طرائف الحکم یا اندرزهای ممتاز جلد یک

نویسنده : میرزا احمد آشتیانی- شاگردان

مقدمه

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
الحمد للّه ربّ العالمین، و السّلام علی سیّد الانبیاء و المرسلین محمّد ابن عبد اللّه خاتم النّبیّین و عترته المعصومین علیهم السّلام.
و بعد: فیقول العبد الدّاثر الفقیر إلی رحمة ربّه الغنیّ «أحمد بن محمّد حسن الآشتیانی» عفی عنهما، لمّا وقفت أوان النّظر فی الآثار المرویّة عن أهل بیت العصمة علیهم السّلام علی نوادر منها و إن کان کلّ واحدة من الکلمات الواردة عنهم علیهم السّلام نوادر الکلم و جامعة لجوامع الحکم، أردت إیرادها فی صحیفة ممتازة عن الکتب المشتملة علیها و علی غیرها.
و سمّیت الکتاب ب «طرائف الحکم» إقتفاء لما روی عن علیّ بن أبی طالب علیه السّلام: «إنّ هذه النّفوس تملّ کما تملّ الأبدان، فابتغوا لها طرائف الحکمة » و فی روایة اخری: «فروّحوها بطرائف الحکم».
و قد تصدّی لترجمته عدّة من الأفاضل العظام، طلبا لمزید شمول الاستفاضة منه علی بعض الأنام و ابتغاء لمرضات اللّه العزیز المتعال.
و قد أضفت إلی ترجمة بعض الأحادیث و الرّوایات ما خطر ببالی من البیانات الموضحة لمعضلاتها، لیسهل تناولها علی من یصعب علیه استفادة المقصود منها، وَ اللَّهُ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ إِلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ و هو حسبی و نعم الوکیل.
14 رمضان المبارک 1381 ه- ق
ترجمه
(1) بنام خداوند بخشنده مهربان حمد و سپاس خدائی را که پرورنده جهانیانست، و درود و تحیت بر سرور پیمبران و فرستاده شدگان حق سبحان: حضرت محمد بن عبد اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم خاتم پیمبران، و خاندان او که دامنشان از آلودگی بنافرمانیها پاک و پاکیزه است.
و بعد: چنین گوید بنده فانی نیازمند برحمت پروردگار بی نیاز «احمد بن محمّد حسن آشتیانی» عفی عنهما: هنگامی که در آثار و احادیث مرویه از اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام بر نوادری از آنها متوجّه شدم، گر چه هر سخنی که از ایشان نقل شده کلماتی کمیاب و جامع مجموعه های علوم محکمه الهیه است، اراده نمودم آن احادیث را در کتاب جداگانه ای غیر از آن کتابها که مشتمل بر نوادر و غیر اینها است جمع نمایم.
و این کتاب را به «طرائف الحکم» نامیدم بجهت پیروی از آنچه از حضرت علی بن ابی طالب علیه السّلام روایت شده که فرمود: همانا جانها خسته میشوند همان طور که بدنها خسته میگردند، پس طلب کنید برای انها تازه های نشاط آور از حکمت را، و در روایت دیگر است که: آسایش دهید آنها را بطرفه های حکمت.
و جمعی از افاضل عظام متصدی ترجمه آن شدند تا برخی از مردم (که آشنا بلغت عربی نیستند) از آن استفاده نمایند، برای طلب رضا و خوشنودی خداوند با عزتی که برتر و بالاتر از هر موجودی است.
و افزودم بر ترجمه برخی از احادیث و روایات آنچه را که بقلبم خطور نمود از بیانات واضح کننده مشکلات آن را، تا آسان گردد فرا گرفتن و درک نمودن آن مشکلات بر کسانی که دشوار است بر آنها پی بردن و اطلاع بر مقصود از آن مشکلات و خداوند هدایت میفرماید براه راست هر کس را که میخواهد و او است کفایت کننده من و نیکو وکیل و کارگزاری است.
1-841

الحدیث 1 فی معرفة الله بالعقل

فی المجلّد الأوّل من البحار: (کتاب العقل و العلم و الجهل) باب «علامات العقل و جنوده». (تحف العقول) من وصایا موسی بن جعفر علیه السّلام لهشام بن الحکم: یا هشام! ما بعث اللّه أنبیاءه و رسله إلی عباده إلّا لیعقلوا عن اللّه، فأحسنهم استجابة أحسنهم معرفة للّه، و أعلمهم بأمر اللّه أحسنهم عقلا، و أعقلهم أرفعهم درجة فی الدّنیا و الآخرة.
ترجمه و توضیح
(1) 1- در جلد اول از بحار: (کتاب عقل و علم و جهل) باب «علامات عقل و جنود آن» (از کتاب تحف العقول نقل شده که) از سفارش های حضرت موسی بن جعفر علیه السّلام بهشام بن حکم اینست (که فرمود:) ای هشام! بر نیانگیخت خداوند پیمبران و فرستادگان خود را بسوی بندگان خود مگر آنکه معرفت بآنچه راجع بخداوند و وظیفه بندگانست تحصیل نمایند (یعنی معرفت تفصیلی بعلوم حقه الهیه از اصول و فروع پیدا نمایند) پس بهترین ایشان در پذیرفتن دعوت و فرمانبری انبیاء، بهترین آنانست از جهت شناسائی خدا، و داناترین ایشان بمعارف الهیه، بهترین آنانست از جهت عقل و کاملترین ایشان از جهت عقل، بلند مرتبه ترین آنانست در دنیا و آخرت (از جهت قرب بپروردگار).
1

الحدیث 2 فی أن أفضل ما عبد الله به العقل

و فیه أیضا:
فی ذلک الباب و الحدیث (تحف العقول) قال علیه السّلام: یا هشام! کان أمیر المؤمنین علیه السّلام یقول: ما من شی ء عبد اللّه به أفضل من العقل، و ما تمّ عقل امرء حتّی یکون فیه خصال شتّی: الکفر و الشّر منه مأمونان، و الرّشد و الخیر منه مأمولان، و فضل ماله مبذول، و فضل قوله مکفوف، و نصیبه من الدّنیا القوت، و لا یشبع من العلم دهره، الذّل أحبّ إلیه مع اللّه من العزّ مع غیره، و التّواضع أحبّ إلیه من الشّرف، یستکثر قلیل المعروف من غیره، و یستقلّ کثیر المعروف من نفسه، و یری النّاس کلّهم خیرا منه و أنّه شرّ هم فی نفسه و هو تمام الأمر.
ترجمه و توضیح
(2) 2- و نیز در همان جلد و باب و حدیث است که (از کتاب تحف العقول نقل شده که) حضرت موسی بن جعفر علیه السلام فرمود: ای هشام! امیر المؤمنین علیه السّلام میفرمود:
نیست چیزی که پرستش شود خدا بآن، بهتر از عقل، و کامل نیست عقل شخص تا بوده باشد در او خویها و نشانه های چندی: مردم از کفر و آزار او ایمن باشند، کارهای نیک و احسان را از وی امیدوار باشند، زیادی مالش به نیازمندان داده می شود، و از سخنان زیاده و بیفائده گفتن خود جلوگیر است، و بهره او از دنیا باندازه حفظ رمق اوست، و در مدت عمرش از دانش سیر نمیشود، خواری نزد مردم و با خدا بودن، نزد او خوشتر است از عزیز بودن نزد مردم با دوری از خداوند، فروتنی نزد او پسندیده تر است از بزرگی کردن، بزرگ میشمارد خوبیهای کمی که باو میرسد و کوچک میشمارد خوبیهای بسیاری را که از او بغیر میرسد، و تمام مردم را از خود بهتر می بیند و خویش را پست تر از ایشان می داند، اینست برترین درجات عقل.
1