فهرست کتاب


امام سجاد علیه السلام جمال نیایشگران

تحقیق گروه تاریخ اسلام‏‏ نگارش:احمد ترابی

انسان، هماره در معرض آزمون الهی

امام سجاد (علیه السلام) پس از بر شمردن نعمتهای گوناگون خداوند در آفرینش شب و روز آسایشها و منافعی که در آنها برای آدمیان قرار داده است می فرماید:
بکل ذلک یصلح شأنهم و یبلوا أخبارهم، و ینظر کیف هم فی اوقات طاعته، و منازل فروضه، و مواقع احکامه، لیجزی الذین اساوا بماعملوا، و یجزی الذین احسنوا الحسنی.(611)
خداوند به وسیله همه اینها ((امکانات و مزایای زندگی دنیا، رفاهی، لذتها و تلاشها))از یک سو به زندگی انسانها سامان بخشیده و نیازهایشان را بر آورده ساخته و از سوی دیگر ایشان را مورد آزمون قرار داده است تا عملکرد آنان را به هنگام طاعت و عبادت محک زند و موضعگیری آنها را در قبال احکام شریعت آشکار سازد و در نتیجه این آزمون، بدکاران را کیفر دهد و نیک روشان را پاداشی نیک عطا کند.

قابلیتهای دوگانه انسان

چهره ای که امام سجاد (علیه السلام) از انسان می نمایاند، گاه چهره ای الهی و ملکوتی است که در شمار اولیای الهی قرار دارد و گاه چهره ای شیطانی است که در جبهه دشمنان خدا جای دارد. و این چهره دوگانه، حکایت از قابلیتها و گرایشهای دوگانه انسان دارد.
امام سجاد (علیه السلام) در نمودن چهره متعالی و قابلیت متکامل انسان می فرماید:
الحمدالله... حمداً نسعد بها فی السعداء من اولیائه.(612)
حمد خدای را، حمدی که به وسیله آن در زمره نیکبختان و دوستان خدا قرار گیریم.
اللهم صل علی محمد و آله، و اجعلنا... من خاصتک الخاصین لدیک.(613)
خداوندا! بر محمد و خاندانش درود فرست و ما را از خاصترین خاصان درگاهت قرار ده.
انسان در این فرازها، موجودی است قابل تعالی تا حد قرار گرفتن در مجموعه خاصان خدا. ولی همین انسان می تواند با انتخاب نادرست خود، در شمار دشمنان خدا قرار گیرد.
و اشغله ای شیطان عنا ببعض اعدائک.(614)
خداوندا! شیطان را از ما بازدار و به سوی دشمنانت روانه کن و وی را با دشمنانت مشغول و سرگرم ساز!
و البس قلبی الوحشة من شرار خلقک.(615)
خداوندا! قلبم را با بندگان شرورت بیگانه ساز و مرا از ایشان گریزان گردان (تا مبادا به آنان نزدیک شده، در شمار آنان قرار گیرم!.

انسان، بی حمایت خدا، متمایل به باطل

امام سجاد (علیه السلام) نخست یادآور می شود که آدمی در صحنه زندگی همیشه با دوراهیهایی مواجه می شود که یک راه در بردارنده خشنودی خداوند و دیگری موجب ناخشنودی اوست.
امام به ما تعلیم داده است که در چنین مواردی از خدا بخواهید که شما را در انتخاب راه صحیح یاری دهد، زیرا اگر در چنین میدانهایی، خداوند شما را تنها گذارد، نفس اماره و خواهشهای نفسانی، شما را به سوی باطل خواهند کشید.
امام سجاد (علیه السلام) به ما آموخته است که به پروردگار خویش عرض کنیم:
و لا تخل فی ذلک بین نفوسنا و اختیارها، فانها مختارة للباطل الا ما وفقت، امارة بالسودء الا ما رحمت.(616)
خداوندا! ما را با خواهشهای درونی مان تنها مگذار و رها مکن! زیرا نفس ما راه باطل را بر می گزیند، مگر آن نفسی که به وسیله تو در راه مبارزه با گرایشهای منفی نفس موفق شده باشد! نفس ما با سرعت به سوی بدیها پیش می تازد، مگر آن نفسی که در پرتو رحمت و عنایت تو به صلاح گراییده باشد.