چهره های درخشان سامرّاء حضرت امام هادی و امام عسکری علیهماالسلام

نویسنده : حاج شیخ علی ربانی خلخالی

1 - علامه فقیه آقا رضا همدانی (م ح 1250 همدان - 1322 سامرّا):

وی را که با اوصافی چون، فقیه آگاه، عالم ربانی و... و.... ستوده اند، فرزند دانشور و ژرف اندیش ملا آقا هادی بود، از همدان به نجف هجرت کرده و در آن جا حوزه درس شیخ اعظم مرتضی انصاری و میرزای بزرگ شیرازی را درک می کند، هنگامی که میرزای بزرگ احرام سفر به سوی سامرّا می بندد علامه همدانی نیز چون دیگران به میرزا می پیوندد و مدت زمانی را در محضرت درس میرزا حاضر و از افاضل شاگردان آن بزرگوار می شود. تا این که خود حوزه مستقلی را که در تدریس و تصنیف ممتاز بود، در آن دیار ترتیب می دهد و خیل کثیری از بزرگان بارز و علمای برجسته، مثل محمد سعید حبوبی، شیخ مشکور حولاری، شیخ هادی آل کاشف الغطاء، شیخ مرتضی آل کاشف الغطاء، حاج شیخ علی قمی نجفی و دیگران در حلقه درسش گرد می آیند.
علامه سماوی، نویسنده و ناظم کتاب وشایح السرّاء فی شأن سامرّا ضمن تجلیل از آن فقیه صمدانی و عالم ربانی، ماده تاریخ وفاتش را چنین می نویسد:
فقیه همدانی که در عصر خویش از مراجع تقلید شمرده می شد، آثار گران سنگی نیز از خود به ودیعه نهاده است که از آن میان مصباح الفقیه در شرح شرایع معروف است و آثار دیگر عبارتند از:
1 - کتاب الطهاره،
2 - کتاب الصوم،
3 - کتاب الخمس،
4 - کتاب الزکاة،
5 - کتاب الرهن که گفته می شود در موضوع خود کم نظیر است.
6 - حاشیه بر رسائل شیخ انصاری که در سال 1318 ق چاپ شده است،
7 - کتاب البیع که عبارت باشد از تقریرات درس استادش میرزای بزرگ.
8 - حاشیه بر ریاض
9 - رساله ای در لباس مشکوک،
10 - رساله عملیه و...
این فقیه فرهیخته، پس از آن که به مرض سل مبتلا شد، پناه به آستان قدس عسکریین علیهماالسلام آورد و بعد از چند ماه بیتوته در سرای سامرّا، رحلت کرد و راه ابدیت را در پیش گرفت.
پیکر پاکش را در جهت شرقی رواق مطهر میان حجره ای که محاذی با درب شرقی صحن شریف است در روبروی مرقد مقدس بانو حکیمه خاتون علیهاالسلام دفن کردند.(220)

2 - شیخ محمد ابراهیم نوری کبیر (م...؟ 1322 ق):

وی را برای تمایز از هم نام خود شیخ ابراهیم نوری صغیر، کبیر می گفتند تا این دو شاگرد بزرگ میرزای مجدد از هم شناخته شوند، نوری کبیر را با الفاضی چون:
علامه، فقیه و مجتهد و... می ستایند، وی که پس از وفات میرزا، تا آخر عمر معتکف دیار عسکریین علیهماالسلام و یکی از مدرسین حوزه سامرّا بود، پس از عمری تلاش و تکاپو، آفتاب عمرش در دامن آستان قدس عسکریین علیهماالسلام غروب کرد و در رواق مطهر آستانه سامرّا به خاک سپرده شد.(221)

3 - شیخ محمدحسین زرقانی شیرازی (م...؟ - 1300 ق):

وی که او را با القابی چون: عالم، فاضل، ربانی و دیندار می ستایند، از شاگردان میرزای کبیر و علامه سید محمد اصفهانی بود، سخت به دین پای بند بود و در این راه ملامت هیچ ملامتگری او را از امر به معروف و نهی از منکر باز نمی داشت و مهر و قهرش با دیگران، در راه خدا و برای خدا بود و چنان زیست تا این که در سال 1300 ق از چشم ها پنهان شد، پس از آن که یاران و شاگردانش به پرس و جو پرداختند، پیکرش را در میان چاه حسینیه یافتند، به ناچار فراقش را فراروی دیدند تا در زاویه صحن شریف عسکریین علیهماالسلام نزدیک صندوق سرداب مطهر دفنش کردند.(222)