دیدار با ابرار - سید بن طاووس

عباس عبیری

ج - فرزندان سید

سید خاندان طاووس دو پسر و چهار دخر داشت.(122) هر چند همه فرزندان آن عارف گرانمایه در شمار فرزانگان و دانشوران بودند ولی از آنجا که هیچ یک در دانش و موقعیت اجتماعی و عرفانی چون پدر توفیق نیافتند کمتر مورد توجه تاریخ نگاران قرار گرفته اند.(123)
پسران سید، محمدالمصطفی و علی نام داشتند که محمد در دو ساعت و پنج دقیقه بعد از غروب آفتاب نهم محرم 643 ه. ق در حله دیده به جهان گشود و علی در دو ساعت و شانزده دقیقه پس از غروب هشتم محرم 647 ه. ق در نجف پای به گیتی نهاد.(124)
پس از تولد علی در نجف سید به کربلا رفته، کتاب ارجمند کشف المحجة را در آن دیار برای فرزندانش به رشته تحریر درآورد.
در میان دختران آن عارف وارسته نام شرف الاشراف و فاطمه در تاریخ باقی مانده است.
هر چند تاریخ نگاران درباره شخصیت فرزندان سرور دانشوران عراق اغلب سکوت کرده یا بسیار اندک سخن گفته اند. ولی شواهدی بسیار نیرومند وجود دارد که سخت کوشی سید در تربیت نوباوگان و موفقیتش در این امر خطیر را ثابت می کند.
اهمیت ویژه نخستین روز پای نهادن به سن تکلیف در دیدگاه آن عارف ارجمند و تبیین این لحظه آسمانی برای فرزندانش خود دلیل روشنی بر کوشش گسترده وی در پرورش روح حق جویی و خداگرایی در فرزندان است. روز آغاز تکلیف در نظر او نه روزی معمولی، بلکه نقطه عطفی در زندگی انسانها به شمار می آمد. نقطه سپیدی که فرد یکباره از جمع چارپایان جدا شده، راهی مستقل از ستوران می یابد. در این روز خاص، فرد چنان بر بام بلند اقبال فراز می آید که خداوند با همه بزرگی و کمال فرامرزش وی را مخاطب قرار داده، به گفتگو با او می نشیند. در بینش اصیل اسلامی سید، بلوغ افتخاری سترگ و آغاز فرصتی طلایی است. فرصتی آسمانی که برای رهیدن از پستیها و دست یافتن به نیکبختی جاودان در اختیار انسان قرار می گیرد. او خطاب به یکی از فرزندانش چنین نگاشته است:
فرزندم! خواهرت شرف الاشراف را اندک زمانی قبل از بلوغ نزد خود فراخواندم، به مقدر توان و آمادگی اش دستورات دینی را برایش بیان کردم، و به او خاطرنشان ساختم که بلوغ شرافت و کرامتی است که خداوند به بنده اش می دهد. و این افتخار نصیب تو نیز شده است.(125)
در سایه اهمیتی که آن عارف وارسته به تربین فرزندان می داد.
دخترانش شرف الاشراف و فاطمه هر دو بر بام بلند دانش و پرهیزگاری فراز آمدند و در سنینی بسیار اندک توفیق حفظ قرآن کریم یافتند. سید فقیهان حله در کتاب ارجمند سعدالسعود، که در سال 651 ه. ق به رشته تحریر درآورده، با افتخار از دخترانش نام می برد که(126) همه قرآن را در گنیجنه سینه خویش جای داده اند. نگاهی به عبارت آن بزرگمرد، عرصه پرهیزگاری و موقعیت این دختران بلند اقبال را روشن کرده، پرده از تلاش سید در تربیت آنان برمی دارد:
من قرآن کاملی بر دخترم شرف الاشراف که حافظ قرآن است، وقف نمودم. او قرآن را در سن 12 سالگی حفظ کرده است.(127)
من قرآن کاملی بر دخترم فاطمه که حافظ قرآن است، وقف نمودم خداوند او را سلامت بدارد، فاطمه قرآن را قبل از 9 سالگی حفظ کرد.(128) اینک که بحث به محفظ خانوادگی رضی الدین کشیده شده، بسیار شایسته است که سخن از برادران ارجمندش میان آوریم و جایگاه علمی و اجتماعیشان را آشکار سازیم:
ابو ابراهیم موسی چهار فرزند پسر داشت:
1 - رضی الدین علی بن طاووس که شرح زندگیش را باز گفتیم.
2 - جمال الدین احمد بن طاووس.
3 - شرف الدین محمد بن طاووس.
4 - عزالدین حسن بن طاووس.(129)
هر چند همه این اختران در شمار فقیهان جای داشته، از موقعیتی شایسته نزد مؤمنان بر خوردار بودند. ولی رضی الدین علی و جمال الدین احمد در جمع فرزندان ابواباهیم گوی سبقت از دیگران ربوده، به مقامی والا در علم و عرفان دست یافتند. شهرت رضی الدین بیشتر در عرفان و مسائل وابسته به آن است به گونه ای که هر جا در کتابهای دعا و زیارات کلمه سید یا سید بن طاووس گفته شده کسی جز آن بزرگمرد مورد نظر نیست.(130)
جمال الدین احمد بیشتر در عرصه فقه پیش رفته، او در رشته یاد شده چنان جایگاه بلندی یافته است که هر جا در کتابهای فقهی و رجالی کلمه ابن طاووس به کار برده شده، مراد جمال الدین احمد است.(131)
آن بزرگمرد آثاری بس ارجمند از خویش به یادگار نهاده است که ملاذ العلماء در چهار جلد و بشری در شش جلد از ذخایر فقه شیعه به شمار می روند. علاوه بر اینها باید شواهد القرآن، عین البصره، مقاله علویه، حل اشکال و کتاب ازهار را نیز در گروه میراث ماندگار آن آفتاب آسمان فقاهت جای داد.
جمال الدین پس از عمری تلاش در حفظ فرهنگ اهل بیت (علیه السلام) و تربیت دانشوران سرانجام در 673 ه. ق دیده از جهان فرو بست و در همان سرزمین پاک به خاک سپرده شد.(132)
در پایان باید یادآورد شد که شرف الدین محمد در جریان فتح بغداد به دست مغولان شربت شهادت نوشید و عزالدین حسن دو سال پیش از سقوط بغداد دارفانی را وداع گفت.(133)
سلام بر آل طاووس روزی که بدین سرای خاکی پای نهادند. سلام بر آنها روز که جهان پست مادی را وداع گفتند و سلام بر آنان روزی که سر از خاک بر آورده، به عرصه رازناک رستاخیز گام می نهند.

...................) Anotates (.................
1) ابو ابراهیم، سعدالدین موسی بن جعفر پدر بزرگوار سید بن طاووس است.
2) سعدالدین ابوابراهیم موسی بن جعفر داماد بزرگوار دانشور زاهد ورام بن ابی فراس نویسنده کتاب ارزشمند مجموعه ورام است.
3) فیض العلام فی عمل الشهور و وقایع الایام، شیخ عباس قمی، ص 158.
4) علی بن موسی، کنیه اش ابوالقاسم و لقبش رضی الدین بود.
5) روضات الجنات، خوانساری، ج 4، ص 325.
6) کتابخانه ابن طاووس و احوال و آثار او، اتان کلبرگ، سیدعلی قرائی و رسول جعفریان، ص 19.
7) از واسطه های میان علی و امام مجتبی چنین یاد شده است: علی بن رضی الدین ابوالقاسم علی بن سعدالدین ابی ابراهیم موسی بن جعفر بن محمد بن احمد بن محمدابن احمد بن ابی عبدالله محمد الطاووس بن اسحاق بن حسن بن محمد بن سلیمان بن داوود بن الحسن المثنی بن الامام الحسن المجتبی (علیه السلام).
8) مقدمه برنامه سعادت، سید محمد باقر شهیدی گلپایگانی، ص 2.
9) به نوشته برخی از تاریخ نگاران ابوابراهیم موسی فرزند دختر شیخ طوسی بوده است یعنی جعفر بن محمد پدر موسی داماد آن مرجع بزرگ شیعه به شمار می آمد. برای همین سید بن طاووس از شیخ طوسی به عنوان جدی تعبیر می کرد. البته برخی نیز نسبت وی با شیخ طوسی را به گونه ای دیگر گفته اند.
10) روضات الجنات، ج 4، ص 325.
11) کتابخانه ابن طاووس، ص 20.
12) فیض العلام، ص 143.
13) دانشمند زاهد ورام بن ابی فراس از بزرگان دانشوران امامیه، پدربزرگ مادری سید بن طاووس و از نوادگان مالک اشتر بود. ورام توانست کتابخانه بزرگی در حله برای خویش بر پا سازد و به تحقیقات عمیقی دست یازد. کتاب شریف تنبیه الخواطر یادگار آن پژوهشگر بزرگ است که به مجموعه ورام شهرت دارد. این کتاب توسط آستان قدس رضوی ترجمه ومنتشر شده است.
14) سید بن طاووس درباره پسندیده بودن نهادن نگین عقیقی، که بر آن نام پیشوایان معصوم سلام الله علیهم اجمعین نقش بسته باشد، در دهان مردگان این سخن را نگاشته و چنانکه بعد خواهد آمد، سفارش کرد پس از مرگ عقیقی که نام خداوند و بزرگان دین بر آن باشد در دهانش نهند.
15) روضات الجنات، ج 4، ص 337.
16) علی بن یحیی حناط السوراوی مشهورتر است. ولی در برخی از نسخه های تراجم خیاط نیز ضبط شده است. او دانشوری بزرگ بود که از شیخ نصیرالدین علی بن حمزه بن حسن الطوسی و شیخ علی بن نصرالله بن هارون و دیگر بزرگان نقل حدیث می فرمود. سید بن طاووس در ربیع الاول 609 ه. ق از وی اجازه نقل روایت دریافت داشت.
17) حسین بن احمد السوراوی از بزرگان فقهاء امامیه و شاگرد محمد بن ابوالقاسم طبری بود. آن بزرگوار برخی از کتابهای مرحوم شیخ طوسی را به سید بن طاووس آموخت و در جمادی الثانی 609 ه. ق به سید اجازه نقل روایت داد.
18) نجیب الدین محمد بن نما فقیهی دقیق و محققی ژرف نگر بود. آن بزرگوار که در خاندانی دانش دوست و دانشمندپرور دیده به جهان گشاده بود زیر نظر پدر رشد کرده پیشوایی شیعه را به عهده گرفت و سرانجام در ذی الحجه سال 645 ه. ق در گذشت.
19) شمس الدین فخار بن معد در حله دیده به جهان گشود. او که از بزرگان دانشوران شیعه است، نزد پدر ارجمندش و محمد بن ادریس حلی علوم رایج فرا گرفت و سپس در بغداد، کربلا، نجف و کوفه اندوخته های علمیش را تکمیل کرد. آن بزرگمرد در 630 ه. ق دارفانی را وداع گفت.
20) صفی الدین محمد بن معد فرزند ابوجعفر معد مانند برادرش شمس الدین در شمار فقیهان شیعه جای داشت. این دانشور بزرگ که با خواجه نصیر طوسی روابطی بسیار نزدیک برقرار کرده بود، در روزگار دانش اندوزی از محضر پدر دانشمندش ابوجعفر معد بن فخار موسوی، ابن ادریس حلی، ابوالفضل بن حسین حلبی، شاذان بن جبرئیل قمی، عبدالحمید بن عبدالله علوی حسینی، نصر بن علی بن منصور نحوی معروف به ابن خازن و گروهی دیگر از مشاهیر سود برد.
21) سدید الدین سالم بن محفوظ بن عزیزه بن و شاح حلی سوراوی از دانشمندان قرن هفتم، که استاد محقق حلی به شمار می آمد، در عصر خویش در علم کلام و فلسفه استاد بود. کتاب المنهاج در علوم کلام یادگار اوست.
22) محمد بن عبدالله بن علی بن زهره حسینی حلبی، کحه محیی الدین لقب داشت از بزرگان فقهای شیعه است. محقق حلی و یحیح بن سعید حلی از او روایت کرده اند. آن بزرگوار از این بطریق، این شهر آشوب، پدرش عبدالله بن علی و عمویش حمزه بن علی روایت نقل کرده است. الاربعین فی حقوق الاخوان از نگاشته های آن فقیه ارجمند به شمار می رود. ابو حامد که در 566 دیه به جهان گشوده بود پس از حدود هفتاد سال زندگی پربار دیده از جهان فروبست.
23) ابوالسعادات اسعد بن عبدالقاهر بن اسعد اصفهانی از محققان بزرگ امامیه در قرن هفتم است. سید بن طاووس همه اصول و مصنفات او را در 635 ه. ق از وی روایت کرده است. اکسیر السعادتین، توجیه السؤالات فی حل الاشکالات، جامع الدلائل و مجمع الفضائل، رشح الولاء فی شرح الدعاء، مجمع البحرین و مطلع السعادتین از نگاشته های آن دانشور ارجمند است. تاریخ وفات وی را ماه سفر 635 ه. ق نوشته اند.
24) علامه کمال الدین حیدر بن محمد بن زید بن محمد بن عبدالله از دانشوران نامور شیعه است که در شمار شاگردان ابن شهر آشوب، علی بن سعید بن هبه الله الراوندی و عبدالله بن جعفر الدوریستی جای داشت. الغرر والدرکتاب ارجمندی است که از آن بزرگوار به یادگار مانده است.
25) محمد بن محمود بن نجار، ملقب به محب الدین از مشاهیر علماء و محدثان است. او در حدیث، تاریخ و بسیار از علوم استاد بود. آن بزرگوار 27 سال در پی تحصیل و شنیدن روایات به شام، مصر، حجاز، اصفهان، مرو، هرات نیشابور، خراسان و دیگر سرزمینهای اسلامی مسسافرت کرد و از سه هزار تن استاد بهره برد. الازهار فی انواع الاشعار، ذیل تاریخ بغداد خطیب، جنه الناظرین فی معرفة التابعین، روضه الاولیاء فی مسجدایلیا بخشی از کتابهای اوست. آن بزرگوار در 634 ه. ق در سن 65 سالگی در بغداد دیده از جهان فروبست.
26) مقدمه کشف المحجة لثمرة المهجه، سید بن طاووس، سید محمد باقر شهیدی گلپایگانی، ص 7.
27) در گذشته که چاپ و انتشار کتاب چون امروز نبود راویان شنیده های خویش از افراد مورد اعتماد را برای شاگردان و علاقه مندان بازگو می کردند یا کتابهایی را که نزد استادانشان خوانده بودند برای شاگردانشان می خواندند. آنها بدین ترتیب احادیث شنیده شده و نسخه های درست کتابها را به آیندگان می رساندند. و به شاگردان اجازه نقل دانسته های خویش را می دادند.
28) کشف المحجة لثمرة المهجه، سید بن طاووس، فصل 143، نسخه کتابخانه آیه الله العظمی مرعشی (ره).
29) کشف المحجة لثمرة المهجه، سید بن طاووس، فصل 143، نسخه کتابخانه آیه الله العظمی مرعشی (ره).
30) کشف المحجة لثمرة المهجه، سید بن طاووس، فصل 143، نسخه کتابخانه آیه الله العظمی مرعشی (ره).
31) کشف المحجة لثمرة المهجه، سید بن طاووس، فصل 143، نسخه کتابخانه آیه الله العظمی مرعشی (ره).
32) کشف المحجة لثمرة المهجه، سید بن طاووس، فصل 143، نسخه کتابخانه آیه الله العظمی مرعشی (ره).
33) الحاقه / 47 - 44.
34) کشف المحجة لثمرة المهجه، فصل 125.
35) همان منبع.
36) همان منبع، فصل 126.
37) کتابخانه ابن طاووس، ص 20 - 21.
38) کتابخانه ابن طاووس، ص 20 - 21.
39) همان منبع، ص 22 - 23.
40) همان منبع، ص 22 - 23.
41) همان منبع، ص 22 - 23.
42) کشف المحجة لثمرة المهجه، فصل 127 - 126.
43) کشف المحجة لثمرة المهجه، فصل 127 - 126.
44) نقابت مقامی ارجمند بود که از سوی خلفای بنی عباس به شریفترین فرزندان ابوطالب تعلق می گرفت. دارنده این مقام را نقیب می نامیدند. وظیفه او سرپرستی سادات عصر و حل و فصل امور آنها بود.
45) سید مرتضی، علی بن ابی احمد حسین طاهر بن موسی بن محمد بن ابراهیم بن امام موسی بن جعفر از بزرگان دانشمندان امامیه است که در ادب، کلام، حکمت، لغت، فقه، اصول، تفسیر، حدیث و رجال یگانه روزگار بود و به گفته ابن اثیر مروج مذهب امامیه در آغاز قرن چهارم به شمار می آمد. برادر ارجمندش سید رضی نیز از بزرگان شیعه به شمار آمده همان کسی است که نهج البلاغه را گرد آورده است. شرح بزرگواریهای این دو برادر که در شمار مشهورترین دانشمندان جهان اسلام جای دارند در دو شماره جداگانه از مجموعه دیدار با ابرار آمده است.
46) همان منبع، فصل 130.
47) سید پارسای آل طاووس بعدها در کتابی خطاب به فرزندانش چنین نگاشت:
...البته این جواب (که درباره سید مرتضی و سید رضی به مستنصر دادم) به مقتضای تقیه و حسن ظن به همت موسوی آنها بود وگرنه من عذر درستی برای دخول آنها در امور دنیوی سراغ ندارم.
48) همان منبع، فصل 128.
49) همان منبع، فصل 130.
50) همان منبع، فصل 130.
51) بدین ترتیب سید از مسافرت به خراسان که پیشتر اجازه اش را از خلیفه گرفته بود نیز سرباز زد.
52) بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، ج 52، ص 61 - 64.
53) بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، ج 52، ص 61 - 64.
54) پس از رحلت حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام) و نمازگزاردن فرزند ارجمندش امام مهدی (علیه السلام) بر پیکر وی دشمن همه روزه خانه آن رهبر آسمانی را زیر نظر داشته، مورد بازرسی قرار می داد تا امام دوازدهم شیعه را دستگیر و شهید سازد. در یکی از این تلاشهای مذبوحانه، حضرت مهدی (علیه السلام) در حالی که از سوی دشمنان تعقیب می شد از پله های سرداب خانه پایین رفت و برای همیشه از چنگ مزدوران بنی عباس رهایی یافت. سرداب یاد شده از آن روز که به گفته برخی از تاریخ نگاران 10 شوال 262 ه. ق بود، همواره زیارتگاه شیعیان جهان می باشد.
55) بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، ج 52، ص 61 - 64.
56) کنیه مستنصر، خلیفه عباسی.
57) بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، ج 52، ص 61 - 64.
58) کتابخانه ابن طاووس، ص 34.
59) روضات الجنات، ج 4، ص 336.
60) مقدمه برنامه سعادت، ص 4.
61) کشف المحجة لثمرة المهجه، ف 122.
62) همان منبع، فصل 99 و 100 و 117 و 128.
63) زیدیها به ساداتی که از نسل امام حسن (علیه السلام) بودند، احترام بسیار می نهادند.
64) همان منبع، فصل 99 و 100 و 117 و 128.
65) همان منبع، فصل 99 و 100 و 117 و 128.
66) نجم الثاقب، ص 293.
67) مهج الدعوات، سید بن طاووس، ص 368.
68) نجم الثاقب، ص 296.
69) کشف المحجة لمثره المهجه، ف 131.
70) کشف المحجة لثمرة المهجه، ف 131.
71) کتابخانه ابن طاووس و...، ص 27.
72) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
73) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
74) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
75) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
76) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
77) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
78) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
79) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
80) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
81) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
82) نجم الثاقب، ص 285 - 286.
83) مستدرک وسائل الشیعه، حسین نوری طبرسی، ص 468.
84) دقت شود یعنی همان تاریخی که رضی الدین و برادر معنویش در نجف در محاصره مکاشفات بودند.
85) این کردار احترامی برای بزرگان است. چه بزرگان همواره کسی دارند که راه را برایشان می گشاید، و موانع مسیر را از میان برمی دارد.
86) همان منبع، ص 468 - 469 و نجم الثاقب، ص 287 - 289.
87) رضی الدین محمد بن محمد بن محمد بن زید بن الداعی الحسینی دانشوری زاهد، عابد و پرهیزگار بود. آن بزرگوار که سید بن طاووس از وی به عنوان بردار نیکو کلام نام برده، چون سید دارای مقامی بلند در عرفان و کرامات شگفت فراوان می باشد. آن عارف ارجمند در سال 654 دیده از جهان فرو بست. لازم به یادآوری است که آوی منوب به آوه منطقه ای در اطراف قم و نزدیک ساوه است که آن را آبه خوانده اند.
88) نجم الثاقب، ص 289 - 290.
89) همان منبع، ف 123 و 124.
90) همان منبع، ف 123 و 124.
91) همان منبع، ف 123 و 124.
92) همان منبع، ف 123 و 124.
93) همان منبع، ف 123 و 124.
94) همان منبع، ف 134.
95) روضات الجنات، ج 4، ص 327.
96) کتابخانه ابن طاووس و...، ص 28.
97) کشف المحجة لثمرة المهجة، ف 134.
98) کشف المحجة لثمرة المهجه، ف 134.
99) شاید دلیل این امر تقاضای فراوان مؤمنان آن سامان، یا نیاز شدید مسلمانان پایتخت باشد. ولی هرگز در جایی بیان نشده است.
100) کتابخانه ابن طاووس و...، ص 29.
101) مفاخر اسلام، علی دوانی، ج 4، ص 68.

102) مفاخر اسلام، علی دوانی، ج 4، ص 68.
103) کتابخانه ابن طاووس و... ص 37.
104) مجدالدین محمد فرزند عزالدین حسن بود که دو سال پیش از سقوط بغداد درگذشت. از عزالدین سه پسر بر جای مانده بود که ابوالحسن سعدالدین موسی، قوام الدین ابوطاهر احمد و مجدالدین محمد نام داشتند.
105) خواجه نصیرالدین طوسی، مصطفی بادکوبه ای هزاوه ای، ص 237.
106) هر چند این واقعه پیوندی مستقیم با رضی الدین علی بن موسی ندارد ولی از آنجا که می تواند دست کم بخشی از علل عملکرد مثبت هلاکوخان در برابر دانشور پارسای آل طاووس به شمار آید، در این قسمت آورده شده است.
107) کتابخانه ابن طاووس و...، ص 29.
108) فیض العلام...، ص 172.
109) در این واقعه ناگوار شرف الدین ابوالفضل محمد برادر ارجمند رضی الدین به شهادت رسید.
110) کتابخانه ابن طاووس و...، ص 29.
111) همان منبع، ص 29 - 30.
112) فیض العلام...، ص 172.
113) کتابخانه ابن طاووس و...، ص 30.
114) محمد بن محمد بن الحسن الطوسی در طوس دیده به جهان گشود، به مقامی والا در دانش دست یافت و سرانجام در روز 18 ذی الحجه سال 672 ه. ق. در بغداد وفات یافت. هنگام وفات از او پرسیدند: جنازه ات را به نجف حمل کنیم؟ فرمود: از امام موسی بن جعفر (علیه السلام) شرم دارم چنین وصیت کنم. زندگی این فرزانه را در مجموعه دیدار با ابرار مطالعه کنید.
115) هدایت الاحباب، شیخ عباس قمی، ص 80.
116) کتابخانه ابن طاووس و...، ص 33.
117) کتابخانه ابن طاووس و...، ص 33.
118) روضایت الجنات، ج 4، ص 337.
119) مقدمه برنامه سعادت، ص 8.
120) البته مراد آن بزرگوار آشکار است. در دیدگاه او کلامی که آن روز رایج بود نه تنها دردی را درمان نمی کرد بلکه با پرداختن به مسائل بی مورد و فرعی مردم را از مسائل اصلی دین باز می داشت. وگرنه کلامی که برای پاسخ به شبهات دشمنان دین به کار می آید، بی تردید امری لازم و پسندیده است.
121) کتابخانه ابن طاووس و...، ص 50 - 111.
122) همان منبع، ص 38 و 23 و 28.
123) البته علاوه بر این ممکن است مطرح نشدن آن بزرگ زادگان به دلیل سفارش همواره پدر باشد. بدین معنی که سید برای محفوظ ماندن فرزندان از آلودگی به آمد و شد درباریان و صاحب منصبان و در نتیه عقب ماندن در سیر معنوی، آنها را به پرهیز از شهرت و مطرح شدن در اجتماع فراخوانده باشد.
124) همان منبع، ص 38 و 23 و 28.
125) اعیان الشیعه، سید محسن امین، ج 7، ص 336.
126) کتابخانه ابن طاووس و...، ص 38.
127) اعیان الشیعه، ج 7، ص 336.
128) اعیان الشیعه، ج 8، ص 390.
129) مفاخر اسلام، ج 4، ص 59.
130) منتهی الامال، شیخ عباس قمی، ص 194.
131) منتهی الامال، شیخ عباس قمی، ص 194.
132) علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، م. جرفادقانی، ص 55.
133) کتابخانه ابن طاووس و... ص 35.