فهرست کتاب


احکام خانواده مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی (ره)

عبدالرحیم موگهی‏

ح. احکام صغیر و فرزندان خردسال

1. صغیر کسی است که به حد بلوغ نرسیده و از نظر شرع در تصرفات مالی محجور و ممنوع است؛ یعنی تصرفات صغیر در اموال خودش به وسیله فروختن، صلح کردن، هدیه کردن، قرض دادن، اجازه دادن، و دیعه دادن، عاریه دادن و جز آن نافذ نیست، مگر در موارد استثنایی مانند وصیت طبق آنچه گفته خواهد شد. و فروش چیزهای کم ارزش و غیر مهم، به همان گونه ای که گذشت اگر چه صغیر در نهایت تمیز و رشد بوده و تصرفش نیز در نهایت منفعت و صلاح باشد. بلکه در صحت تصرفاتش اجازه دادن ولی او در گذشته و یا آینده نزد مشهور فقها فایده ای ندارد و اقوا نیز همین است.
2. در برطرف شدن حجر و ممنوعیت از بچه رسیدن به بلوغ کافی نیست؛ بلکه باید با بلوغ، رشد هم پیدا کرده و نیز سفاهت به معنایی که خواهیم گفت نداشته باشد.(341)
3. ولایت تصرف در مال کودک و توجه به مصالح و شوون او بر عهده پدر و جد پدری کودک، و در صورت نبودن آنان، بر عهده قیم تعیین شده از سوی پدر و یا جد پدری است. و قیم کسی است که یکی از پدر و یا جد پدری کودک وصیت کند که آن کس ناظر بر امور کودک باشد. و در صورت نبودن قیم، حاکم شرع، و در صورت نبودن حاکم شرع، افراد با ایمانی که بنابر احتیاط دارای عدالت هستند بر کودک ولایت دارند، پس مادر و جد مادری و برادر تا چه رسد به سایر نزدیکان، بر کودک ولایت ندارند.(342)
4. فروختن زمینهای بچه در صورت نیاز و به مقتضای مصلحت، برای ولی او جایز است. پس چنانچه فروشنده، پدر و جد بچه باشد، برای حاکم جایز است که آن معامله را تثبیت کند، اگر چه برای خود حاکم ثابت نباشد که این معامله طبق مصلحت بوده است. ولی چنانچه فروشنده غیر از پدر و جد باشد مانند وصی، احتیاطا حاکم نباید آن معامله را تثبیت کند، مگر این که مصلحت آن برایش ثابت باشد، اگر چه اقرب(343) این است در صورت که وثاقت(344) وصی برایش ثابت باشد تثبیت آن برای حاکم جایز است.(345)
5. مضاربه با مال کودک و سرمایه گذاری با آن به شرطی که عامل و طرف مضاربه شخصی ثقه و امین(346) باشد، برای ولی جایز است. پس اگر ولی، مال کودک را به غیر چنین شخص بدهد [و تلف شود] ضامن خواهد بود.(347)
6. ولی باید با میانه روی - نه زیاده روی و سختگیری - برای بچه هزینه کند. و باید عادت بچه و نظایر او را در نظر بگیرد. از این رو باید خوراک و پوشاکی که مناسب با شأن بچه است، برای او فراهم کند.(348)
7. برای ولی یتیم جایز است به طور جداگانه خوراک و پوشاک او را از مالش بدهد.
و جایز است او را با خانواده خودش در نظر بگیرد و مانند یکی از آنان بشمرد.
پس مصارف خوردنی و آشامیدنی را سرانه تقسیم می کند و مصارف پوشیدنی را جداگانه به شمار می آورد، و همچنین است برای یتیمانی که متعددند.
بنابراین برای متولی جایز است هزینه آنان را جداگانه و یا با مخلوط کردن مصارف خوردنی و آشامیدنی - نه پوشیدنی - در نظر بگیرد.(349)

استفتا

حفظ اموال فرزند
فرزندانی که قبل از بلوغ شاگردی می کنند و مزدشان بیش از خرجشان است، آیا پدرشان باید مقدار بیشتر را حفظ کنند و بعد از بلوغ تحویلشان دهند یا نه؟
بسمه تعالی؛ واجب است حفظ و رد در حال بلوغ.(350)

چهار. حقوق پدر و مادر و وظایف فرزندان

و وصینا الانسان بوالدیه احساناً.
آدمی را سفارش کردیم که به پدر و مادرش نیکی کند.(351)
برخی از حقوق پدر و مادر و وظایف فرزند عبارتند از: