اموالی که تحت تصرف شما قرار می گیرد از مال حرام است یا با مال حرام تهیه شده تصرف جایز نیست، مگر آنکه با اجازه حاکم شرع مال حرام یا مقدار خمس مال را جدا کنید.(415)
3. خانمی با دو فرزند خود زندگی می کند و خرج معاش خود را از راه سرمایه ای که دارد به دست می آورد، اگر این سرمایه را به کسی که خمس مالش را نمی دهد داده باشد تا برای او کار کند، وضع پولی که از این راه به دست می آید چیست؟
باسمه تعالی؛ اگر با پول غیر مخمّس مخلوط نشده باشد مانع ندارد و الا باید از حاکم شرع اجازه بگیرد.(416)
4. شخصی با اطلاع به این که پدرش خمس مال خود را نمی پردازد و تا به حال نپرداخته است، آیا با وجود این که دارای ثروت و درآمد کافی است می تواند از آن پول جهت تأمین مایحتاج خود بگیرد؟ مثلا خرید خانه، ازدواج، خرج روزمره، خرج تحصیلی؟ حکم کسی که تا به حال از این پول استفاده می کرده و نمی داند که چه مقدار استفاده کرده چیست؟ و در صورتی که خودش هیچ درآمدی نداشته باشد چطور؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین دارد که در آنچه تصرف کرده یا می کند خمس هست، باید به حاکم شرع مراجعه و استجازه کند.(417)

د. موارد واجب نبودن خمس

در مواردی پرداخت خمس واجب نیست. برخی از آنها عبارتند از:

1. بخشش و هدیه

1. اگر از غیر کسب، مالی به دست آورد مثلا چیزی به او ببخشند واجب نیست خمس آن را بدهد.(418)
2. اگر چیزی را که خمس آن داده نشده(419) به کسی ببخشند، پنج یک آن چیز مال او نمی شود.(420)
3. طلایی که زن به صورت بخشش دریافت کرده، البته نه از شوهر بلکه از مادر با خواهرش، آیا این طلا خمس دارد؟
باسمه تعالی؛ بخشش، خمس ندارد.(421)
4. پسری که هنوز ازدواج نکرده است، پدر پولی یا زمینی یا اشیایی به پسر می بخشد که ازدواج کند، این اشیا که بخشیده شده است خمس دارد یا خیر؟
باسمه تعالی؛ بخشش، خمس ندارد.(422)
5. پدرم مبلغ 200 هزار تومان و یک مغازه به من بخشید و چون قبل از رسیدن آخر سالش بود باید من خمس مبلغ مذکور و خمس سرقفلی مغازه را بدهم یا نه؟ ضمنا 27 هزار تومان از طرف همسرم به این جانب به عنوان چشم روشنی و عیدی داده اند آیا خمس دارد؟
باسمه تعالی؛ بخشش و چشم روشنی و عیدی خمس ندارد.(423)
6. آیا عیدی و پاداشی که دولت به کارمندان می دهد و به صورت پول نقد یا سکه آزادی است خمس دارد یا نه؟
باسمه تعالی؛ خمس ندارد.(424)
7. پولی که انسان به نام فرزندش پس انداز می کند و در صورت احتیاج، از آن پول برداشته و دوباره به حساب فرزند می گذارد، آیا باید خمس آن را بپردازد؟
باسمه تعالی؛ اگر مناسب شأن خود به فرزند بخشیده خمس ندارد.(425)
8. مبلغی بنیاد شهید و ارتش به خانواده شهدا می پردازند آیا خمس دارد یا خیر؟
باسمه تعالی؛ خمس ندارد.(426)
9. قطعه زمینی است که برای تأمین منزل خریداری شده و فعلا تصمیم گرفته ایم این زمین را بفروشیم جهت خرید منزل، ولی این پول به مقدار خرید منزل نیست. آیا می توانیم تا هنوز سال مالی ما نرسیده پول زمین یا خود زمین را به همسر یا فرزندمان هبه کنیم یا نه؟
باسمه تعالی؛ هبه مانع ندارد، ولی اگر زمین از درآمد و حقوق بدون دادن خمس تهیه شده با فروش، خمس پول آن را باید بپردازید، و همچنین اگر هبه خود زمین، زاید بر شأن یا برای فرار از خمس باشد، باید خمس زمین داده شود.(427)
10. کسی که از پول خمس نداده اشیایی را بخرد و به خانواده خود ببخشد، چه حکمی دارد؟
باسمه تعالی؛ با علم به وجود خمس در آن، جایز نیست.(428)