آیین بندگی و نیایش (ترجمه عدة الداعی)

نویسنده : شیخ احمد بن فهد حلی مترجم : حسین غفاری ساروی‏

جملاتی چند از حضرت استاد آیت الله علامه جوادی آملی مدظله العالی در مورد مولف کتاب

ابن فهد در بین علماء نظیر بحر العلوم نظیر سید بن طاوس از آن علمای طراز اولند یعنی بعد از ائمه علیهم السلام وقتی علماء را بررسی می کنند خیلی فاصله دارد تا نوبت به صاحب جواهر و شیخ مرتضی انصاری ها برسد آنچه که در صف مقدم دیده می شود سید بحر العلوم است این طاوس است ابن فهد حلی است اینها کسانی هستند که مدعی اند ما شب قدر را شناخته ایم اینها کسانی اند که بزرگان فقهای ما روی عظمت اینها صحه گذاشته اند وقتی شیخ مرتضی انصاری اعلی الله مقامه الشریف درباره عظمت های اینگونه از علماء صحه می گذارند آنگاه نوبت به دیگران که می رسد یقیناً باید با خضوع بیشتری سخن بگویند این چند نفر جزء ستاره های صدر اول آسمان فقاهتند سید بحرالعلوم، ابن طاوس، ابن فهد، اینها که ارتباط تنگاتنگی با ولی عصر ارواحنا فداه دارند، به حضور حضرت مشرف می شوند سخنان حضرت را می شوند، پیام حضرت را برای مردم نقل می کنند، آنها یک راههای خاص دارند، آنها کسانی اند که اهل ناله اند، اهل لابه اند، اهل سوزند، اهل دردند، آنها نه تنها عالمند که عاملند، نه تنها عاملند که حرفشان پیام علم و عمل را به دیگران منتقل می کند.

سخن ناشر

بسم الله الرحمن الرحیم
خدای را بر این نعمت شکر گزاریم که ما را موفق داشت تا خدمتی دیگر نه کتابخانه و کتابخوانان پارسی زبان مومن و متعهد نموده و نیاز فرهنگی عمیقی را بر آورده سازیم و برای اولین بار ترجمه کتاب نفیس و پر ارج اخلاقی و تربیتی (عده الداعی) را که نوشته علامه و محقق مشهور ابن فهد حلی یکی از اعاظم علمای شیعه در قرن هشتم هجری است به چاپ رسانده و منتشر سازیم مترجم آن جناب حجه الا سلام آقای غفاری سا روی ایده الله نهایت تلاش و کوشش خود را در بیان هر چه بهتر و واضحتر مطالب کتاب و ساده کردن آن نموده است تا خواننده ای که از اهل علم نیست نیز بتواند از آن استفاده کند. شکر الله مساعیه الجمیله.
ما خواندن و تشویق دیگران به خواندن این کتاب را به همه طالبان کمال و مشتاقان نیل به اخلاق والای اسلامی بخصوص طلاب علوم دینی که خود باید مجسمه اخلاق حسنه باشند سفارش می کنیم و امیدواریم که خواندن آن اکتفا نشود بلکه همگی سعی در به کار بستن دستورات اخلاقی آن داشته باشیم که همه الهام گرفته از قرآن کریم و احادیث رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و سیره و سنت آن حضرت و ائمه معصومین سلام الله علیهم اجمعین است.
بنیاد معارف اسلامی قم
بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه مترجم

اخلاق به معنای وسیعش، از دیرباز یکی از لوازم حوزه های علمیه و به تبع آن، لازمه جوامع بشری بوده و هست، چون انبیای عظیم الشان بویژه نبی اعظم اسلام صلی الله علیه و آله هم بدان آراسته بودند(1) و هم، ماموریت آراستن جامعه به آن را بر عهده داشته اند(2)
از ابتدای ورود به حوزه مقدسه علمیه قم، مانند سایر طلاب و فضلای حوزه، یکی از بهترین لحظات و ساعات عمرم، حضور در کلاسهای اخلاق و زانو زدن در برابر اساتیدی بود که صفا و نور حاصل بارز یک عمر جهاد با نفس، از رخسار مبارکشان پدیدار بوده لذتی که از آن جلسات می بردم قابل توصیف نیست و قلم و زبان از بیان آن عاجزند. در همان جلسات بود که با نام کتاب ارزشمند عده الداعی و نویسنده اش مرحوم ابن فهد حلی آشنا شدم؛ چون اساتید اخلاق در اغلب موارد از مطالب و روایات این کتاب نقل و یاد می کردند و ما را به خواندن آن سفارش می نمودند. و حتی برخی از آنان عمیقاً معتقد بودند که باید کتاب عده الدعی جزو کتابهای درسی حوزه ها قرار گیرد.
مدتی در بازار دنبال این کتاب، جستجو و تفحص نمودم ولی آن را نیافتم تا اینکه در نمایشگاه بین اللملی کتاب، در غرفه یکی از ناشران بیروتی آنرا یافتم، خوشحال شدم و فوراً نامش را در فرم درخواستی نوشتم، پس از یک سال و نیم انتظار، سرانجام کتاب به دستم رسید، در اولین فرصت مناسب، شروع به خواندن آن کردم، هر قدر بیشتر می خواندم، علاقه ام به آن افزون تر می گشت، اکثر اوقات پس از فراغت از مطالعه، آن را نبوسیده بر زمین نمی گذاشتم. در اتاق مطالعه آن را در محلی قرار دادم که دائماً در معرض دیدم باشد تا با مشاهده آن یاد مطالبش افتاده از خاطرم محو نشود.
هر وقت چشمم به جلد آن می افتاد. شور و شعفی در قلبم ایجاد می گشت تا جائی که بعضی از قسمتهایش را مکرر با دقت، مطالعه و مورد بررسی قرار دادم و هر گاه مطالبش را برای دیگران نقل می کردم در آنان نیز حالتی نظیر من ایجاد می شد.
بالاخره پس از گذشت مدتی، تصمیم به ترجمه آن گرفتم تا پارسی زبانانی که از زبان عربی بهره ای ندارند، از فضایل آن محروم نگردند، لذا با توکل به قدرت لا یزال پروردگار متعال، این کار را شروع کردم.
قبل از آغاز ترجمه، توجه به نکات ذیل ضروری به نظر می رسد:
1- برای سهولت رجوع و نقل از این کتاب، علاوه بر ترجمه، متن آیات و روایات نیز آورده شده که روایات با شماره معین گردیده و آدرس آیات هم در پاورقی آمده است.
2- جهت استفاده بهتر از ترجمه تحت اللفظی پرهیز گردید وسعی شد مفاهیم و مطالب کتاب، در قالب عباراتی گویا و روان، عرضه گردد.
3- ممکن است بعضی از روایات نقل شده، از نظر سند غیر معتبر باشند نظیر آنچه از ابو هریره یا کعب الاحبار نقل گردیده است، ولی عمل به آنها بلا اشکال است، به خاطر وجود همان مضمون در روایات معتبر یا از باب عمل کردن به روایات من بلغ(3)
4- از نکات لازم و ضروری که حتماً باید مورد توجه قرار گیرد این است که مبادا تنها بعضی از ابواب کتاب مورد مطالعه قرار گیرد و از ابواب دیگر صرف نظر گردد چون بسا مفید نبوده که هیچ، بلکه مضر هم باشد؛ مثلاً در بخش حسن ظن بندگان به خداوند متعال: نخست روایات رجاء ذکر شده و بعد از آن، روایات خوف که قهراً صرف اتکا به روایات دسته اول، شاید موجب ایجاد جرات بندگان بر ارتکاب معاصی گردد، بنابراین، زمانی بهره کامل و مورد نظر، نصیب می گردد که تمام کتاب با دقت کافی، مورد مطالعه قرار گیرد.
5- پاورقی ها و مطالبی که در متن، بین دو پرانتز آمده، از مترجم است.
6- در این ترجمه، از نسخه های مختلف عده در کتابخانه دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم و کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرحوم مرعشی نجفی و نیز از نقل مرحوم علام مجلسی در بحار الانوار از عده الداعی، استفاده شده و اغلاط چاپهای مختلف نیز تصحیح گردیده است.