فهرست کتاب


احکام خانواده مطابق با فتاوای حضرت امام خمینی (ره)

عبدالرحیم موگهی‏

احکام تقلید

دین عزیز اسلام شامل دو بخش است:
1. اصول دین؛
2. فروع دین.
اصول دین اسلام شامل پنج اصل توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد است. عقیده مسلمان به اصول دین باید از روی دلیل باشد، و نمی تواند بدون دلیل از شخص دیگری تقلید و پیروی کند.(1)
فروع دین اسلام شامل تکالیف الهی و دستورهای دینی است که به آنها احکام می گویند.
احکام اسلامی بخش مهم و گسترده ای از دین عزیز اسلام را تشکیل می دهند و دربردارنده برنامه عملی و صحیح زندگی و وظایف فردی و اجتماعی انسان هستند. این برنامه زندگی از سوی خدا و به وسیله پیامبر گرامی اش، حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم، برای تأمین سعادت دنیا و آخرت انسانها فرستاده شده است.
فروع دین و احکام اسلام بسیارند، ولی مهمترین آنها عبارتند از: نماز، روزه، خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف بازداشتن از بدیها، تولّی دوستی با دوستان خدا و تبرّی دشمنی با دشمنان خدا.
به دلیلهایی که در پی گفته خواهد شد، بیشتر مردم در غالب احکام الهی و فروع دین باید از شخص دیگری که شرایط آن خواهد آمد، تقلید و پیروی کنند.

یک. تکلیف و تقلید

شخص عاقل هنگامی که بالغ می شود، به حد تکلیف رسیده است؛ یعنی از سوی خدای بزرگ شایستگی تکلیف های الهی و دستورهای دینی را دارد. به همین جهت، برخی از علمای اسلام سالروز به تکلیف رسیدن خود را جشن می گیرند.
کسی را که به حد تکلیف رسیده است مکلف می نامند. و بیشتر مکلفان شخصا نمی توانند تکالیف الهی و احکام اسلامی را که گسترده و دقیق و بسیارند، از منابع و مدارک آن مانند قرآن و احادیث معتبر استنباط و استخراج کنند. از این رو باید احکام اسلامی را از دانشمندانی که سالیانی دراز در این زمینه به تحصیل و تحقیق پرداخته و در این راه تلاش بسیار اجتهاد کرده اند، یاد بگیرند و به آنها عمل کنند. و این یادگیری و به کارگیری همانند هنگامی است که انسان بیمار می شود و از مسائل پزشکی و درمان بیماری خود آگاهی ندارد و به پزشک مراجعه می کند، و یا همانند هنگامی است که انسان قصد ساختن خانه و مغازه ای را دارد و به سراغ مهندس و معمار می رود و به نظریات و دستورهای او عمل و از وی پیروی می کند.
به چنین دانشمندانی که در راه به دست آوردن قوانین الهی او احکام فقه اسلامی تلاش و اجتهاد کرده اند، مجتهد یا فقیه می گویند. و پیروی و دنباله روی از مجتهد در یادگیری فروع دین و تکالیف الهی و به کارگیری دستورهای او را تقلید می نامند.
کسی که از مجتهد پیروی می کند مقلد و مجتهدی که دیگران از وی پیروی می کنند، مرجع تقلید یا مقلد نامیده می شود.

دو. نشانه های بلوغ

همان گونه که گفته شد، هنگامی احکام و تکالیف الهی بر انسان واجب می شوند که عاقل و بالغ باشد.
نشانه های بلوغ برای بچه ها و فرزندان یکی از سه نشانه زیرین است که هر کدام از این نشانه ها در آنان زودتر آشکار می شود، همان نشانه بلوغشان خواهد بود:
1. روییدن و بیرون آمدن موی زبر و درشت در قسمت زیر شکم و بالای شرمگاه و اندام تناسلی؛
2. بیرون آمدن منی در خواب باشد یا بیداری؛
3. تمام شدن 9 سال قمری در دختران و 15 سال قمری در پسران.(2)
نکته مهم
طبق سال شمسی و شناسنامه ای، دختران تقریبا در سن 8 سال و 8 ماه و 22 روز، و پسران تقریبا در سن 14 سال و 6 ماه و 16 روز بالغ می شوند، زیرا هر سال قمری 10 روز و 18 ساعت از سال شمسی کمتر است.