چهره های درخشان سامرّاء حضرت امام هادی و امام عسکری علیهماالسلام

نویسنده : حاج شیخ علی ربانی خلخالی

ابرار سامرّا

از آن جا که برخی از ابرار سامرّا، حدیث حیاتشان در سلسله دیدار با ابرار آمده است، ما تنها به ذکر اسم آن کتاب ها اکتفا کرده و طالبان تفصیل را به آنها ارجاع می دهیم:
1 - میرزای شیرازی، احیاگر قدرت فتوا.
2 - محدث نوری، روایت نور.
3 - میرزا محمدتقی شیرازی، سروش استقلال.
4 - سید ابوالحسن اصفهانی، شکوه مرجعیت.
5 - هبةالدین شهرستانی، ستاره سامرّا و...
اما ستارگان فروزانی که در آسمان سامرّا درخشیده و هر یک جهانی را با نتایج تلاش و تکاپوهای مستمر و طاقت فرسای خویش، روشن کرده اند، بسی بسیارند و این نجم های نجابت و نور، و ستارگان فضیلت و تقوا، چون کهکشان بزرگ و گسترده ای هستند که حتی تنها ذکر اجمالی از روایت رویش و حدیث حیاتشان هفتاد مَن کاغذ می خواهد.
در اینجا به یادکردی گذرا از آن ها که نام و یادشان در کنار تاریخ سامرّا و در سایه سار آستان قدس عسکریین علیهماالسلام ذکر می شود بسنده می کنیم و تنها از کبوتران حریم سامرّا که، عمری در گرد گنبد مطهر عسکریین علیهماالسلام پر زدند و در نهایت نیز همچون پروانگان پاک باخته، در حول و حوش آن شمع همیشه فروزان (یعنی اطراف بارگاه ملکوتی سامرّا) پرپر شدند و به دیار حضرت دوست پر کشیدند و تا ابد در زیر رواق قدسی سامرّا آرمیدند، یادی به میان می آوریم.
البته این یادکرد، تنها شامل کسانی است که در قرن چهاردهم هجری، دار فانی را وداع گفته و در آن دیار مقدس مدفون گشته اند، آن هم نه همه را، بلکه تنها بزرگانی که در تاریخ سامرّا از آنها یاد شده است:

1 - علامه فقیه آقا رضا همدانی (م ح 1250 همدان - 1322 سامرّا):

وی را که با اوصافی چون، فقیه آگاه، عالم ربانی و... و.... ستوده اند، فرزند دانشور و ژرف اندیش ملا آقا هادی بود، از همدان به نجف هجرت کرده و در آن جا حوزه درس شیخ اعظم مرتضی انصاری و میرزای بزرگ شیرازی را درک می کند، هنگامی که میرزای بزرگ احرام سفر به سوی سامرّا می بندد علامه همدانی نیز چون دیگران به میرزا می پیوندد و مدت زمانی را در محضرت درس میرزا حاضر و از افاضل شاگردان آن بزرگوار می شود. تا این که خود حوزه مستقلی را که در تدریس و تصنیف ممتاز بود، در آن دیار ترتیب می دهد و خیل کثیری از بزرگان بارز و علمای برجسته، مثل محمد سعید حبوبی، شیخ مشکور حولاری، شیخ هادی آل کاشف الغطاء، شیخ مرتضی آل کاشف الغطاء، حاج شیخ علی قمی نجفی و دیگران در حلقه درسش گرد می آیند.
علامه سماوی، نویسنده و ناظم کتاب وشایح السرّاء فی شأن سامرّا ضمن تجلیل از آن فقیه صمدانی و عالم ربانی، ماده تاریخ وفاتش را چنین می نویسد:
فقیه همدانی که در عصر خویش از مراجع تقلید شمرده می شد، آثار گران سنگی نیز از خود به ودیعه نهاده است که از آن میان مصباح الفقیه در شرح شرایع معروف است و آثار دیگر عبارتند از:
1 - کتاب الطهاره،
2 - کتاب الصوم،
3 - کتاب الخمس،
4 - کتاب الزکاة،
5 - کتاب الرهن که گفته می شود در موضوع خود کم نظیر است.
6 - حاشیه بر رسائل شیخ انصاری که در سال 1318 ق چاپ شده است،
7 - کتاب البیع که عبارت باشد از تقریرات درس استادش میرزای بزرگ.
8 - حاشیه بر ریاض
9 - رساله ای در لباس مشکوک،
10 - رساله عملیه و...
این فقیه فرهیخته، پس از آن که به مرض سل مبتلا شد، پناه به آستان قدس عسکریین علیهماالسلام آورد و بعد از چند ماه بیتوته در سرای سامرّا، رحلت کرد و راه ابدیت را در پیش گرفت.
پیکر پاکش را در جهت شرقی رواق مطهر میان حجره ای که محاذی با درب شرقی صحن شریف است در روبروی مرقد مقدس بانو حکیمه خاتون علیهاالسلام دفن کردند.(220)

2 - شیخ محمد ابراهیم نوری کبیر (م...؟ 1322 ق):

وی را برای تمایز از هم نام خود شیخ ابراهیم نوری صغیر، کبیر می گفتند تا این دو شاگرد بزرگ میرزای مجدد از هم شناخته شوند، نوری کبیر را با الفاضی چون:
علامه، فقیه و مجتهد و... می ستایند، وی که پس از وفات میرزا، تا آخر عمر معتکف دیار عسکریین علیهماالسلام و یکی از مدرسین حوزه سامرّا بود، پس از عمری تلاش و تکاپو، آفتاب عمرش در دامن آستان قدس عسکریین علیهماالسلام غروب کرد و در رواق مطهر آستانه سامرّا به خاک سپرده شد.(221)