فهرست کتاب


وصال خویشان

اقبال حسینی نیا

سفارش امام زمان (عج) نسبت به پدر

شخصی به نام صادقی نقل می کند: شخصی پدر پیری داشت و در خدمت گزاری او کوتاهی نمی کرد و همیشه کنار او بود، مگر شب های چهارشنبه که به مسجد سهله می رفت. پس از مدتی، رفتن به مسجد سهله را نیز ترک کرد. از او پرسیدم: چرا رفتن به مسجد را ترک کرده ای؟ گفت: چهل شب چهارشنبه به آنجا رفتم. وقتی شب چهارشنبه آخر رسید، به طرف مسجد به راه افتادم. عربی را دیدم سوار بر اسب به طرف من می آید. با خود گفتم: الان این عرب مرا برهنه می کند، ولی وقتی به من رسید، به زبان عربی بدوی با من سخن گفت و از مقصدم پرسید. گفتم: به مسجد سهله می روم.
آن گاه سه مرتبه به من فرمود: اوصیک بالعود؛ تو را سفارش می کنم که برگردی.
و از نظرم غایب شد. آن وقت بود که متوجه شدم ایشان حضرت مهدی (عج) است. همچنین فهمیدم که آن حضرت راضی به جدایی من از پدرم حتی شب های چهارشنبه نیست. از این رو، دیگر به مسجد سهله نرفتم.(183)

فصل هفتم: همراه با برنامه سازان

پیشنهادهای کلی

زندگی ماشینی و تمدن جدید غرب که بر پایه سودآوری و کار و تلاش افراطی بنا شده است، جایی برای برقراری روابط صمیمانه میان افراد باقی نگذاشته، به گونه ای که روز به روز فاصله میان اقوام و خویشاوندان، کم رنگ تر و گسست شدیدی در زندگی آنها پدیدار شده است.
در مقابل، متون و آموزه های دینی ما به شدت بر صله ارحام و رسیدگی به وضع خویشاوندان تأکید کرده و آن را از مسائل مهم دین شمرده است و از پیروان خویش می خواهد که درباره صله ارحام کوتاهی و مسامحه نکنند.
با توجه به این آموزه های نورانی، بسیار شایسته است رسانه اسلامی، به طور مستقیم یا غیر مستقیم نقش روابط خویشاوندی را بیش از پیش در برنامه های خود تقویت کند. از این رو، بالا بردن سطح آموزه های دینی و مذهبی مردم و جای گزین کردن فرهنگ اصیل اسلامی در روابط خویشاوندی به جای فرهنگ های وارداتی بیگانه، بسیاری ضروری به نظر می رسد.
متاسفانه یکی از عوامل کم رنگ شدن روابط و پیوندها در جامعه اسلامی، نوع نشست های خانوادگی و آداب و رسوم اشرافی در مهمانی هاست. رسانه دینی باید با به تصویر کشیدن میهمانی های ساده و صمیمی که هدف آنها به جای شکم بارگی، ایجاد روابط دوستانه و تحکیم پایه های دوستی است، به گسترش این ارزش اقدام کند. نمایش مهمانی های تشریفاتی و پرزرق و برق نه تنها نادرست است، بلکه پی آمدهای منفی در برقراری روابط خویشاوندی دارد. چه بسا افراد با الگو برداری از چنین مجالسی، مجالس مشابهی را بر پا کنند و کسانی که توان مالی کافی ندارند، برای اینکه در برابر خویشاوندان سر شکسته نشوند، از دعوت ها و برقراری ارتباطها صرف نظر کنند و به تدریج، روابط خانوادگی، کم رنگ و حتی بی رنگ شود.
تأکید بر خانواده هسته ای و زندگی زوج های جوان در مکان های مستقل و جدایی آنان از خانواده پدری، آثار بسیار ناخوشایندی در افزایش گسست روابط خانوادگی دارد. متاسفانه بیشتر سریال ها و فیلم های داخلی و خارجی ما در تبلیغ این کار می کوشند و در بیشتر آنها این مسئله را این گونه نمایش می دهند که زوج های جوان در تلاشند که از ابتدای تشکیل خانواده، مکان جدیدی برای زندگی خود برگزینند. این در حالی است که رسانه اسلامی می تواند با پیام رسانی درباره زندگی در خانواده گسترده، افزون بر حفظ روابط صمیمانه میان اعضای خانواده سبب تسریع در امر ازدواج شود که به بهانه نداشتن مسکن به تأخیر می افتد. خوشبختانه روح فرهنگ اسلامی - ایرانی با زندگی در خانواده گسترده، بیگانه نیست. از این رو، باصرف وقت و ساخت فیلم های هماهنگ می توان این سنت پسندیده را احیا و تقویت کرد.
نمونه موفق برای این موضوع سریال پدر سالار بود که اگر در واگذاری مسئولیت ها و ایفای حقوق به افراد خانواده دقت بیشتری صورت می گرفت، می توانست پی آمدهای بهتری داشته باشد.
بنابراین، بسیار مناسب است که با نقد کارشناسانه چنین سریال هایی، جنبه های قوت آن تقویت شود و مشکل ارتباط خویشاوندی و بالا رفتن سن ازدواج به سبب مشکلات مسکن و مانند آن تا حدودی بر طرف گردد.
متاسفانه بخش زیادی از سریال ها و فیلم های صدا و سیما، وارداتی بوده و بر اساس خاستگاه فرهنگی غرب تهیه و تولید شده است. هر چند استفاده نکردن از این سریال ها و فیلم ها در شرایط فعلی، نا ممکن به نظر می رسد، باید در انتخاب نوع برخورد خانواده ها با یکدیگر از یک سو و ارتباط آنان با خویشاوندان زن و شوهر از سوی دیگر، با نهایت دقت صورت گیرد. اگر بر اساس فرهنگ غربی، این سطح وسیع و عمیق از روابط میان آنها مرسوم نیست، دست کم در برخوردهای گفتاری و کلامی میان آنها در دوبلاژ فیلم های غربی دقت شود؛ زیرا فیلم سازان ما خواه ناخواه از این روابط الگو می گیرند. چنان که در برخی سریال های ایرانی، احترام به والدین رعایت نمی شود و این فرهنگ بر مخاطبان نیز اثر منفی می گذارد.
از این رو، در شرایطی که ناچار به استفاده از سریال های نامناسب خارجی هستیم، تهیه کنندگان و فیلم سازان ایرانی باید در ساخت سریال های وطنی بر آموزه های دینی مانند سرزدن فرزندان به والدین و بر عکس، تقویت روابط خانوادگی و صله ارحام و نیز حفظ احترام و حرمت والدین در گفت و گوها دقت کافی داشته باشند تا افزون بر خنثی کردن تبلیغات فرهنگی غرب، به نوعی در ترویج فرهنگ اصیل اسلامی موفق عمل کنند.
نوع برخوردها با اقوام دور و نزدیک به ویژه بزرگسالان نیز که مایه برکت خانواده ها هستند، در تغییر نگرش ها و برقراری روابط دوستانه میان خویشاوندان بسیار موثر است. در ساخت برنامه های تلویزیونی باید در حفظ حرمت یکدیگر نهایت دقت به عمل آید. محور ارتباطها باید بر پایه گذشت و ایثار بنا شود، نه اینکه بر اثر کوچک ترین بهانه، روابط خویشاوندی قطع شود. این در حالی است که اسلام، قهر بیشتر از سه روز آن هم در موارد ضروری را ناپسند شمرده است. از این رو، در سریال ها و فیلم های تلویزیونی، بزرگان و ریش سفیدان خانواده باید در رفع کدورت ها و اختلاف ها و گسترش روابط دوستانه پیش قدم شوند و قهر و کینه را به محبت و صمیمیت بدل سازند. ناگفته نماند که نوع برخورد با بزرگ ترها الگوی مناسبی برای فرزندان است. اگر در شرایط کنونی، روابط خانوادگی کم رنگ شود و بزرگان اقوام برای رفع آنها نکوشند، به یقین، این گسست های ارتباطی روز به روز شدیدتر خواهد شد. بنابراین، صدا و سیما می تواند پس از تحقیق و آسیب شناسی کارشناسانه، با پخش سریال های تأثیر گذار، در رفع این مشکلات اقدام کند.
کاهش ارتباطهای خویشاوندی و بی توجهی به بستگان خارج از خانه مانند عموها، عمه ها، خاله ها، دایی ها به داخل برخی از خانواده ها نیز کشیده شده است. همچنین خانواده ها که پایگاه اصلی نگه داری سالمندان است، از زیر بار این مسئولیت ها شانه خالی می کنند و آنان را به خانه سالمندان می سپارند. تعداد این خانواده ها، نادر است، ولی بی توجهی به این امر مهم، به تدریج بر دیگر خانواده ها اثر می گذارد. بنابراین، رسانه دینی باید در فیلم ها و سریال های خود، آموره های نورانی دین اسلام درباره سالمندان را به طور مستقیم یا غیر مستقیم به خانواده ها آموزش دهد و آنان را مایه برکت و امید خانواده ها معرفی کند و با معرفی سالمندان در سریال های خارجی به عنوان افرادی ناتوان، عقب مانده و سربار برخورد جدی داشته باشد. این گونه نگرش های منفی به سالمندان، به گسست روابط دوستانه میان نسل ها دامن می زند و شکاف میان نسل ها را زیاد می کند.
رسانه اسلامی باید با ساخت برنامه های جذاب، فرهنگ دید و بازدید میان خویشاوندان در مناسبت های مهم ملی و مذهبی همچون اعیاد اسلامی، عید نوروز، ماه مبارک رمضان و مانند آن را گسترش دهد.
فایده ها و آثار مثبت فراوانی در دور هم نشینی و روابط حضوری وجود دارد که هرگز در روابط غیر مستقیم دیده نمی شود.
نمایش پی آمدهای منفی گسست های ارتباطی میان خویشاوندان، در تقویت و تحکیم روابط خویشاوندی مفید است. به تصویر کشیدن پی آمدهای مادی و دنیوی آن نیز می تواند سبب تقویت بیشتر ارتباط میان خویشاوندان شود. در هر حال، تهیه کنندگان رسانه اسلامی باید در جای مناسب خود و نقاط اوج فیلم نامه ها و داستان سریال ها از این نکته مهم غفلت نکنند.
متاسفانه برخی اقوام فقط به هنگام مشکلات و گرفتاری ها به همدیگر مراجعه می کنند و انتظار دارند که به صرف خویشاوندی، مشکلاتشان به سرعت حل شود. در فرهنگ عرفی ما رسم شده است که برای افرادی که فقط وقت گرفتاری ها به سراغ آدمی می آیند، از ضرب المثل پارسال دوست، امسال آشنا استفاده می کنند و به یاری آنها برنمی خیزند. صدا و سیما باید کرامت نفس را در این موارد برجسته سازد و با نمایش عفو و چشم پوشی از خطای اطرافیان، زمینه ارتباطهای بعدی را فراهم آورد.
همچنین به مردم نشان دهد که در پرتو ارتباط مستمر، امکان فریادرسی و یاری بیشتری میان خویشاوندان وجود دارد.
شاید برخی تصور کنند که این همه اصرار و تأکید درباره صله رحم، مخصوص کسانی است که ثروت زیادی دارند و می توانند به نزدیکان خود کمک کنند، ولی صله رحم برای کسانی که از نظر مالی در تنگنا هستند و توان رسیدگی و کمک به دیگران را ندارند، ضروری نیست. حال آنکه این تصور و برداشت، نادرست است؛ زیرا برای ادای صله رحم، نیازی به پول و ثروت نیست، بلکه چون هدف از صله رحم، برقراری پیوند خویشاوندی است، بر اساس آموزه های دینی، این وظیفه را می توان حتی با دادن یک جرعه آب و آزار نرساندن به خویشاوندان و نیز سلام کردن به یکدیگر ادا کرد و از پاداشی که خدا برای صله رحم مقرر فرموده است، بهره برد. بنابراین، صدا و سیما باید به اصل ارتباط توجه کند و مسئله پذیرایی و تشریفات را در درجه دوم اهمیت قرار دهد.
در بیشتر فیلم و سریال های خانوادگی، بانوان، ساعت ها پیش از برگزاری مهمانی به فکر غذا، پوشاک و چیدمان خانه هستند. هر چند آراستگی ظاهر و خانه پسندیده است، توجه افراطی به این مسئله، زشت و نکوهیده است.
از این رو، برنامه سازان ارجمند باید در رفع این کاستی و تعیین جهت دهی مناسب به میهمانی ها پیش قدم باشند.