فهرست کتاب


احکام خانواده مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی (ره)

عبدالرحیم موگهی‏

دو. بارداری مصنوعی تلقیح

در کشورهای اروپایی گفت و گوی شدیدی در این باره هست که آیا اگر مرد عقیم بوده، قادر به بارور ساختن همسرش نباشد و با همسرش موافقت کند که با نطفه و اسپرم مرد بیگانه به طور مصنوعی و بدون آمیزش جنسی آبستن شود، جایز است یا نه؟
این مشکل در مجلس شورای انگلستان مطرح شد و کمیسیونی خاص برای تحقیق در این زمینه تعیین شد.
در ایتالیا پاپ این عمل را تحریم کرد. در فرانسه پزشکان اظهار داشتند در صورتی که با موافقت زن و شوهر باشد جایز است. در پاره ای دیگر از کشورهای اروپایی، دولت آنها نوزاد مصنوعی را به عنوان کودک شرعی و قانونی زن و شوهر به رسمیت شناخته است، مگر در صورتی که شوهر قانونی به آن اعتراض داشته باشد.(236)
اکنون فتوا و نظر حضرت امام خمینی قدس سره را در این زمینه از نظر می گذرانیم:
1. وارد نمودن منی مرد را در رحم زوجه او با آلاتی مثل آب دزدک اشکال ندارد، لکن باید از مقدمات حرام احتراز نمایند. پس اگر مرد با رضایت زن، این عمل را خودش انجام دهد و منی خود را به وجه حلالی به دست بیاورد مانع ندارد.(237)
2. اگر منی مرد را در رحم زنش وارد نمودند چه به وجه حلال یا حرام، و از آن بچه تولید شد، اشکالی نیست که بچه مال مرد و زن است و همه احکام فرزند را دارد.(238)
3. جایز نیست داخل نمودن منی اجنبی را در رحم زن اجنبیه، چه با اجازه زن باشد یا نه، و چه شوهر داشته باشد یا نه، و چه با اجازه شوهر باشد یا نباشد.(239)
4. اگر منی مردی را داخل رحم زن اجنبیه نمودند و معلوم شد بچه از آن منی است، پس اگر این عمل به طور شبهه بوده، مثل آنکه گمان می کرد زن خودش هست، و زن نیز گمان می کرد منی شوهر هست، و بعد از عمل معلوم شد از شوهر نیست، اشکالی نیست که بچه شرعا از این مرد و زن است و تمام احکام فرزندی را دارد. و لکن اگر از روی علم و عمد باشد، محل اشکال است، و باید احتیاط در حمیع مسائل مراعات شود. لکن اشکالی نیست که اگر این بچه دختر باشد، پدر نمی تواند او را به زنی بگیرد و اگر پسر باشد نمی تواند مادرش را بگیرد، و نمی تواند دختر به محارمش - اگر به عقد صحیح بود - شوهر کند، و پسر محارمش را بگیرد، لکن باید در تمام مسائل دیگر احتیاط نماید.(240)
نکته مهم
مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای - مد ظله العالی - نظر خاصی در مورد بارداری مصنوعی دارند که شایسته است از دفتر استفتائات ایشان پرسیده شود.

سه. کنترل موالید و جلوگیری از بارداری

اشکالی در جایز بودن عزل نیست. و عزل عبارت است از بیرون آوردن عضو تناسلی مرد از رحم زن هنگام بیرون ریختن منی و ریختن منی بیرون رحم زن غیر دائمی و غیر آزاده.
و همچنین عزل جایز است اگر زن دائمی و آزاده، اجازه این کار را به شوهر بدهد. و در صورتی که اجازه ندهد، این کار باز هم بنا بر اقوا جایز اما مکروه است. البته در زنی که معلوم است بچه دار نمی شود یا پیر یا زبان دراز یا بدزبان است و یا بچه را شیر نمی دهد، بعید نیست که مکروه نیز نباشد.(241)
اما به استفتائاتی در مورد جلوگیری از بارداری و سترون سازی توجه کنیم:

استفتائات

محضر مبارک زعیم عالیقدر و مرجع عظمای تقلید
حضرت امام خمینی مد ظله العالی
چون در زمینه مسائل مربوط به پیشگیری و قطع حاملگی و سقط درمانی که در ارتباط با ضرورتهای پزشکی انجام می شود مشکلاتی از جهت تطبیق با مسائل شرع مقدس ممکن است پیش آید و چه بسا عدم آگاهی از آن به تصمیمات خلاف منجر گردد، تقاضا می شود به سوالات مربوط به این موضوع پاسخ فرمایید تا این استفتا مرجعی برای پزشکان و کلیه سازمانهای وابسته به امور پزشکی و یا ذی نفع در مساله فوق واقع گردد:
1. آیا ضرورت تعهد و پای بندی به شرع مقدس - علاوه بر تخصص پزشکی - از جهت تصمیم گیری در این امر مهم مورد تایید و تاکید حضرت عالی می باشد؟
باسمه تعالی؛ پزشک علاوه بر تخصص باید مورد وثوق باشد که کارش را روی موازین انجام دهد.(242)
2. آیا پیشگیری موقت از حاملگی در مورد افراد سالم با استفاده از وسایل و موادی که مانع از ایجاد نطفه می شود جایز است؟
باسمه تعالی؛ مانع ندارد به شرط آنکه موجب عقیم شدن و فساد عضو نشود.(243)
3. استفاده از وسیله پیشگیری موقت به نام آی. یو. دی. i.u.d که هنوز چگونگی تأثیر آن در زمینه جلوگیری از حاملگی به طور قطع و یقین مشخص نشده است ولی عقیده غالب، با توجه به آخرین مطالعات، جلوگیری از جایگزینی نطفه در رحم پس از تشکیل آن می باشد چه صورت دارد؟
باسمه تعالی؛ اگر محرز نیست که موجب سقط جنین است و موجب عقیم شدن و فساد عضو نیست مانع ندارد و چنانچه موجب سقط است جایز نیست، و در هر صورت، باید مراعات احکام لمس و نظر نیز بشود.(244)
4. آیا قطع دائم و از بین بردن امکان آبستنی برای همیشه در افراد سالم مجاز است؟
باسمه تعالی؛ جایز نیست.(245)
5. بستن لوله های رحمی منجر به قطع دائم حاملگی می شود و ایجاد زمینه برای امکان آبستنی مجدد مستلزم عمل جراحی میکروسکوبیک و دقیقی است که در مراکز مجهز امکان پذیر است و شانس حاملگی مجدد در بهترین مراکز دنیا در حدود 50 درصد می باشد. با در نظر گرفتن شرایط فوق آیا بستن لوله های رحمی در بانوان سالم مجاز است؟
باسمه تعالی؛ در فرض مرقوم جایز نیست.(246)
6. این جانب دارای ده فرزند می باشم و از نظر کثرت اولاد در زحمت هستم، می خواهم لوله های رحمم را ببندم، آیا شرعا جایز است یا خیر؟
باسمه تعالی؛ اگر موجب نازائی دائمی نشود و ضرر به مزاج و عضو نرساند و شوهر راضی باشد و عمل همراه با ارتکاب محرم شرعی نباشد، اشکال ندارد.(247)
7. در مواردی که امکان وجود نقایص مادرزادی جسمی و عقلی و روانی به طور سرشتی و یا اکتسابی در مورد جنس مطرح می باشد مثل انواع بیماری های ارثی و یا ناشی از تأثیر مواد و داروها و اشعه ایکس و غیره... می توان به سقط جنین مبادرت نمود؟ و آیا از این نظر تفاوتی بین جنین زیر و یا بالای چهارماه وجود دارد؟
باسمه تعالی؛ سقط جنین جایز نیست و فرق نمی کند.(248)
8. آیا قطع دائم حاملگی در مورد بیمارانی که حاملگی برای آنان خطر جانی دارد و امکان بهبود وضع جسمی و روانی آنان از نظر مساعد شدن برای حاملگی در آینده هم وجود ندراد، به عبارت دیگر ضرورتهای پزشکی ایجاب می کند که هیچ گاه و یا حتی الامکان حامله نشوند، جایز است؟
باسمه تعالی؛ اگر راهی به غیر آن برای جلوگیری از حاملگی باشد قطع دائم جایز نیست و در غیر این صورت، با وجود ضرورت که خوف خطر جانی است، مانع ندارد.(249)
9. آیا قطع دائم حاملگی در بانوانی که زمینه مساعد برای به دنیا آوردن فرزندان ناقص الخلقه و یا با بیماری های ارثی جسمی و روانی را دارند بویژه در مواردی که نمونه های ثابت شده قلبی در زایمانهای پیشین داشته اند مجاز است؟
باسمه تعالی؛ جایز نیست.(250)
10. آیا سقط درمانی در مورد بیماران پیشرفته ای که ادامه حاملگی برای مادر خطر جانی در پی دارد با سن جنینی زیر چهارماه مجاز است؟
باسمه تعالی؛ اگر خوف خطر جانی هست با تشخیص دکتر مورد وثوق قبل از ولوج روح مانع ندارد.(251)
11. در مواردی که سن جنین از چهارماه گذشته و ادامه حاملگی خطر جانی برای مادر داشته باشد، سقط درمانی اختتام حاملگی مجاز است؟
باسمه تعالی؛ بعد از ولوج روح جایز نیست.(252)
12. در مواردی که سن جنین از چهار ماه گذشته است و به علت بیماری بسیار پیشرفته مادر ادامه حاملگی مغایرت قطعی با حیات مادر دارد، اختتام حاملگی مجاز می باشد؟
باسمه تعالی؛ حکم مساله قبل را دارد.(253)
13. در مورد مادران بیماری که ادامه حاملگی مغایرت با حیات مادر پیدا می کند و سن جنین از چهارماه بیشتر است، لیکن جنین از نظر سنی در وضعیتی است که امکان ادامه حیات وی خارج از رحم مادر وجود ندارد و بعد از مرگ او هم فوت خواهد نمود. آیا می توان به منظور نجات حداقل یک نفر یعنی مادر به حاملگی خاتمه داد؟
باسمه تعالی؛ باید تا آخرین ساعات امکان حفظ حیات مادر منتظر بمانند، چنانچه در آن هنگام جنین در وضعی باشد که امکان ادامه حیاتش نیست سقط او جهت حفظ حیات مادر مانعی ندارد.(254)
14. با خصوصیاتی که در مورد بستن لوله های رحمی مطرح شد سوال 5، آیا این عمل در مورد بیمارانی که به دلایل طبی لازم است حتی الامکان برای همیشه حامله نشوند، جایز است؟
آیا در مورد مادرانی که خصوصیات آنان در سوال 9 توضیح داده شد، جایز است؟
باسمه تعالی؛ در صورت خوف خطر جانی جواب همان است که در ذیل سوال 8 ذکر شد.
و در غیر مورد خطر جانی و همچنین در مورد مادرانی که خصوصیات آنان در سوال 9 ذکر شده جایز نیست.(255)
15. آیا دلایلی مثل مشکلات اقتصادی و اجتماعی و تعداد اولاد و سن مجوزی برای قطع دائم حاملگی و یا سقط جنین می باشد؟
باسمه تعالی؛ آنچه ذکر شده، مجوز نیست.(256)
16. اخیرا در مردان عملی طبی انجام می گیرد که مجاری خروج منی را گره می زنند، به طوری که در هنگام مقاربت فقط مقداری آب لزج که همیشه با منی همراه است خارج می شود.
بفرمایید حکم احتلام این چنین افراد که منی از آنها خارج نمی شود چیست؟
باسمه تعالی؛ اگر بدون مقاربت آبی از انسان در حال خواب یا بیداری خارج شود و صفات منی را نداشته باشد حکم جنابت مترتب نمی شود، مگر آنکه یقین کند منی از او خارج شده است.(257)
17. پس از اهدای سلام و تقدیم تحیات محترما نظر حضرت عالی را در مورد چند وسیله جلوگیری از حاملگی ناخواسته جویا می شود:
أ. راجع به وسیله ای که به نام آی. یو. دی معروف است و آن عبارت است از وسیله ای فنر مانند که در داخل رحم قرار می دهند و باعث می شود که سلول تخم در جدار رحم، لانه گزینی نکند.
ب. در مورد بستن لوله های تخمدان در زنان و بستن لوله های منی در برادران که در مورد زنان این مستلزم عمل جراحی است و در مورد مردان نیز مستلزم یک عمل کوچک و جزئی می باشد.
این دو مورد سابقا در ایران رایج بود، ولی پس از پیروزی انقلاب در هر دو مورد دستور داده شد که متوقف بماند، اما بعضی افراد خود راغت و شایق به این نوع جلوگیری می باشند.
مستدعی است نظر حضرت عالی را برای ابلاغ به ملت اعلام فرمایید؟
باسمه تعالی؛ جلوگیری از حمل مانع ندارد و با رضای طرفین و اگر خیلی مضر نباشد و مستلزم خلاف شرع نباشد، جایز است.(258)
18. چنین مرسوم است که زنان برای جلوگیری از بارداری ناخواسته و سقط جنین هایی که خطر مرگ دارد، با رضایت شوهر از مواد و وسایلی مانند قرص، آی. یو. دی، کلاهک دیافراگم، کرم، ژله و آمپول که عمل همگی آنان نهایتا ممانعت از ملاقات و انعقاد نطفه می باشد استفاده می کنند. و مردان با رضایت همسران از کاندم پوشش پلاستیکی و روش عزل بهره می گیرند.
مستدعی است حکم شرعی موارد مذکور را مرقوم فرمایید؟
باسمه تعالی؛ امور مذکوره در صورتی که مستلزم ضرر یا فساد عضو نباشد، با رضایت شوهر مانع ندارد.(259)
19. با سلام؛ حضرت عالی در پاسخ به جواز استفاده از آی. یو. دی، ذکر کرده اید که: اگر استفاده از این وسیله ((آی. یو. دی)) مستلزم لمس یا نظر حرام باشد جایز نیست. لطفا ذکر بفرمایید که آیا کار گذاشتن آی. یو. دی در رحم زن جزء موارد پزشکی محسوب شده و پزشک یا مامای زن و عندالاضطرار پزشک مرد، می تواند این عمل را انجام دهد همان طور که در سایر امراض متداول است. و یا این که این مساله مورد غیر پزشکی بوده و تنها از طریق محرم به عورت زن همچون شوهر می توان این دستگاه را کار گذاشت؟
باسمه تعالی؛ خود این عمل اگر موجب سقط یا عقیم شدن نباشد اشکال ندارد، و حرمت لمس و نظر به قوت خود باقی است و اضطراری در بین نیست، چون می شود از راههای دیگر جلوگیری از عمل نمود.(260)
20. یکی از راههای جلوگیری از انعقاد نطفه این است که ابزاری در دهانه رحم نصب می کنند که این عمل موجب خونریزی می شود و ممکن است این خونریزی مدت زیادی طول بکشد. با توجه به این که این خونریزی عمدی می باشد، آیا حیض محسوب می شود؟ و به طور کلی این عمل جایز است یا خیر؟
باسمه تعالی؛ عمل مزبور اگر موجب نقص عضو یا نازایی دائمی زن شود و یا آنکه سبب کشتن نطفه مستقر در رحم گردد و یا آنکه همراه با ارتکاب عمل حرام خارجی از قبیل نظر غیر به عورت زن باشد حرام است؛ در غیر صور ذکر شده اشکال ندارد. و خونریزی اگر در ایام عادت باشد و در سه روز مستمر باشد حکم حیض دارد و در صورتی که بیش از ایام عادت ادامه پیدا کند و از ده روز بگذرد، زائد بر ایام عادت، استحاضه محسوب است.(261)
21. بانویی که مدت 10 تا 20 روز عادت ماهانه اش عقب افتاده و نمی داند که حامله است، آیا می تواند از طریق تزریق آمپولهای مخصوص، رگل شود؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین به انعقاد نطفه در رحم ندارد، مراجعه به طبیب برای تنظیم عادت ماهانه اشکال ندارد.(262)