چهره های درخشان سامرّاء حضرت امام هادی و امام عسکری علیهماالسلام

حاج شیخ علی ربانی خلخالی

14 - شیخ حسین بهبهانی حائری (م 1310 ق):

عالمی پارسا و فاضلی متقی بود که در زمان میرزا، رحلت کرد و در سامرّا به خاک سپرده بود.(232)

کتابخانه های سامرّا

بی شک کتابخانه های بزرگ و زیادی در طول تاریخ در سامرّا بوده است ما تنها به چند کتابخانه عمومی و خصوصی فهرست وار اشاره می کنیم:
1 - کتابخانه عمومی امام هادی علیه السلام مکتبة الامام الهادی العامه.
2 - کتابخانه عمومی احمد راوی مکتبة احمد الرّاوی العامّة.
3 - کتابخانه عمومی آیت الله سید محمدحسن شیرازی مکتبة المجدد الشیرازی العامّه.
4 - کتابخانه غلام حسین قزوینی حائری مکتبة غلام حسین القزوینی الحائری.
5 - کتابخانه عبدالعلی اصفهانی مکتبة عبدالعلی الاصفهانی.
6 - کتابخانه سید جعفر شیرازی، مکتبة السید جعفر الشیرازی.
7 - کتابخانه شیرازی مکتبة الشیرازی.
8 - کتابخانه آیت الله محمدتقی الشیرازی مکتبة المحمدتقی الشیرازی.
9- کتابخانه محدث معروف حاجی نوری، این کتابخانه که گنجینه گرانبهایی بود مملو از کتاب های خطی و... از سامرّا به نجف انتقال یافت و پس از ارتحال محدث نوری پراکنده شد، چنان که برخی از آنها را مرحوم آیت الله بروجردی از ورثه مرحوم نوری خرید و به کتابخانه مسجد اعظم قم اهداء کرد.
10 - کتابخانه میرزا نجم الدین جعفر فرزند میرزا محمد طهرانی.
11 - کتابخانه میرزا محمد طهرانی عسکری.
12 - کتابخانه هاشم معلم سامرّایی مکتبة هاشم معلم السامرّائی.
13 - مکتبة العسکریین علیهماالسلام.
14 - مکتبة المدرسة.
15 - مکتبة السید المرعشی.
16 - مکتبة زعین ثورة العشرین.
17 - کتابخانه حسینیه کربلائیهای مقیم سامرّا، مکتبة حسینیة الکربلائیّة.
18 - کتابخانه حسینیه آیت الله بروجردی مکتبة حسینیة الامام البروجردی.
19 - مکتبة العلامة الشیخ عبود و...(233).

روزنه ای برای تحقیق و تفصیل

به جز کتاب ها و مقالاتی که در این بخش به آنها ارجاع داده شده، کتاب ها و مقالات زیادی موجود است که می تواند در تاریخ سامرّا مفید افتد، ما در این بخش تنها به آن دسته از کتاب ها و مقالات اشاره می کنیم که ذکری از آنها در متن کتاب نیامده است، نخست از کتاب ها ذکری به میان خواهیم آورد و سپس از مقالات، به این ترتیب که اول عنوان مقاله، سپس مدرک و مرجع مقاله را می آوریم.
کتابها
1 - باب الغیبة فی سامرّا، نوشته مصطفی الحضری، بغداد، 1938 م/ 1317 ش.
2 - تاریخ مدینة سامرّا در سه جلد شیخ یونس ابراهیم السامرّائی، بغداد، 1968 م/ 1347 ش.
3 - الحیاة السیاسیة و مظاهر الحضارة فی سامرّا خلال القرن الثالث الهجری...؟
4 - مراقد الائمة والاولیاء فی سامرّا، شیخ یونس ابراهیم السامرّائی، بغداد...؟
5 - عالم المکتبات، مکتبات سامرّا قدیمها و حدیثها...؟
6 - تاریخ عشایر سامرّا، شیخ یونس ابراهیم سامرّائی، طبعة دارالبصری - بغداد، بی تا.
7 - حقیقة الاسماء و الالقاب فی سامرّا، یونس ابراهیم سامرّائی...؟
8 - ری سامرّا فی عهد الخلافة العباسیه، در دو جلد، دکتر احمد سوسة، مطبعة المعارف 1948 م و 1949 م 1327 و 1328 ش.
9 - حفریّات سامرّا، از منشورات مدیریة الآثار القدیمه، در چند جزء، 1940م/1319 ش.
10 - سامرّا، من منشورات مدیریة الآثار العامّه.
11 - مجله سامرّا در شماره های مختلف.
12 - سامرّا و مشروع النهروان القدیم، احمد سوسه، مجلة العراق الجدید، العدد السابع تموز 1962 م 1342 ش.
13 - تاریخ سامرّا، توفیق الفکیکی.(234)
14 - اعلام الوری فیما نسب الی سامرّا، ابراهیم سامرّائی، لندن، 1994 م.
مقالات به زبان عربی
1 - آثار سامرّا الخالیة و سامرّا الحالیه، مجله لغة العرب، شماره اول، ص 81، 1911 م/1290 ش، بغداد.
2 - آثارنا: سامرّا، مجله رسالة الاسلام، سال 3، عدد 3 و 4، ص 214 - 218، 1969 م/1348 ش، بغداد.
3 - ببلیو غرافیا عن سامرّا، مجله سومر، عدد 39، جزء 1 - 2، ص 322، 1983 م/1362 ش، بغداد.
4 - تخطیط مدینة سامرّا، مجله البحث العلمی، سال 14، عدد 27، ص 101.
5 - التنقیب و الصیانة فی سامرّا، مجله سومر، عدد 37، جزء 1 - 2.
6 - حول کتاب الحیاة السیاسیّة و مظاهر الحضارة فی سامرّاء...، مجلة الاقلام، سال 6، عدد 5، ص 165، 1970 م/ 1349 ش، بغداد.
7 - دراسة حول صیاغة الاسوار و المبانی الاسلامیّة فی سامرّا، مجله سومر، عدد 38، ج 1 - 2، ص 206 - 210، 1982 م/1361 ش.
8 - زخارف و طرز سامرّا، مجله کلیّة الآداب، سال 13، ج 2، ص 1 - 39، 1951 م/ 1330 ش، مصر، قاهره.
9 - سامرّا، مجلة الثقافة، سال اول، عدد 8، ص 28 - 31، 1939 م/ 1318 ش، قاهره.
10 - سامرّا فی التاریخ و الآثار و الفنون، التّراث الشعبی، عدد 7، 8، ص 95 و 104، بغداد، 1984 م/ 1363 ش.
11 - قصه سامرّا، مجلة الرسالة، سال 8، عدد 344، ص 203، 1940 م/1319 ش.
12 - صنادیق مراقد الائمّة فی العراق، مجلة الموسم، عدد 2 - 3، سال اول، ص 595 و 602، 1989 م/ 1368 ش / 1409 ق، چاپ هلند.
13 - وثائق العتبات المقدسة فی العراق، همان الموسم العدد الخامس، سال دوم، 1410 ق، ص 239 - 262.
14 - سامرّا فی المراجع العربیّة.
15 - سامرّا فی الشعر، (شعر عرب).
16 - سامرّا فی المراجع الغربیّة، این سه مقاله در کتاب موسوعة العتبات المقدسه، ج 12، قسم سامرّا آمده است.
17 - سامرّاء مدینة الامامین العسکریین علیهماالسلام...، العراق بین الماضی و الحاضر و المستقبل، ص 507 - 535، مؤسسة الدراسات الاسلامیة، بیروت، بی تا.
18 -... الی سامرّا، لمحات اجتماعیة من تاریخ العراق الحدیث، ج 3، ص 8، تا ص 102، دکتر علی الوردی، 1371 ش، قم، منشورات الرضی.
19 - اسماء الاعشاب و النباتات فی سامرّاء، یونس ابراهیم سامرّائی، مجلة التراث الشعبی، شماره 2 و 3، بغداد، 1970 م 1349 ش.
20 - محاولة الدجیل، سنوات الجمر، ج 1، ص 341، علی المؤمن، چاپ اول، 1993 م/ 1327 ش، دارالمیسرة، لندن.
مقالات فارسی
1 - مصاحبه با آیت الله سید رضی شیرازی، مجله حوزه، شماره 51 - 50، 1371 ش، ص 35 و 37 و 40.
2 - نگرشی به مکتب سامرّا، همان، ص 80 به بعد.
3 - روش فقهی مکتب سامرّا، همان، ص 101.
4 - بودجه حوزه سامرّا، همان، ص 111.
5 - مکتب سامرّا و تبلیغ، همان، ص 117.
6 - مکتب سامرّا و امور اجتماعی و سیاسی، همان، ص 134.
7 - تهذیب اخلاقی طلاب در مکتب سامرّا، همان، ص 299.
8 - ...؟ (سامرّا) میراث جاویدان، فصلنامه وقف.
9 - مرحوم مولانا سید محسن جلالی (م 1230 سامرّا - 1396 - ق، نجف).
10 - تذکره علمای امامیه پاکستان، سید حسین عارف نقوی، ترجمه محمد هاشم، آستان قدس رضوی، ص 249.
11 - رونق بخشیدن میرزا به حوزه سامرّا و کارهای خیریه وی در آن شهر، در کتاب زندگانی و شخصیت شیخ انصاری ص 235.
12 - حاج میرزا حسین نوری رحمة الله، شاگرد میرزا، عیال میرزا را از نجف به سامرّا بود، همان، ص 258.
13 - نامه سید جمال الدین توسط حاج سید علی اکبر مجتهد فال اسیری به سامرّا نوشته شد، شرح حال رجال ایران، ج 3، ص 338 و نیز همان ب ج 4، ص 1.
14 - شیعه در عراق؛ سامرّا، تاریخ شیعه، علامه محمدحسین مظفر، ترجمه سیدمحمدباقر حجتی، ص 175، چاپ اول 1368 ش، دفتر نشر فرهنگ اسلامی - تهران.(235)