فهرست کتاب


وصال خویشان

اقبال حسینی نیا

الف)طولانی شدن عمر

رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود:
هر کس برای من یک چیز را ضمانت کند، من چهار چیز را برای او ضمانت می کنم. صله رحم کند تا خداوند او را دوست بدارد؛ روزی اش را توسعه دهد؛ عمرش را زیاد و او را به بهشت موعود داخل کند.(91)
امیر مومنان علی (علیه السلام) نیز می فرماید:
صله الرحم فانها مثراه فی المال و منساه فی الاجل.(92)
صله رحم (احسان و نیکویی به خویشان) است که سبب افزایش مال و طول عمر می شود.
همچنین از امام حسین (علیه السلام) نقل است: هر که دوست دارد مرگش به تأخیر افتد، صله رحم کند.(93)
شخصی به نام یعقوب خدمت امام موسی بن جعفر (علیه السلام) رسید. چون نگاه امام به او افتاد، فرمود: ای یعقوب! دیروز که به اینجا (مکه) وارد شدی، میان تو و برادرت نزاعی در گرفت و کار به جایی رسید که همدیگر را دشنام دادید.
{بدان که } این روش ما و دین پدران ما نیست. ما کسی را به این کارها امر نمی کنیم. از خشم خدای یگانه بپرهیز. به زودی مرگ میان تو و برادرت جدایی خواهد افکند و این به سبب آن است که شما قطع رحم کردید.
یعقوب پرسید: فدایت شوم، مرگ من کی فرا خواهد رسید؟ حضرت فرمود:
همانا اجل تو نیز نزدیک بود، ولی چون تو با عمه ات صله رحم کردی، بیست سال به عمرت افزوده شد. گویند که برادر یعقوب در همان سفر وفات یافت و به وطنش نرسید.
در حدیثی از امام رضا (علیه السلام) آمده است:
ما نعلم شیئا یزید فی العمر الا صله الرحم، حتی ان الرجل یکون اجله ثلاث سنین فیکون وصولا للرحم فیزید الله فی عمره ثلاثین سنه فیجعلها ثلاثا و ثلاثین سنه و یکون اجله ثلاثا و ثلاثین سنه، فیکون قاطعا للرحم فینقصه الله ثلاثین سنه و یجعل اجله الی ثلاث سنین.(94)
ما برای زیاد شدن عمر، وسیله ای جز صله رحم نمی شناسیم. صله رحم به اندازه ای در زیاد شدن عمر موثر است که شخصی که از عمرش سه سال مانده است، خداوند به سبب صله رحم سی سال به عمرش می افزاید که مجموعا سی و سه سال می شود و کسی که از عمرش سی و سه سال تمام باقی مانده است، خداوند به سبب قطع رحم سی سال از عمرش بر می دارد و آن را به سه سال کاهش می دهد.
در روایت دیگری آمده است: امام باقر یا امام صادق (علیه السلام) (تردید از راوی است) به شخصی به نام میسر فرمود: ای میسر! گمان می کنم {تو} به خویشان خود نیکی می کنی؟ عرض کرد: آری، من در نوجوانی در بازار برای کسی کار می کردم و تنها دو درهم مزد می گرفتم. یک درهم را به عمه و درهم دیگر را به خاله ام می دادم. آن گاه امام فرمود: به خدا سوگند! دو بار مرگت نزدیک شد، ولی به دلیل این صله رحم به تأخیر افتاد.(95)
همچنین نقل است روزی امام صادق (علیه السلام) خطاب به یکی از یارانش فرمود:
چه کار کرده ای که خداوند عمر تو را افزوده است؟ چون بارها اجل و مرگ تو فرا رسیده و عمر تو پایان یافته، ولی دوباره بر عمر تو اضافه شده است. او گفت: من جوان بودم، کارگری می کردم و روزی پنج درهم مزد می گرفتم و به دایی ام که مرد بینوایی بود، کمک مالی می کردم. حضرت فرمود: همین که تو به رحم و خویشاوند نزدیکت رسیده ای و از او تفقد کرده ای، اجل و مرگ تو به تأخیر افتاده و عمرت افزون شده است.(96)
از پیامبر اکرم (علیه السلام) نقل است که فرمود:
من سره ان یمد الله فی عمره... فلیصل رحمه.(97)
هر کس خوش دارد خدا عمر او را طولانی گرداند، باید صله رحم کند.

ب)برخورداری از پشتیبانی خویشاوندان

امام علی (علیه السلام) با سفارش کردن به گرامی داشت خویشاوندان و تشبیه آنها به بال های پرواز آدمی، فرموده است:
خویشانت را گرامی دار که بال های تواند و به نیروی آنان پرواز توانی کرد. رحم، ریشه است که بدان باز می گردی و هم دستت که با آن می توانی به دشمن یورش بری.(98)
ایشان در کلامی دیگر می فرماید:
ای مردم! بی گمان هیچ کس - هر چند که مال و خواسته فراوان داشته باشد- از دفاع و حمایت خویشاوندان خود - به دست و زبان - بی نیاز نباشد، زیرا خویشان در پشتیبانی و پر کردن شکاف های زندگی به هنگام فرود آمدن بلا و حادثه ای، کوشاتر از هر کس دیگری باشند که به او دل بستگی های بیشتری دارند.(99)
بدیهی است بهره گیری کامل از آثار و پی آمدهای این آموزه اخلاقی، در گرو احساس وظیفه همگانی و رعایت و ادای حقوق متقابل خویشاوندی است.
همچنین در روایتی آمده است که صله رحم موجب حمایت خویشان می شود. امیر مومنان علی (علیه السلام) در این باره می فرماید:
به خویشان خود اکرام کن. بردباران ایشان را تعظیم کن. در مقابل بی خردان آنها بردباری نشان ده و بر گرفتاران آنها آسان گیر، زیرا آنها بهترین حامیان تو هنگام سختی ها و آسودگی ها خواهند بود.(100) بدون شک، بیان وفاداری بی شایبه به خویشاوندان، تلاش همه جانبه برای تحکیم و تقویت این پیوندها و حرمت نهادن به حقوق و تکالیف یکدیگر، تأثیر فراوانی در تثبیت پیوندهای رایج خویشاوندی و در جنبه وسیع تر، در تقویت و تحکیم هم بستگی ها و روابط اجتماعی بر جای می گذارد.

ج)افزونی ثروت و رفع فقر

یکی دیگر از آثار صله رحم، زیاد شدن مال و دارایی است. توجه به خویشان و ادای تعهدات متقابل سبب می شود خویشان به هنگام نیاز، به یاری یکدیگر بشتابند. تلاش برای تأمین نیازهای خویشان، فراهم آوردن خواسته های مشروع آنها در حد توان و به طور کلی، گام برداشتن در مسیر تحقق آرمان مقبول هم نوعان به ویژه خویشاوندان، آثار وضعی بسیاری از جمله افزایش مال و ثروت را در پی دارد.
نقش دیگری که صله رحم دارد، این است که پیوند مستحکم میان خویشاوندان و پای بندی آنها به رعایت حقوق و وظایف متقابل یکدیگر و همیاری برای تأمین نیازها و رفع مشکلات همدیگر، به ریشه کن یاکم شدن فقر در جامعه می انجامد. از این رو، سفارش به ترجیح ارحام فقیر بر گردان به هنگام صدقه دادن و کمک مالی، اقدامی در جهت تثبیت و تحکیم پیوندهای خویشاوندی است. امام جواد (علیه السلام) می فرماید: صله رحم نیکی به همسایگان، مال و ثروت را زیاد می کند.(101)
به امام صادق (علیه السلام) عرض شد که فلان خانواده به یکدیگر خوب می رسند و در حق یکدیگر صله می کنند و از احسان و نیکویی در حق هم دریغ نمی کنند.
امام فرمود: در این صورت، آنان رشد خواهند کرد و ثروت و دارایی شان افزون خواهد شد؛ اگر آنکه میانشان به هم بخورد و روابطشان تیره شود که حتما اوضاعشان آشفته خواهد شد.(102)
امام سجاد (علیه السلام) از رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) نقل می کند:
من سره... و ان یبسط له فی رزقه فلیصل رحمه.(103)
هر کس که خوش دارد خدا روزی اش را توسعه دهد، باید صله رحم کند.
در حدیث دیگر فرمود:
صله الرحم تزید فی العمر و تنفی الفقر.(104)
صله رحم عمر را زیاد می کند و فقر و پریشانی را از بین می برد.
همچنین ایشان از قول پیامبر فرمود:
من احب ان یوسع له فی رزقه و ینسی ء له فی اجله فلیصل رحمه.(105)
کسی که دوست دارد روزی اش گسترده شود و اجلش به تأخیر بیفتد، باید صله رحم کند.