فهرست کتاب


احکام خانواده مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی (ره)

عبدالرحیم موگهی‏

خمس درآمد و منفعت کسب

1. هرگاه انسان از تجارت یا صنعت یا کسبهای دیگر مالی به دست آورد، اگر چه مثلا نماز و روزه میتی را به جا آورد و از اجرت آن، مالی تهیه کند، چنانچه از مخارج سال خود او و عیالاتش زیاد بیاید، باید خمس یعنی پنج یک آن را به دستوری که بعدا گفته می شود بدهد.(400)
2. کسی که دیگری مخارج او را می دهد، باید خمس تمام مالی را که به دست می آورد بدهد.
ولی اگر مقدرای از آن را خرج زیارت و مانند آن کرده باشد، فقط باید خمس باقیمانده را بدهد.(401)
3. اگر از منفعت کسب آذوقه ای که برای مصرف سالش خریده در آخر سال زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد.
و چنانچه بخواهد قیمت آن را بدهد در صورتی که قیمتش از وقتی که خریده زیاد شده باشد، باید قیمت آخر سال را حساب کند.(402)
4. اگر از منفعت کسب پیش از دادن خمس اثاثیه ای برای منزل بخرد، چنانچه در بین سال احتیاجش از آن برطرف شود، واجب است که خمس آن را بدهد. و همچنین است زیورآلات زنانه اگر در بین سال وقت زینت کردن زنها به آنها بگذرد.(403)
5. اگر شخصی برای رفت و آمد خود وسیله نقلیه ای بخرد، آیا لازم است خمس آن را بدهد، یا از مخارج سالیانه محسوب می شود؟
باسمه تعالی؛ اگر در زندگی احتیاج به آن دارد و فقط برای کار و کسبش نیست خمس ندارد.(404)
6. آیا کسی که از درآمد کارش از قبیل ماشین سواری، یخچال، تلویزیون یا لوازم زندگی دیگر که در این زمان مورد استفاده قرار می گیرد تهیه کند، خمس اینها چگونه می باشد؟
باسمه تعالی؛ اگر از درآمد بین سال تهیه کرده خمس ندارد، مگر آنکه در زندگی احتیاج به آن نداشته باشد و از شؤون او نباشد.(405)
7. به مواد غذایی روزانه که به صورت عادی و اندک در منزل وجود دارد مانند برنج و روغن و حبوبات و امثالهم نیز خمس تعلق می گیرد یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر سر سال زیاد بیاید باید خمس آن را بدهند.(406)
8. کسی برای مصارف عروسی پسرش پول تهیه کرده و قبل از تکمیل مراسم، سال به سر رسیده است، آیا خمس به این پول تعلق می گیرد یا خیر؟
باسمه تعالی؛ در فرض مرقوم مبلغ پس انداز شده از درآمد کسب خمس(407) دارد.(408)
9. به پولی که انسان برای ازدواج یا تحصیل کنار می گذارد، آیا خمس تعلق می گیرد یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر از درآمد کسب باشد و سال بر آن بگذرد خمس دارد.(409)
10. زنی که در خانه شوهرش به کسب و کاری مشغول است و شوهرش توانایی پرداخت هزینه های زندگی را دارد، بر زن واجب است که بدون کم کردن هزینه ها خمس درآمد خود را بپردازد، زیرا هزینه های زندگی بر عهده شوهر است، مگر این که شوهر توانایی پرداخت هزینه های زندگی را نداشته باشد.(410)
11. خانمی که نان و خوراک و وسایل زندگی اش را شوهرش تأمین می کند و خود نیز کار کند و پولش را فرش و وسایل مورد نیاز زندگی تهیه کند، آیا خمس به او تعلق می گیرد یا نه؟
باسمه تعالی؛ اگر بین سال صرف در مؤونه نموده خمس ندارد.(411)
12. زن و شوهری هر دو کار می کنند و درآمد دارند، آیا به پول زن هم خمس تعلق می گیرد؟
باسمه تعالی؛ در زاید بر آنچه در بین سال خرج زندگی کرده خمس واجب است.(412)
13. زنی که همه حقوق خود یا مقداری از آن را برای خرج زندگی در اختیار شوهر قرار می دهد، آیا باید خمس همه حقوق را بدهد یا خمس باقیمانده را؟
باسمه تعالی؛ هر مقدار از حقوق هر یک از زن و شوهر از مخارج سال زیاد بیاید صاحب حقوق مالک آن است و باید خمس آن را بپردازد، و چنانچه زن به شوهر بخشیده است و چیزی از آنچه بخشیده شده زیاد بیاید خمس ندارد.(413)

خمس مال حلال مخلوط به حرام

1. اینجانب معتقد و مقید به اجرای دستورات اسلام هستم، متاسفانه پدر و مادرم تقید کامل به مسائل اسلامی ندارند و از چیزهای حرام پرهیز نمی کنند، به همین جهت خمس نمی دهند. و از طرفی من به منزل آنها رفت و آمد دارم و احیانا چیزی می گیرم یا می خورم یا آنها هدیه ای خوراکی یا غیره به من می دهند. با توجه به این که خمس نمی دهند، غذا خوردن در خانه آنها یا قبول هدیه برای من صحیح است و می توانم تصرف نمایم یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین ندارید که آنچه مورد تصرف شماست در خانه آنها یا به شما می دهند مال حرام باشد، می توانید تصرف کنید.(414)
2. از آنجا که در خانواده ای زندگی می کنم که از مال حلال مخلوط به حرام زندگیمان می چرخد و سرپرست خانواده هم نمی خواهد مال حلال مخلوط به حرام را جدا کند و خمس هم نمی دهد و من هم هیچ کاری نمی توانم بکنم، تکلیف پولی که می گیرم و لباسهای مورد استفاده و اشیاء و غذاهایی که می خورم و مکان نمازم چیست؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین دارید اموالی که تحت تصرف شما قرار می گیرد از مال حرام است یا با مال حرام تهیه شده تصرف جایز نیست، مگر آنکه با اجازه حاکم شرع مال حرام یا مقدار خمس مال را جدا کنید.(415)
3. خانمی با دو فرزند خود زندگی می کند و خرج معاش خود را از راه سرمایه ای که دارد به دست می آورد، اگر این سرمایه را به کسی که خمس مالش را نمی دهد داده باشد تا برای او کار کند، وضع پولی که از این راه به دست می آید چیست؟
باسمه تعالی؛ اگر با پول غیر مخمّس مخلوط نشده باشد مانع ندارد و الا باید از حاکم شرع اجازه بگیرد.(416)
4. شخصی با اطلاع به این که پدرش خمس مال خود را نمی پردازد و تا به حال نپرداخته است، آیا با وجود این که دارای ثروت و درآمد کافی است می تواند از آن پول جهت تأمین مایحتاج خود بگیرد؟ مثلا خرید خانه، ازدواج، خرج روزمره، خرج تحصیلی؟ حکم کسی که تا به حال از این پول استفاده می کرده و نمی داند که چه مقدار استفاده کرده چیست؟ و در صورتی که خودش هیچ درآمدی نداشته باشد چطور؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین دارد که در آنچه تصرف کرده یا می کند خمس هست، باید به حاکم شرع مراجعه و استجازه کند.(417)

د. موارد واجب نبودن خمس

در مواردی پرداخت خمس واجب نیست. برخی از آنها عبارتند از: