فهرست کتاب


احکام خانواده مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی (ره)

عبدالرحیم موگهی‏

تعریف وسواسی

وسواس شرعی چه کسی است و با کثیرالشک چه فرقی دارد و در چه مواردی نباید اعتنا کند؟
باسمه تعالی؛ وسواس شرعی نداریم، و کسی که از متعارف خارج شود، وسواسی است و حرام است.(191)

أ. احکام وسواس

اعمال و عبادات شخصی وسواسی از دو جهت دارای حکم شرعی است:
1. حرام بودن وسواس
داشتن وسواس در اعمال و عبادات حرام است و جایز نیست، یعنی شخص وسواسی با کارهایی که از روی وسواس انجام می دهد، مرتکب گناه و کار حرامی می شود، از این رو، برخی از مراجع تقلید می فرمایند:
اگر انسان به نجاست چیزی گمان داشته باشد، احتیاط کردن در پرهیز و اجتناب از آن رجحانی ندارد، بلکه چنانچه او را در معرض وسواس قرار دهد، گاهی مکروه و یا حرام خواهد بود.(192)
حضرت امام خمینی قدس سره نیز همه این مساله را قبول دارند، و فقط می فرمایند: حرام بودن به مجرد در معرض وسواس قرار گرفتن محل اشکال است.
استفتائات
1. این جانب با دانستن این مساله که تا انسان یقین به نجاست چیزی نکند، اجتناب از آن لازم نیست باز هم در بسیاری از اوقات، نجس می شوم و نیز می دانم که این احساس بر اثر ناآگاهی و درست نفهمیدن مسائل است. خواهش می کنم راه شرعی مبارزه با این بیماری روانی را بیان بفرمایید.
باسمه تعالی؛ اعتنا و ترتیب اثر به وسوسه حرام است و به شکهای خود نباید اعتنا کنید.(193)
2. بعضی از خانم ها در مسائل مختلف طهارت دارای وسواس هستند به حدی که در بعضی موارد مطلقا فتوای مرجع تقلیدشان را نیز قبول نکرده و فقط به همان برنامه وسواسی خودشان عمل می کنند. کار این افراد چه صورتی دارد؟
باسمه تعالی؛ جایز نیست و باید از وسوسه اجتناب نمایند.(194)
3. این جانب با خمیر شیشه سر و کار دارم و با این که هنگام وضو با دقت آن را پاک می کنم، ولی بعضی از اوقات بعد از نماز متوجه می شوم که مقداری از آن به بعضی از اعضای وضو چسبیده و چون برای این کار دقت زیادی می کنم دیگر در این مساله دچار وسواس و مشقت شدیدی شده ام، تکلیفم چیست؟
باسمه تعالی؛ اگر مانعی از رسیدن آب به بشره(195) موجود باشد، وضو صحیح نیست، ولی از وسوسه باید اجتناب نمایید.(196)
4. چه کنم که در مورد غسل و طهارت زیاد شک نکنم و اعتماد به نفس داشته باشم؟
باسمه تعالی؛ اعتنا نکنید و وسوسه جایز نیست.(197)
5. اگر لباس آلوده به خون یا منی را بشوییم، ولی پس از تطهیر باز رنگ و اثر آن باقی بماند، آیا این مقدار شستن کفایت می کند؟
باسمه تعالی؛ اگر عین نجاست منی یا خون از بین برود و شسته شود، پاک می شود هر چند رنگ آن باقی باشد و از وسوسه اجتناب لازم است.(198)
2. باطل بودن اعمال وسواسی
اعمال و عبادات وسواسی در مواردی باطل است:
1. شخص وسواسی هرگاه دست چپش را زیاد بشوید، صحت وضوی او مشکل است، از جهت این که در برخی از وقتها لازم می آید که مسح او با آب جدید و خارج انجام شود، بلکه اگر قائل باشیم که مسح با همان رطوبت کف دست لازم است نه با رطوبت اعضای دیگر، باز هم در زیاد دست کشیدن اشکال پیش می آید، زیرا باعث مخلوط شدن رطوبت کف دست با رطوبت ساعد می شود.(199)
2. اگر در صحت قرائت آیه یا کلمه ای شک او تکرار شود، می تواند آن آیه یا کلمه را تکرار کند، به شرط این که از روی وسواس نباشد.
و اگر از روی وسواس، آیه یا کلمه ای را تکرار کند، صحت نماز او مشکل است.(200)
3. اگر چیزی از حمد و سوره و ذکرهای نماز را عمدا یا احتیاطا چند مرتبه بگوید اشکال ندارد، ولی اگر از روی وسواس چند مرتبه بگوید، جایز نیست.(201)
4. شخصی موقع تکبیرة الاحرام، بیشتر اوقات دچار تردید می شود که آیا این را صحیح ادا کرده یا نه، و به این علت، آن را چند بار تکرار می کند، آیا نمازش صحیح است؟
باسمه تعالی؛ اعتنا به شک نکند و در تکبیرة الاحرام اگر دو مرتبه بگوید، اشکال پیدا می شود.(202)
5. من وقتی نماز می خوانم بدون این که شک داشته باشم، دوباره وضو می گیرم و باز همان نماز را می خوانم، فقط به خاطر اینکه این کار را دوست دارم، آیا اشکال دارد؟
باسمه تعالی؛ اشکال دارد.(203)
6. آیا اعاده نماز به خاطر به دل نچسبیدن نماز خوانده شده جایز است؟ و اصل اعاده مشروع است یا نه؟
باسمه تعالی؛ در صورت شک، اعاده مطلوب است، مگر این که منجر به وسواس شود.(204)

ب. وظایف وسواسی

شخص وسواسی در انجام اعمال و عباداتش دارای وظایفی است:
1. عمل طبق متعارف مردم
1. آیا تفاوتی بین اشخاص وسواسی و افراد معمولی در عمل به احکام وجود دارد؟ یا این که آنها هم باید مانند عرف مردم عمل کنند؟
باسمه تعالی؛ وسوسه از شیطان است، جایز نیست به آن اعتنا نماید، بلکه باید در طهارت و نجاست و غسل و وضو مثل متعارف مردم عمل کند.(205)
2. پسر و عروس این جانب هر دو مبتلا به بیماری وسوسه هستند. هر چیزی را از بازار می خرند می گویند نجس است و آن را نه یک بار و دو بار بلکه چند بار در حوض، آب می کشند، حتی گرد و غبار را هم نجس می دانند و هر موقع از بیرون به خانه برمی گردند خود را آب می کشند، با این که افرادی معتقد به اسلام و انقلاب و اسلامی اند، ولی به خاطر همین وسوسه ها که همه چیز را نجس می دانند در نماز جماعت و راهپیماییها شرکت نمی کنند. از آنجا که ایشان به سخن هیچ کس جز حضرت عالی گوش نمی دهند، خواهشمند است نصحیت لازم و حکم خداوندی را بیان فرمایید.
باسمه تعالی؛ وسوسه از شیطان است. باید با اعتنا نکردن به وساوس شیطانی، دماغ شیطان را به خاک بمالند و همانند متعارف مردم رفتار نمایند، تنها تابع مقررات شرع مقدس باشند.(206)
2. انجام ندادن عمل بیش از یک بار
اگر شخصی در عبادات یا طهارت و نجاست دچار وسواس شده باشد و زیاد شک کند، تکلیف شرعی او چیست؟
باسمه تعالی؛ نباید به شکهای خود اعتنا کند و اگر اعتنا کند کار حرامی کرده است و هر عمل را بیش از یک بار نباید انجام دهد و اگکر انجام دهد حرام است. و هرگاه شک در نجاست چیزی یا صحت عملی کرد، باید بنا بر طهارت و صحت بگذارد، و اگر برخلاف آن عمل کرد جایز نیست.(207)
3. اعتنا نکردن به شک خود
1. نسبت به نمازهایی که می خوانم زیاد شک می کنم، البته نه شک در رکعات و یا رکنهای نماز، بلکه شک در اینکه آیا تمام قسمت های نماز را صحیح ادا کرده ام یا نه، آیا باید به این شکها اعتنا کنم؟
باسمه تعالی؛ شک اگر ناشی از وسوسه باشد، نباید اعتنا کنند.(208)
2. شخصی که نمی داند کثیرالشک است یا وسواس، چه کند؟ زیرا در هر چیز که شک کند که نمی شود و بعد نماز دیگر بخواند، اگر چنان شد کثیرالشک است، بلکه هر لحظه در چیزی شک می کند.
باسمه تعالی؛ وسواس است و باید به وسوسه اعتنا نکند.(209)
3. آیا نمازی را که انسان به قصد احتیاط خوانده، می تواند دوباره بخواند؟
باسمه تعالی؛ اشکال ندارد، ولی اگر از روی وسوسه باشد اعتنا نکند.(210)
4. اگر انسان در عدد سجده ها زیاد شک می کند حتی در جماعت، آیا باید به شک خود اعتنا کند یا نکند؟
باسمه تعالی؛ اعتنا به شک خود نکند.(211)
4. اکتفا کردن به گمان خود
اگر انسان حالی دارد که در آب کشیدن چیز نجس یقین پیدا نمی کند، می تواند به گمان اکتفا نماید.(212)
5. بنا گذاشتن بر حلیت و طهارت
انسانی که زیاد شک می کند باید چه کار کند؟ مثلا وقتی به مهمانی می رود درباره غذایی که می خواهد بخورد شک می کند که از چه راهی تهیه شده؟ یا وقتی به حمام می رود، شک می کند که آیا در و دیوار حمام نجس است یا نه؟
باسمه تعالی؛ نباید به شک اعتنا کند و باید بنا بر حلیت و طهارت بگذارد.(213)
6. تحقیق و جستجو نکردن
هنگامی باران یا برف می بارد، زمین تا مدتی خیس است و این رطوبت و خیسی سبب می شود که نجاست چیزهای نجس از جمله سگ به همه جا انتقال پیدا کند، و وقتی هم انسان توجه کند می بیند که در بسیاری از جاها این حیوان در رفت و آمد است. لذا تقریبا یقین می کند که همه چیز و همه جا به وسیله عبور و مرور این حیوان نجس شده است و چون اجتناب از این رطوبت ها و ترشحاتی که در مسیر عبور این حیوان است ممکن نیست، حالتی در او پدید می آید که همه چیز را نجس می پندارد تا جایی که به خستگی و فلج شدن امور می انجامد. لطفا بفرمایید چگونه می شود از این نجاسات اجتناب نمود؟
باسمه تعالی؛ تا یقین به نجاست رطوبتی که به داخل منزل یا به لباس رسیده نداشته باشد، حکم به طهارت می شود و از وسوسه باید اجتناب نمایید و تحقیق لازم نیست.(214)
7. بنا گذاشتن بر نجاست به شرط یقین داشتن
سنگ فرش توالتی که در آن برای تطهیر از آب قلیل استفاده می شود، پاک است یا نه؟
باسمه تعالی؛ تا یقین به نجاست حاصل نشده، محکوم به طهارت است.(215)
8. بنا گذاشتن بر حرمت به شرط یقین داشتن
رابطه داشتن و قرض دادن و پس گرفتن قرض با همسایه ای که پول آنها از راه دزدی و حرام به دست می آید و یا دادن و گرفتن ظروف و غیره در حالی که آنها نجاست و طهارات اشیاء را تشخیص نمی دهند، چگونه است؟
باسمه تعالی؛ اگر یقین به بودن مال حرام در آنچه مورد ابتلای اوست ندارد، اشکال ندارد و با شک در طهارت و نجاست حکم به طهارت می شود.(216)
9. طول ندادن و تکرار نکردن عمل
شخصی در موقع غسل کردن بیش از حد معمول زیر دوش می ایستد و چندین بار غسل می کند. آیا غسل او صحیح است؟ البته پول حمامی را نیز چند برابر می دهد.
باسمه تعالی؛ اشکال ندارد، مگر آنکه طول دادن و تکرار کردن از روی وسواس باشد و در هر صورت غسل صحیح است.(217)
10. توجه نکردن به عدم رعایت طهارت از سوی دیگران
دختری هستم که در خانه پدر و مادر زندگی می کنم که ایشان معتقد به رهبری و جمهوری اسلامی و مسلمان و نمازخوان هستند، اما به مساله طهارت نجاسات - پاکیها زیاد اهمیت نمی دهند، آیا تکلیف من چیست؟
و در همین رابطه وقتی من به این مساله توجه دارم از این موضوع، ایشان ناراضی و اظهار ناراحتی می نمایند که شما وسواس هستید با توجه به همه این مسائل و با توجه به این موضوع که گفته اند اگر جایی از خانه یا وسایط توسط تو نجس شود تو مسوول نیستی، آیا من مسوول نیستم که حتما تطهیر کنم و آیا مسوولیت دیگرانی که در خانه نماز می خوانند به دوش من نیست؟
باسمه تعالی؛ بر شما مسوولیتی نیست و لازم نیست تطهیر کنید.(218)
توجه
آیا انسان می تواند در برخورد با افراد وسواسی از جمله همسر قسم دروغ یاد کند؟ مثلا دستگیره در اصلا نجس نبوده و ما دست خود را به آن زده ایم و بعدا ایشان از ما بپرسد: آیا دستت را آب کشیدی؟ و ما در جواب برای جلوگیری از آب کشیدن بی مورد چیزهای دیگر، به دروغ قسم یاد کنیم که دستمان را آب کشیده ایم؟
باسمه تعالی؛ قسم دروغ جایز نیست، ولی سعی کند طوری قسم یاد کند که دروغ نباشد مثل این که قسم بخورد که نجس نیست.(219)